ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात

2022-05-01T13:06:01Z

नवीन पृष्ठ

[[चित्र:Ambika Mandir, Sangola, Solapur. Original photo by Amar D. Raut on 14th Sept, 2021.jpg|इवलेसे|अंबिका मंदिर (१४ सप्टेंबर, २०२१)]]

{{माहितीचौकट मंदिर
|नाव=अंबिकादेवी किंवा अंबाबाई
|देवता=अंबिकादेवी (मुख्य),<br> [[तुळजाभवानी]],<br> [[यमाई ]]
|निर्माण काल=१४ वे शतक
|primary_deity=अंबिकादेवी
|स्थान=[[सांगोला]], [[सोलापूर]]
|proper_name=अंबिकादेवी मंदिर, सांगोला
}}

'''अंबिका मंदिर''' किंवा '''अंबाबाई मंदिर''' हे [[सोलापूर|सोलापूरच्या]] [[सांगोला|सांगोल्यातील]] एक हिंदू मंदिर आहे. हे मंदिर १४ व्या शतकातलं आहे असे सांगितले जाते. एकाच सिंहासनावर अंबिका माता, तुकाई ([[तुळजाभवानी]]) आणि [[औंध|औंधची]] [[यमाई देवी मंदिर, औंध|यमाईदेवी]] येथे विराजमान आहे, त्यामुळे याला विशेष धार्मिक महत्त्व आहे. सांगोला शहराचे हे ग्रामदैवत आहे.<ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://marathi.abplive.com/news/gramdevata-ambika-mata-mandir-sangola-311567|title=ग्रामदेवता : सांगोल्यातील शिवकालीन अंबिका माता मंदिर|last=टीम|first=एबीपी माझा वेब|website=ABP Marathi|language=mr|access-date=2021-12-31}}</ref><ref name=":1">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mr.vikaspedia.in/education/apala-maharashtra/92d94191794b932/93893e90291794b93293e|title=vikaspedia Domains|website=mr.vikaspedia.in|access-date=2021-12-31}}</ref>

[[चैत्र|चैत्र महिन्यात]] या मंदिरात [[रामनवमी]] मोठ्या उत्साहात साजरी होते. या देवीची भरणारी [[यात्रा]] फार प्रसिद्ध आहे. दरवर्षी रथसप्तमीला '''अंबिका यात्रा''' भरते.<ref name=":2">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.esakal.com/paschim-maharashtra/solapur/due-increasing-incidence-corona-animal-market-including-ambika-devi|title=कोरोनाच्या वाढत्या प्रादुर्भावामुळे सांगोल्यातील अंबिकादेवी यात्रेसह जनावरांचा बाजारही रद्द ! {{!}} Sakal|website=www.esakal.com|access-date=2021-12-31}}</ref>

== मंदिराची वास्तू ==
एकाच सिंहासनावर अंबिका माता, तुकाई ([[तुळजाभवानी]]) आणि [[औंध|औंधची]] [[यमाई देवी मंदिर, औंध|यमाईदेवी]] अशा तीन मूर्ती आहेत. मंदिराच्या गाभाऱ्यात डावीकडे अंबिकादेवी, मध्यभागी तुकाई माता तर उजव्या बाजूला यमाई मातेची मूर्ती आहेत. तसेच या गाभाऱ्यासमोर [[सिंह|सिंहाची]] मूर्ती आहे, जे देवीचे वाहन आहे.

मंदिराच्या समोर दोन [[दीपमाळ|दीपमाळा]] आहेत. तसेच येथे जुन्या काळातील [[धर्मशाळा|धर्मशाळाही]] आहे. या मुख्य मंदिराबरोबरच येथे [[मारूती]], [[चिंतामणी (थेऊर)|चिंतामणी]] आणि [[नागनाथ]] या देवतांची लहान मंदिरे आहेत. येथील सभामंडपाच्या शेजारीच यज्ञकुंड आहे. यात्रेच्या वेळी भाविकांकडून येथे आहुत्या दिल्या जातात. मंदिराच्या चारही बाजूने सर्व भिंतींवर विविध [[शिल्पकला|शिल्पे]] आहेत. या शिल्पांमध्ये हिंदू पुराणातील विविध प्रसंग आणि विविध देवदेवतांच्या मूर्ती आहेत.

मंदिराच्या आवारात एक चबुतरा आहे. या चबुतऱ्याखाली जुन्या काळातील एका [[योगी|योगीची]] [[समाधी]] असल्याची कथा सांगितली जाते.<ref name=":0" />

== इतिहास ==
या मंदिराचे सांगोला आणि [[माणदेश|माणदेशाच्या]] इतिहासात महत्त्वाचे स्थान आहे. माणदेशावर राज्य करणाऱ्यांमध्ये [[निजामशहा]], [[आदिलशहा]], [[मुघल]], [[मराठा साम्राज्य|मराठे]], [[पेशवे]]- आणि पुढे [[ब्रिटिश साम्राज्य|ब्रिटिशांचा]] समावेश होतो. अंबिका मंदिर या सर्व ऐतिहासिक घडामोडींमध्ये महत्त्वाच्या स्थानी होते.

१४ व्या शतकात मंदिर बांधले गेले असावे, असा लोकांचा दावा आहे. मराठ्यांच्या इतिहासात [[छत्रपती राजाराम]] यांना नामधारी केले गेले आणि खरी सत्ता पेशव्यांकडे गेली. ही ऐतिहासिक घटनदेखील याच मंदिरात घडल्याचा दावा केला जातो.

मूळ अंबिका मंदिर [[यादव कुळ|यादवकालीन]] आहे. त्या काळात इथे फक्त मंदिराचा गाभारा होता. पुढच्या काळात मंदिराचा जीर्णोद्धार झाला. त्यानंतर येथे सभामंडप तसेच कमान बांधण्यात आली. अंबिका माता ही सांगोला गावाचे मूळ दैवत होती. पुढे जेव्हा या भागावर मराठ्यांची सत्ता आली तेव्हा या मंदिरात [[तुळजाभवानी|तुळजाभवानीची]] मूर्तीची स्थापना केली गेली. [[औंध|औंधच्या]] [[यमाई देवी मंदिर, औंध|यमाई]] मातेची मूर्ती पेशवाईच्या काळात स्थापन केल्याचा दावा केला जातो, पण अजून या दाव्याचा कोणताही पुरावा उपलब्ध नसल्याचे इतिहासकार सांगतात.

== मंदिराचा शिवाजी महाराजांशी संबंध ==
सांगोल्यात [[छत्रपती शिवाजी महाराज]] आले असल्याची बातमी मोगलांना मिळाली. त्यानुसार [[मोगल]] शिवाजी महारांजावर हल्ला करण्यासाठी आले, पण शिवाजी महाराज त्यांना सांगोल्यात कुठेच सापडले नाहीत. परिणामतः संतापलेल्या मोगलांनी अंबिका मंदिराची नासधूस केली. पुढील काळात मूर्ती पुन्हा एकदा बसवली गेली.<ref name=":0" />

== उत्सव आणि यात्रा ==
[[चैत्र|चैत्र महिन्यात]] या मंदिरात रामनवमी साजरी होते. [[दुर्गाष्टमी|दुर्गाष्टमीला]] जप तप केला जातो. [[शारदीय नवरात्र]] आणि [[पौष]] महिन्यातील शाकंबरी नवरात्रामध्ये येथे धार्मिक कार्यक्रम साजरे होतात.

दरवर्षी [[रथसप्तमी|रथसप्तमीला]] अंबिका [[यात्रा]] भरते. ही यात्रा फार प्रसिद्ध आहे.<ref name=":2" /> पूर्वीच्या काळात दगडी रथातून देवीची मिरवणूक काढली जायची. पण आता हा रथ शिल्लक नाही. रथाची फक्त चाके शिल्लक राहिली आहेत. म्हणून ती कट्ट्यावर बसवली गेली आहेत.

== हे सुद्धा पहा ==
*[[सांगोला]]
*[[विठ्ठल मंदिर, पंढरपूर]]
== बाह्य दुवे ==
* युट्युब [https://m.youtube.com/watch?v=FrDSnK8rgBA]
* युट्यूब [https://m.youtube.com/watch?v=FrDSnK8rgBA]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:हिंदू मंदिरे]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील तीर्थक्षेत्रे]]
[[वर्ग:सोलापूरातील मंदिरे]]
[[वर्ग:प्राचीन वास्तू]]
[[वर्ग:सोलापूर]]
[[वर्ग:सोलापूरातील पर्यटनस्थळे]]

अंबिका मंदिर, सांगोला - आवृत्ती इतिहास

ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात