ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात

2022-05-01T11:00:30Z

नवीन पृष्ठ

'''अक्षीचा शिलालेख''' हा [[शा.श. ९३४]] म्हणजेच [[इ.स. १०१२]] मधील [[मराठी]]तील पहिला [[शिलालेख]] आहे <ref>{{स्रोत पुस्तक | पहिलेनाव =शंकर | आडनाव =सखाराम | title =एक हजार वर्षांचा झाला मराठीतील आद्य शिलालेख | भाषा = मराठी | प्रकाशक = '''ललित''' मॅजेष्टिक प्रकाशन | वर्ष = जानेवारी २०१२ | आयएसबीएन = | दुवा = | संदर्भ = | अ‍ॅक्सेसदिनांक = }}</ref>. हा शिलालेख [[रायगड जिल्हा|रायगड]] जिल्ह्यातील [[अलिबाग]]जवळील अलिबाग-चौल रस्त्यावरील अक्षी या गावात आढळलेला आहे. पुरातत्त्वज्ञ डॉ. शं.गो. तुळपुळे यांच्या संशोधनाप्रमाणे तो मराठीतील पहिला शिलालेख आहे <ref>{{स्रोत पुस्तक | पहिलेनाव =शं.गो. | आडनाव = तुळपुळे | title =प्राचीन मराठी कोरीव लेख | भाषा = मराठी | प्रकाशक =पुणे विद्यापीठ प्रकाशन | वर्ष = १९६३ | आयएसबीएन = | दुवा = http://granthalaya.org/cgi-bin/koha/opac-search.pl?q=su:%20%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9A%E0%A5%80%E0%A4%A8%20%E0%A4%AE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A0%E0%A5%80%20%E0%A4%95%E0%A5%8B%E0%A4%B0%E0%A5%80%E0%A4%B5%20%E0%A4%B2%E0%A5%87%E0%A4%96 | संदर्भ = | अ‍ॅक्सेसदिनांक = १४ जानेवारी, इ.स. २०१२ }}</ref><ref>
{{स्रोत पुस्तक | पहिलेनाव =शं.गो. | आडनाव = तुळपुळे | title = मराठी वाड्मयाचा इतिहास | भाषा =मराठी | प्रकाशक =[[महाराष्ट्र साहित्य परिषद]] | वर्ष = १९७३ | आयएसबीएन = | दुवा = http://books.google.co.in/books?ei=EoQRT8OsKc3IrQeI2Yn6AQ&id=jBs3AAAAIAAJ&dq=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9A%E0%A5%80%E0%A4%A8+%E0%A4%AE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A0%E0%A5%80+%E0%A4%95%E0%A5%8B%E0%A4%B0%E0%A5%80%E0%A4%B5+%E0%A4%B2%E0%A5%87%E0%A4%96&q=%E0%A4%85%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A5%80#search_anchor | संदर्भ = | अ‍ॅक्सेसदिनांक =१४ जानेवारी, इ.स. २०१२ }}</ref>.

==स्वरूप==
अक्षीचा शिलालेख मराठीतील आद्य शिलालेख असून त्यावर [[शा.श. ९३४|शके ९३४]] म्हणजेच इ.स. १०१२ असा स्पष्ट उल्लेख आहे. [[शिलाहार वंश|शिलाहारवंशीय]] राजा पहिला केसीदेवराय याचा प्रधान भइर्जू सेणुई याच्या काळात म्हणजे शिलाहार काळात कोरलेला हा शिलालेख असून त्याने देवीच्या बोडणासाठी नऊ कुवली धान्य दिल्याचा यात उल्लेख आहे. हा शिलालेख [[संस्कृत]]-मराठी मिश्र [[देवनागरी लिपी]]तील असून नऊ ओळींचा आहे. त्या नऊ ओळींच्या वर चंद्र-सूर्य कोरले आहेत. खाली शापवाणीचे चित्र कोरले आहे.

==शिलालेख==
[[File:राजा केसिदेवरायाचा अक्षी शिलालेख इ.स. १०१२ .jpg|thumb|राजा केसिदेवरायाचा अक्षी शिलालेख इ.स. १०१२ ]]

गीं सुष संतु । स्वस्ति ओं । पसीमस-
 मुद्राधिपती । स्री कोंकणा चक्री-
 वर्ती । स्री केसीदेवराय । महाप्रधा-
 न भईर्जू सेणुई तसीमीनी काले
 प्रव्रतमने । सकु संवतु: ९३४ प्रधा-
 वी सवसरे: अधिकू दीवे सुक्रे बौ-
 लु । भईजुवे तथा बोडणा तथा नऊ
 कुवली अधोर्यु प्रधानु । महलषु-
 मीची वआण । लुनया कचली ज-

==शिलालेखाचा अर्थ==

जगी सुख नांदो.पश्चिम समुद्राधिपती श्री कोकणचक्रवर्ती, श्री केसीदेवराय याचा महाप्रधान भइर्जू सेणुई याने शक संवत ९३४ प्रभव संवत्सर अधिक कृष्ण पक्ष शुक्रवार या दिवशी भइर्जूने देवीच्या बोडणासाठी नऊ कुवली धान्य नेमून दिले. लुनया कचली

==मागोवा==
{{cquote|मराठी भाषेच्या उगम इतिहासातील सज्जड पुरावे म्हणजे कोरीव [[ताम्रपट]] आणि [[शिलालेख]] होत. त्या सर्वांवर काळाची नोंद नसली त्यांच्या अक्षरांच्या वळणावरून त्या काळाची नोंद होऊ शकते. मराठी भाषेतील पहिला शिलालेख हा [[जैन धर्म|जैन दिगंबर]] पंथीय [[श्रवणबेळगोळ]] येथील बाहुबलीच्या पायथ्याशी असलेला शालिवाहन शके १०३८-३९ म्हणजेच इ.स. १११६-१७ सालातील {{अवतरण|श्री चावुण्ड राजे करवियले श्री गंगराजे सुत्ताले करवियले}} अशा नोंदीचा मानला जात होता परंतु शं.गो. तुळपुळे यांच्या संशोधनाप्रमाणे अक्षीचा शिलालेख हा पहिला शिलालेख ठरतो}}

पूर्वी हा ‘दगड’ रस्त्याच्या चिरणीत (गटारात) पडलेला होता. आज तो अक्षी ग्रामपंचायतीशेजारी उभा आहे. <ref name="दिव्यमराठी२०१२०२२७">{{संकेतस्थळ स्रोत | दिनांक=२७ फेब्रुवारी, इ.स. २०१२ | दुवा=http://divyamarathi.bhaskar.com/article/MAG-marathi-language-day-2914475.html | प्रकाशक=दिव्यमराठी | भाषा=मराठी | title=उत्सव मायबोलीचा - दिण्णले गहिल्ले उल्लविरे तत्थ मरहट्टे | ॲक्सेसदिनांक=३ जुलै इ.स. २०१२}}</ref>

==संदर्भ आणि नोंदी==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्य दुवे==
* {{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.loksatta.com/index.php?option=com_content&view=article&id=140769:2011-03-04-19-30-22&catid=44:2009-07-15-04-01-11&Itemid=212 | title = अक्षी | लेखक = अभिजीत बेल्हेकर | भाषा =मराठी | संपादक =लोकसत्ता }}
या दोन शिलालेखांव्यतिरीक्त अजून काही पूरावे सापडतात का शोधही घ्यायला हवा.
कारण हे ईथे कसे आले हे समजत नाही. आक्षीचं इतर काही ऐतिहासिक महत्त्व किंवा पूरावा नाही.
{{विस्तव
[[वर्ग:मराठी भाषा]]
[[वर्ग:महाराष्ट्राचा इतिहास]]
[[वर्ग:शिलालेख]]

अक्षीचा शिलालेख - आवृत्ती इतिहास

ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात