जायकवाडी धरण

2022-05-01T09:41:15Z

2409:4042:2E28:2047:0:0:604A:AF00: robot: Import pages using विशेष:आयात

{{माहितीचौकट धरण
| नाव =
| चित्र = jaykwadi.jpg
| चित्र_रुंदी =
| चित्र_शीर्षक =
| अधिकृत_नाव =
| उद्देश = सिंचन, [[जलविद्युत]]
| नदी_प्रवाह_नावे = [[गोदावरी नदी]]
| स्थान = [[पैठण]], [[औरंगाबाद जिल्हा]], [[महाराष्ट्र]]
| वार्षिक_पाऊस = ७५५ मि.मी.
| लांबी = ९९९७.६७ मी.
| उंची = ४१.३ मी.
| रुंदी =
| बांधकाम_आरंभ = [[इ.स. १९६५]]
| उद्‍घाटन = [[इ.स. १९७६]]
| पाडले =
| खर्च =
| ओलिताखालील_क्षेत्रफळ = ३५००० हेक्टर
| जलाशय =
| जलाशय_क्षमता = २१७० दशलक्ष घनमीटर
| जलसंधारण_क्षेत्रफळ =
| जलाशय_क्षेत्रफळ = ३५० वर्ग कि.मी.
| स्थापित_उत्पादनक्षमता = १२ मेगावॉट
| टर्बाइने = १
| महत्तम_उत्पादनक्षमता =
| वार्षिक_विद्युतनिर्मिती =
| पुलाचा_प्रकार =
| पुलाची_रुंदी =
| पूल_क्लिअरन्स =
| दैनंदिन_वाहतूक =
| पुलाचा_टोल =
| पूल_आयडी =
| नकाशा_क्यू =
| नकाशा_चित्र =
| नकाशा_रुंदी =
| नकाशा_शीर्षक =
| भौगोलिक_निर्देशांक =
| अक्षांश =
| रेखांश =
| व्यवस्थापन =
| संकेतस्थळ =
| संकीर्ण =
}}
'''जायकवाडी धरण''' हे [[गोदावरी]] नदीवर असलेले महाराष्ट्रातील [[औरंगाबाद जिल्हा|औरंगाबाद जिल्ह्यामधील]] एक प्रमुख धरण असून मराठवाड्यातील जवळजवळ २.४० लाख [[हेक्टर]] क्षेत्र या धरणामुळे ओलिताखाली आलेले आहे. आशिया खंडातील सर्वात मोठं मातीचं धरण अशी ख्याती असलेलं जायकवाडी धरण(Jayakwadi dam). ६० किलोमीटरची लांबी आणि दहा किलोमीटरची रुंदी इतका मोठा पसारा असलेल्या या नाथसागराची आशिया खंडातलं सर्वात मोठं मातीचं धरण अशी ओळख आहे. जायकवाडी धरणाची तब्बल १०२ टीएमसी पाणीसाठ्याची क्षमता आहे. हे धरण एकदा पूर्ण भरलं तर दोन वर्षाच्या शेतीच्या पाण्याची आणि ४ वर्षांच्या पिण्याची पाण्याची सोय होते. म्हणून या धरणाला मराठवाड्याचा छोटा समुद्र समजला जातो.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा= https://www.tv9marathi.com/maharashtra/aurangabad/the-name-of-jayakwadi-dam-came-from-jayakuchiwadi-village-read-more-historical-features-of-the-jayakwadi-dam-aurangabad-maharashtra-546192.html|title= Special Report: जयकुचीवाडी ते जायकवाडी, मराठवाड्याचा ‘समुद्र’ ते आशिया खंडातलं सर्वात मोठं धरण, वाचा सविस्तर |लेखक=मंजिरी धर्माधिकारी |दिनांक=२९ सप्टेंबर २०२१ |प्रकाशक=टिव्ही९ मराठी |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१ ऑक्टोबर २०२१}}</ref>

'''नाथसागरावर अवलंबून क्षेत्र :-'''

नाथसागरावर मराठवाड्यातील पाच जिल्हे अवलंबून असतात. औरंगाबाद, बीड, जालना, परभणी आणि नांदेड हे जिल्हे जायकवाडी धरणावर थेट अवलंबून आहेत. तर परळी इथलं वीजनिर्मिती करणारं थर्मल सुद्धा याच पाण्यावर अवलंबून असतं

जायकवाडी धरणाला उजवा आणि डावा असे दोन कालवे आहेत. या कालव्यातून मराठवाड्यातल्या पाचही जिल्ह्यातील शेतीसाठी पाणी सोडलं जातं. यातल्या डाव्या कालव्याची लांबी ही तब्बल 208 किलोमीटर आहे

जायकवाडी धरणातून तब्बल अडीच ते तीन लाख हेक्टर शेतीच्या सिंचनासाठी पाणी सोडलं जातं. याच धरणावर औरंगाबाद आणि जालना या दोन महानगराच्या पाणीपुरवठा योजना अवलंबून आहेत. तब्बल 400 गावांची तहानही जायकवाडी धरण भागवतं

औरंगाबादमधील वाळूज, शेंद्रा, चिकलठाणा, पैठण आणि जालना औद्योगिक वसाहती सुद्धा याच धरणावर अवलंबून आहेत. त्यामुळे जायकवाडी धरण भरणं म्हणजे मराठवाड्याच्या आर्थिक विकासाला चालना मिळणे असंही समजलं जातं.

==धरणाची माहिती==

बांधण्याचा प्रकार : मातीचा भराव व दगडी बांधकाम 
उंची : ४१.३ मी. (सर्वोच्च) 
लांबी : ९९९७.६७ मी.

धरणाचा इतिहास

==दरवाजे==

प्रकार : S - आकार 
लांबी : ४७१ मी. 
सर्वोच्च विसर्ग : २२६५६ [[घनमीटर]] / [[सेकंद]] 
संख्या व आकार : २७, (१२.५० X ७.९० मी) 

==पाणीसाठा==



क्षेत्रफळ : ३५० वर्ग कि.मी. 
क्षमता : २९०९ दशलक्ष घनमीटर 
वापरण्यायोग्य क्षमता : २१७० दशलक्ष घनमीटर 
ओलिताखालील क्षेत्र : ३५००
हेक्टर 
ओलिताखालील गावे : १०५ 

==कालवा==

===डावा कालवा===

लांबी : २०८ कि.मी. 
क्षमता : १००.८० घनमीटर / सेकंद 
ओलिताखालील क्षेत्र : २६३८५८ हेक्टर 
ओलिताखालील शेतजमीन : २३७४५२ हेक्टर 

===उजवा कालवा===

लांबी : १३२ [[किलोमीटर|कि.मी.]] 
क्षमता : ६३.७१ घनमीटर / सेकंद 

==वीज उत्पादन==

[[Image:Jayakwadi Dam.jpg|200px|right|thumb|जायकवाडी धरण, पैठण]]

जलप्रपाताची उंची : ९४ [[फूट]] 
जास्तीतजास्त विसर्ग : ५० क्यूमेक्स 
निर्मीती क्षमता : १२ मेगा [[वॅट]] 
विद्युत जनित्र : १ 

{{महाराष्ट्रातील धरणे}}

[[वर्ग:भारतातील धरणे]]
[[वर्ग:औरंगाबाद जिल्ह्यामधील धरणे]]
[[वर्ग:१० जानेवारी २०१८ कार्यशाळा]]

मराठीपिडिया - User contributions [mr]

जायकवाडी धरण