ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात

2022-05-01T17:07:46Z

नवीन पृष्ठ

{{माहितीचौकट शहर
| नाव = अमृतसर
| स्थानिक = ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
| चित्र = Akal_Takht_illuminated,_in_Harmandir_Sahib_complex,_Amritsar.jpg
| चित्र_वर्णन = [[सुवर्णमंदिर]]ामधील [[अकाल तख्त]] रात्रीच्या वेळी
| ध्वज =
| चिन्ह =
| नकाशा१ = पंजाब
| नकाशा२ = भारत
| pushpin_label_position =
| देश = भारत
| राज्य = [[पंजाब]]
| जिल्हा = [[अमृतसर जिल्हा]]
| स्थापना = इ.स. १५७४
| महापौर =
| क्षेत्रफळ =
| उंची = ७१५
| लोकसंख्या_वर्ष = २०११
| लोकसंख्या = ११,३२,७६१
| घनता = ९७५२
| महानगर_लोकसंख्या =
| वेळ = [[यूटीसी+०५:३०]]
| वेब = [http://www.amritsarcorp.com/ अधिकृत संकेतस्थळ]
|latd = 31 |latm = 38 |lats = 24 |latNS = N
|longd = 74 |longm = 51 |longs = 36 |longEW = E
}}
'''अमृतसर''' ([[पंजाबी भाषा|पंजाबी]]: ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) हे [[भारत|भारताच्या]] [[पंजाब]] राज्यामधील एक प्रमुख शहर आहे. अमृतसर शहर पंजाबच्या वायव्य भागात भारत-[[पाकिस्तान]]च्या सीमेजवळ वसले असून येथून वाघा सीमा केवळ २८ किमी तर पाकिस्तानचे [[लाहोर]] शहर ५० किमी अंतरावर आहे. [[शीख धर्म]]ाचे सांस्कृतिक केंद्र मानल्या जात असलेल्या अमृतसरमध्ये जगप्रसिद्ध [[सुवर्णमंदिर]] आहे.

अमृतसरच्या रहिवाश्याला अंबरसरिया म्हणतात. हा शब्द फुकरे (म्हणजे बिनकामाचा, कामचुकार) या हिंदी चित्रपटातील एका गाण्यात आला आहे. ते गाणे असे :- अंबरसरिया मुंडवे कच्चिया कलियॉंना तोड ...

==इतिहास==
[[पंजाब प्रदेश]]ामधील सर्वात मोठ्या शहरांपैकी एक असलेल्या अमृतसरची स्थापना शीख धर्मगुरू [[गुरू रामदास]] ह्यांनी १५७४ साली केली. १५८५ साली [[गुरू अर्जुनदेव]]ांनी येथे हरमंदिर साहिब (सुवर्णमंदिर) हा [[गुरुद्वारा]] बांधण्याची संकल्पना मांडली व १६०४ साली हा गुरुद्वारा बांधून पूर्ण झाला. १७व्या व १८व्या शतकात अमृतसरमध्ये अनेक संरक्षक भिंती बांधल्या गेल्या.

भारत [[ब्रिटीश राज]]वटीखाली असताना १३ एप्रिल १९१९ रोजी अमृतसरच्या [[जालियानवाला बाग]] येथे एक संहारक [[जलियांवाला बाग हत्याकांड|हत्याकांड]] घडले. ब्रिटिशांच्या धोरणांचा विरोध करण्यासाठी जालियनवाला बाग येथे भरलेल्या एका निशस्त्र शांततासभेवर तत्कालीन ब्रिटिश ब्रिगेडियर-जनरल [[रेजिनाल्ड डायर]] ह्याच्या हुकुमावरून त्याच्या सैन्याने कोणतीही सुचना न देता बेछूट गोळीबार केला. ह्या हत्याकांडामध्ये १००० पेक्षा अधिक पुरुष, महिला व मुले मृत्यूमुखी पडली.

ऑगस्ट १९४७ मध्ये स्वातंत्र्यावेळी [[भारताची फाळणी]] केली गेली व अमृतसर व लाहोर ही समान संस्कृती असलेली दोन जवळची शहरे अलग झाली. ह्यादरम्यान लाहोर व अमृतसर शहरांमध्ये भयानक दंगली झाल्या ज्यामध्ये हजारो निरपराध कुटुंबांना बेघर व्हावे लागले.

१९८० च्या दशकातील [[खलिस्तान]] चळवळीचे अमृतसर प्रमुख केंद्र होते. जून १९८४ मध्ये सुवर्णमंदिर परिसरामध्ये लपून बसलेला प्रमुख खलिस्तानी अतिरेकी जरनैल सिंग भिंद्रनवाले व त्याच्या सहकाऱ्यांना हुसकावून लावण्यासाठी तत्कालीन [[भारतीय पंतप्रधान]] [[इंदिरा गांधी]] ह्यांच्या आदेशावरून [[ऑपरेशन ब्लू स्टार]] ह्या लष्करी कारवाईकरून मंदिरपरिसराचा गैरवापर करणाऱ्या सर्व अतिरेक्यांना ठार मारले. शिखांसाठी पवित्र असलेल्या सुवर्णमंदिरामध्ये लष्कर घुसवल्याबद्दल शीख लोकांमध्ये असंतोष पसरला. त्याची परिणती ३१ ऑक्टोबर १९८४ला इंदिरा गांधींच्या हत्येमध्ये झाली.

==जनसांख्यिकी==

==वाहतूक==
अमृतसर शहर भारतामधील इतर भागांसोबत महामार्ग व रेल्वेमार्गांद्वारे जोडले गेले आहे. येथील [[अमृतसर रेल्वे स्थानक]]ासाठी [[मुंबई]], [[दिल्ली]] व इतर अनेक प्रमुख शहरांमधून थेट प्रवासी रेल्वेगाड्या सुटतात. लाहोर ते दिल्ली दरम्यान धावणारी [[समझौता एक्सप्रेस]] पूर्वी लाहोर ते अमृतसर दरम्यानच धावत असे.

[[जालंधर]], [[लुधियाना]], [[अंबाला]] व [[पानिपत]]मार्गे धावणारा [[राष्ट्रीय महामार्ग १]] अमृतसरला [[नवी दिल्ली]]सोबत जोडतो. [[पठाणकोट]] ते [[गुजरात]]दरम्यान धावणारा [[राष्ट्रीय महामार्ग १५]] अमृतसरमधूनच जातो.

[[श्री गुरू रामदास जी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अमृतसर विमानतळ]] अमृतसरच्या ११ किमी ईशान्येस असून येथून भारतामधील प्रमुख शहरांसोबतच [[दुबई]], [[दोहा]], [[बर्मिंगहॅम]], [[ताश्कंद]] इत्यादी आंतरराष्ट्रीय शहरांसाठी देखील प्रवासी विमानसेवा उपलब्ध आहे.

==बाह्य दुवे==
*[http://www.amritsarcorp.com/ अधिकृत संकेतस्थळ]
{{कॉमन्स वर्ग|Amritsar|अमृतसर}}
*{{wikivoyage|Amritsar|अमृतसर}}

{{पंजाब - जिल्हे}}

[[Category:पंजाबमधील शहरे]]
[[Category:अमृतसर जिल्हा]]
[[वर्ग:अमृतसर| ]]

अमृतसर - आवृत्ती इतिहास

ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात