ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात

2022-05-01T22:42:38Z

नवीन पृष्ठ

{{माहितीचौकट शास्त्रज्ञ
| नाव = अरविंद गुप्ता
| चित्र = Arvind Gupta Oct 2010 IUCAA.JPG
| चित्र_रुंदी = 160px
| चित्र_शीर्षक = अरविंद गुप्ता
| पूर्ण_नाव = अरविंद गुप्ता
| जन्म_दिनांक = [[४ डिसेंबर]], [[इ.स. १९५३|१९५३]]
| जन्म_स्थान =
| मृत्यू_दिनांक =
| मृत्यू_स्थान =
| निवास_स्थान = [[पुणे]] [[चित्र:Flag of India.svg|18px]]
| नागरिकत्व = [[भारत]]ीय [[चित्र:Flag of India.svg|18px]]
| राष्ट्रीयत्व = [[भारतीय लोक|भारतीय]] [[चित्र:Flag of India.svg|18px]]
| वांशिकत्व =
| धर्म =
| कार्यक्षेत्र = वैज्ञानिक खेळण्यांद्वारे विज्ञानप्रसार
| कार्यसंस्था = [[आयुका]]
| प्रशिक्षण_संस्था = [[आयआयटी, कानपूर]]
| डॉक्टरेट_मार्गदर्शक =
| डॉक्टोरल_विद्यार्थी =
| ख्याती =
| संशोधक_लघुरूप_वनस्पतिशास्त्र =
| संशोधक_लघुरूप_प्राणिशास्त्र =
| पुरस्कार =
| वडील_नाव =
| आई_नाव =
| पत्नी_नाव =
| अपत्ये =
| तळटिपा =
}}

[[File:Arvind gupta upload 2.jpeg|thumb|अरविंद गुप्ता काड्यापेटीपासून मॉडेल बनवायला शिकवत असताना]]
'''अरविंद गुप्ता''' ( [[डिसेंबर ४|४ डिसेंबर]] [[इ.स. १९५३|१९५३]]) <ref name=":0">http://www.arvindguptatoys.com/arvindgupta/resumeagupta.pdf</ref> हे एक भारतीय संशोधक आहेत. टाकाऊ वस्तूंमधून वैज्ञानिक खेळणी तयार करण्यासाठी ते प्रसिद्ध आहेत. गुप्ता मूळचे [[उत्तर प्रदेश|उत्तर प्रदेशातील]] [[बरेली]] येथील आहेत.<ref name="thehindu.com">{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.thehindu.com/education/schools/a-conversation-with-renowned-scientist-and-educator-arvind-gupta/article28098701.ece|title=‘Let children learn by doing’|last=Krithika|first=R.|date=2019-06-21|work=The Hindu|access-date=2020-04-07|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref>

==शिक्षण==
गुप्ता यांचे आई वडील अशिक्षित आहेत. वडिलांचा साबण बनवण्याचा कारखाना होता. आईने शालेय शिक्षण घेतलेले नाही. गुप्ता लहानपणी विविध वस्तूंची खेळणी बनवत असत. त्यासाठी आईने त्यांना प्रोत्साहन दिले.<ref name="thehindu.com"/>

पुढे गुप्ता यांनी आय.आय.टी. [[कानपूर]] मधून विद्युत अभियांत्रिकीची पदवी घेतली. तेथे शिक्षण घेत असतानाच ते खाणावळीतील कर्मचाऱ्यांच्या आणि सफाई कामगारांच्या गरीब मुलांना शिकवण्याचे कामसुद्धा करत होते.<ref name="thenewleam.com">{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://thenewleam.com/2017/12/conversation-with-arvind-gupta-the-art-of-possibilities/|title=Conversation with Arvind Gupta: The Art of Possibilities|दिनांक=2017-12-06|संकेतस्थळ=The New Leam|भाषा=en-US|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-07}}</ref> शिक्षण पूर्ण झाल्यावर त्यांनी [[पुणे]] येथील [[टाटा मोटर्स]]<nowiki/>मध्ये पाच वर्षे काम केले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://scroll.in/article/867374/allow-children-the-freedom-to-break-things-that-is-how-they-are-going-to-learn-says-arvind-gupta|title=Allow children freedom to break things – that is how they will learn, says toymaker Arvind Gupta|last=Chowdhury|पहिले नाव=Shreya Roy|संकेतस्थळ=Scroll.in|भाषा=en-US|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-07}}</ref>

==कारकीर्द==
१९७८ मध्ये [[मध्य प्रदेश|मध्य प्रदेशातील]] [[हुशंगाबाद]] इथे हुशंगाबाद विज्ञान अध्यापन प्रकल्पात ते सहभागी झाले. स्थानिक पातळीवर उपलब्ध असलेल्या वस्तूपासून व टाकाऊ वस्तूंपासून साधी वैज्ञानिक खेळणी बनवण्याची कल्पना त्यांना येथे असताना सुचली.<ref name="thenewleam.com"/> अशा खेळण्यांच्या माध्यमातून मुलांना विज्ञानाची गोडी लावता येईल आणि [[विज्ञान]] लोकप्रिय करता येईल, असे त्यांच्या लक्षात आले. त्यानंतर त्यांनी अशा प्रकारची अनेक खेळणी बनवली. त्याबद्दल पुस्तके लिहिली. अशी वैज्ञानिक खेळणी कशी बनवावीत, याच्या ध्वनिचित्रफिती त्यांनी भारतातील विविध भाषांमध्ये तयार केल्या. http://www.arvindguptatoys.com/ या त्यांच्या संकेतस्थळावर त्यांचे सर्व साहित्य प्रताधिकारमुक्त स्वरूपात त्यांनी प्रसिद्ध केले आहे.<BR>गुप्ता यांनी २००३-२०१४ या काळात पुण्यातील [[आयुका]] येथे मुलांसाठीच्या विज्ञान केंद्रात काम केले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://punemirror.indiatimes.com/others/sunday-read/the-toymakers/articleshow/65641445.cms|title=The toymakers|last=Khan|पहिले नाव=Ashwin KhanAshwin|last2=Sep 2|first2=Pune Mirror {{!}} Updated:|संकेतस्थळ=Pune Mirror|भाषा=en|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-07|last3=2018|last4=Ist|first4=06:00}}</ref>

त्यांनी ३५ वर्षांच्या कालखंडात ३०००पेक्षा जास्त शाळा आणि संस्थांमध्ये मुलांसाठी आणि शिक्षकांसाठी विज्ञान विषयक कार्यशाळा घेतल्या.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.arvindguptatoys.com/arvindgupta/|title=ArvindGuptaToys Books Gallery|संकेतस्थळ=www.arvindguptatoys.com|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-07}}</ref>

१९९७-९८ मध्ये ते [[नॅशनल बुक ट्रस्ट|नॅशनल बुक ट्रस्टच्या]] नॅशनल सेंटर फॉर चिल्ड्रन्स लिटरेचरचे सल्लागार होते. विज्ञान शिक्षणाबाबतचे [[युनेस्को|युनेस्कोचे]] सल्लागार म्हणून त्यांनी विविध दक्षिण आशियाई देशांतील शिक्षकांसाठी [[बँकॉक]] (१९८८) आणि [[माले]] (१९९०) येथे कार्यशाळा घेतल्या.<ref name=":0" />

==पुस्तके==
* गुप्ता यांनी लिहिलेले पहिले पुस्तक '''काड्यापेटीपासून बनवलेली मॉडेल्स आणि इतर शास्त्रीय प्रयोग''' १२ भाषांमध्ये छापण्यात आले.
* पानांचे प्राणी
* ग गणिताचा - गणितातील गमती<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://epustakalay.com/marathi/book/15512-handson-maths-by-arvind-gupta-marathi-mitra-sujata-godbole/|title=ग गणिताचा - गणितातील गमती {{!}} HANDS-ON MATHS - Marathi PDF Download {{!}} Read Online {{!}}|संकेतस्थळ=Marathi Books - Epustakalay|भाषा=en-US|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-07}}</ref>
* खिलौनों का खजाना<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://pdfbooks.ourhindi.com/khilaunon-ka-khajana-by-arvind-gupta/|title=खिलौनों का खजाना {{!}} Khilaunon Ka Khajana - OurHindi|दिनांक=2020-01-17|संकेतस्थळ=Free Hindi Books|भाषा=en|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-07}}</ref>
* कचरे का कमाल<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.teachersofindia.org/hi/ebook/%E0%A4%95%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%A1%E0%A4%BC-%E0%A4%B8%E0%A5%87-%E0%A4%95%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%B2|title=कबाड़ से कमाल|संकेतस्थळ=www.teachersofindia.org|भाषा=hi|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-07}}</ref>
* अतीत के प्रेरक भारतीय वैज्ञानिक<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.rachanakar.org/2016/03/blog-post_574.html|title=प्रेरक भारतीय वैज्ञानिक : नयनसिंह रावत / अरविंद गुप्ता|संकेतस्थळ=रचनाकार|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-07}}</ref>
* हाथ के साथ
* नन्हे खिलौने<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://pdfbooks.ourhindi.com/little-toys-hindi-arvind-gupta/|title=नन्हे खिलोने : अरविंद गुप्ता पीडीएफ़ डाऊनलोड {{!}} Little Toys : Arvind Gupta|दिनांक=2017-09-23|संकेतस्थळ=Free Hindi Books|भाषा=en|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-07}}</ref>
* गणित की गतिविधियॉं (अनुवादित)
* अपने हाथ गणित<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.teachersofindia.org/hi/ebook/%E0%A4%85%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A5%87-%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%A5-%E0%A4%97%E0%A4%A3%E0%A4%BF%E0%A4%A4|title=अपने हाथ गणित|संकेतस्थळ=www.teachersofindia.org|भाषा=hi|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-07}}</ref>
* सौर ऊर्जा की कहानी<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://pdfbooks.ourhindi.com/saur-urja-ki-kahani-arvind-gupta-reshma-barve-children-science-book/|title=सौर ऊर्जा की कहानी : अरविंद गुप्ता, रेशमा बर्वे {{!}} Saur Urja Ki Kahani : Arvind Gupta, Reshma Barve|दिनांक=2017-04-12|संकेतस्थळ=Free Hindi Books|भाषा=en|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-07}}</ref>
* मेरी दस उंगलियाँ<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=ICW2NwAACAAJ&dq=Arvind+gupta&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiayMLdrtboAhVNVH0KHQ5hDWQQ6AEIKDAA|title=Ten Little Fingers: Ideas & Activities in Science|last=Gupta|first=Arvind|date=2001|publisher=National Book Trust, India|isbn=978-81-237-3421-7|language=en}}</ref>
* दोरी के खेल

==पुरस्कार==
* महाराष्ट्र फाऊंडेशनतर्फे देण्यात येणारा डॉ. [[नरेंद्र दाभोलकर]] स्मृती पुरस्कार (२०१८)<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.mahanmk.com/blog/current-affairs-in-marathi-22-december-2017.html|title=चालू घडामोडी - २२ डिसेंबर २०१७|last=MahaNMK.com|संकेतस्थळ=MahaNMK.com|भाषा=English|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-07}}</ref>
* पद्मश्री पुरस्कार (२०१८)<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://padmaawards.gov.in/padma2018.aspx|title=Padma Awards 2018|संकेतस्थळ=padmaawards.gov.in|ॲक्सेसदिनांक=2020-04-07}}</ref>
* आयबीएन [[लोकमत]] प्रेरणा पुरस्कार (२०१४)

==बाह्य दुवे==
[http://www.arvindguptatoys.com/ अरविंद गुप्ता ह्यांची वैज्ञानिक खेळणी, पुस्तके आणि इतर वाचनसामग्री ह्यांचे संकेतस्थळ]

{{संदर्भनोंदी}}

[[वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते]]
[[वर्ग:इ.स. १९५३ मधील जन्म]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]

अरविंद गुप्ता - आवृत्ती इतिहास

ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात