ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात

2022-05-01T17:08:50Z

नवीन पृष्ठ

{{माहितीचौकट व्यक्ती
| चौकट_रुंदी =
| नाव =
अवाबाई बोमनजी वाडिया
| चित्र =
| चित्र_आकारमान = 220px
| चित्रशीर्षक = तिसऱ्या आंतरराष्ट्रीय परिषदेत 1952 मध्ये बोलत असताना आवाबाई वाडिया. सर्वपल्ली राधाकृष्णन, धनवंती रामा राऊ आणि मार्गारेट सेंगर
| चित्रशीर्षक_पर्याय =
| जन्मनाव =
| जन्म_दिनांक = {{जन्म दिनांक|1913|9|18}}
| जन्म_स्थान = [[कोलंबो]], [[श्रीलंका]]
| मृत्यू_दिनांक = {{मृत्यू दिनांक आणि वय|2005|7|11|1913|9|18}}
भारत
| मृत्यू_स्थान =
| मृत्यू_कारण =
| कलेवर_सापडलेले_स्थान =
| चिरविश्रांतिस्थान =
| चिरविश्रांतिस्थान_अक्षांश_रेखांश =
| निवासस्थान =
| राष्ट्रीयत्व =
| टोपणनावे =
| वांशिकत्व =
| नागरिकत्व =
| शिक्षण =
| प्रशिक्षणसंस्था =
| पेशा = [[समाजसेविका]], [[लेखक|लेखिका]]
| कारकीर्द_काळ = १९३२ - २००५
| मालक =
| प्रसिद्ध_कामे = लैंगिक आरोग्य आणि कुटुंब नियोजन, वकिली
| मूळ_गाव =
| पगार =
| निव्वळ_मालमत्ता =
| उंची =
| वजन =
| ख्याती =
| पदवी_हुद्दा =
| कार्यकाळ =
| पूर्ववर्ती =
| परवर्ती =
| राजकीय_पक्ष =
| विरोधक =
| संचालकमंडळ =
| धर्म = [[पारशी]]
| जोडीदार = बोमनजी खुर्शेदजी वाडिया
| अपत्ये =
| वडील = दोराबजी मुंचेरजी
| आई = पिरोजबाई अर्सीवाला मेहता
| नातेवाईक =
| पुरस्कार = [[पद्मश्री]]
| स्वाक्षरी =
| स्वाक्षरीशीर्षक_पर्याय =
| संकेतस्थळ =
| तळटिपा =
| संकीर्ण =
}}
'''अवाबाई बोमनजी वाडिया''' ([[१८ सप्टेंबर]], [[इ.स. १९१३|१९१३]] - [[जुलै ११|११ जुलै]], [[इ.स. २००५|२००५]]) या [[श्रीलंका|श्रीलंकेत]] जन्मलेल्या भारतीय समाजसेविका आणि लेखिका होत्या.<ref name="OCLC Classify">{{cite web | url=http://classify.oclc.org/classify2/ClassifyDemo?search-author-txt=%22Wadia%2C+Avabai+B.+(Avabai+Bomanji)%2C+1913-%22 | title=OCLC Classify | publisher=OCLC Classify | date=2015 | access-date=29 May 2015}}</ref><ref name="Worldcat profile">{{cite web | url=http://www.worldcat.org/search?q=au%3AWadia%2C+Avabai+B.%2C&qt=hot_author | title=Worldcat profile | publisher=Worldcat | date=2015 | access-date=29 May 2015}}</ref> तसेच त्या 'आंतरराष्ट्रीय नियोजित पालकत्व महासंघ' आणि 'भारतीय कुटुंब नियोजन असोसिएशन' या दोन गैर-सरकारी संस्थांच्या संस्थापक होत्या. त्या लैंगिक आरोग्य आणि कुटुंब नियोजनाला प्रोत्साहन देण्यासाठी काम करतात.<ref name="Obituary: Avabai Wadia">{{Cite news | url=https://www.theguardian.com/news/2005/aug/11/guardianobituaries.india | title=Obituary: Avabai Wadia | publisher=The Guardian | work=Web report | date=11 August 2005 | access-date=29 May 2015 | author=Paul Bell}}</ref><ref name="Woman`s Lifelong Cause Is Global Family Planning">{{cite news | url=https://www.sun-sentinel.com/news/fl-xpm-1985-12-17-8502270107-story.html | title=Woman's Lifelong Cause Is Global Family Planning | newspaper=The New York Times|via=Sun-Sentinel | date=17 December 1985 | access-date=29 May 2015}}</ref> वाडिया यांना भारत सरकारने १९७१ मध्ये [[पद्मश्री]]; चौथा सर्वोच्च भारतीय नागरी पुरस्कार देऊन सन्मानित केले.<ref name="Padma Shri">{{cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |title=Padma Shri |publisher=Padma Shri |date=2015 |access-date=11 November 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 }}</ref>

अवाबाई यांचा जन्म १८ सप्टेंबर १९१३ रोजी [[कोलंब]], ब्रिटीश सिलोन (श्रीलंका) येथे झाला. त्यांचे वडील दोराबजी मुनचेरजी हे एक उत्तम शिपिंग अधिकारी होते,<ref name="Obituary: Avabai Wadia" /> आणि तिची आई पिरोजाबाई अर्सीवाला मेहता या गृहिणी होत्या. वयाच्या १५ व्या वर्षी, कोलंबोतील प्राथमिक शालेय शिक्षणानंतर, अवाबाई १९२८ मध्ये [[इंग्लंडला]] गेल्या, जिथे त्यांचे शालेय शिक्षण लंडनच्या 'ब्रॉंड्सबरी' आणि 'किलबर्न' हायस्कूलमध्ये पूर्ण झाले.<ref name="Obituary: Avabai Wadia" />

कायद्यातील करिअर निवडून, त्यांनी १९३२ मध्ये 'इन्स ऑफ कोर्टात' प्रवेश घेतला आणि १९३४ मध्ये वकील म्हणून नावनोंदणी केली, बार परीक्षांमध्ये यशस्वी होणाऱ्या पहिल्या श्रीलंकन महिला बनल्या<ref name="Obituary: Avabai Wadia" /> जी त्यांनी ऑनर्स मध्ये उत्तीर्ण केली. त्यांनी लंडनच्या उच्च न्यायालयात एक वर्ष (१९३६-३७) वकिली केली. कायद्याची विद्यार्थिनी म्हणून, त्या कॉमनवेल्थ कंट्रीज लीग आणि इंटरनॅशनल अलायन्स ऑफ वुमनचा एक भाग होत्या जिथे त्यांनी अनेक रॅली आणि पिकेटिंग इव्हेंटमध्ये भाग घेतला होता. [[महात्मा गांधी]], [[मोहम्मद अली जिन्ना]] आणि [[जवाहरलाल नेहरू]] यांच्यासह भारतीय स्वातंत्र्य चळवळीतील विविध नेते जेव्हा इंग्लंडला येत असत तेव्हा वाडिया त्यांची भेट घ्यायच्या आणि त्यांच्याशी चर्चा देखील करायच्या.<ref name="Obituary: Avabai Wadia" /> जेव्हा त्या ज्युनियर वकील म्हणून कोणत्याही लॉ फर्ममध्ये अर्ज करत असत तेव्हा त्यांच्या विरोधात वरील संघटना जायच्या. इंग्लंडमध्ये दोन वर्षे राहिल्यानंतर त्यांनी १९३९ मध्ये कोलंबोला मायदेशी परतण्याचा निर्णय घेतला, सर्वोच्च न्यायालयात नावनोंदणी केली आणि १९३९ ते १९४१ पर्यंत वकिली केली.

== गर्भनिरोधकतेचे कार्य ==
{{quote|विकसनशील जगातील 500 दशलक्षांहून अधिक स्त्रियांना होत असलेल्या अवांछित गर्भधारणेबद्दल अवाबाई वाडिया म्हणतात,"हे निश्चितपणे, स्त्रियांना बाळंतपण चालू ठेवण्यासाठी एक प्रकारची बळजबरी आहे, कारण त्यांना इतर पर्याय माहित नाहीत किंवा त्या अमलात आणू शकत नाहीत."<ref name="Woman`s Lifelong Cause Is Global Family Planning" />}} इस. १९४१ मध्ये आवाबाईचे वडील नोकरीतून निवृत्त झाले आणि त्यांनी आपल्या जन्मभूमीत परतण्याचा निर्णय घेतला. हे कुटुंब १९४१ मध्ये सिलोनहून भारतात आले आणि कायमचे मुंबईत स्थायिक झाले. येथे, अवाबाई त्यांचे भावी पती, बोमनजी खुर्शेदजी वाडिया यांना भेटल्या आणि त्यांनी २६ एप्रिल १९४६ रोजी लग्न केले. अवाबाई १९५२ मध्ये गर्भवती झाल्या, परंतु त्यांचा गर्भपात झाला, त्यानंतर या जोडप्याने एकत्र राहण्याचा कोणताही प्रयत्न केला नाही.

मुंबईत, अवाबाई अखिल भारतीय महिला परिषदेत सामील झाल्या आणि गर्भनिरोधकांवर लक्ष केंद्रित करत त्या स्त्रीवादी आणि सामाजिक कार्यकर्त्या बनल्या.<ref name="Obituary: Avabai Wadia" /> वडिलांच्या मृत्यूनंतर वारशाने महत्त्वपूर्ण संपत्ती मिळाल्याने, त्यांनी १९४९ मध्ये फॅमिली प्लॅनिंग असोसिएशन ऑफ इंडिया (FPAI)ची स्थापना केली आणि तिचे अध्यक्ष भूषवले. या पदावर त्या तब्बल ३४ वर्षे होत्या.<ref name="Obituary: Avabai Wadia" /> त्यांच्या प्रयत्नांमुळे १९५१ मध्ये सुरू झालेल्या पहिल्या पंचवार्षिक योजनेत "कुटुंब नियोजन" समाविष्ट करण्यात आले. हे मुख्यत्वे त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वामुळे आणि नेहरूंशी जोडलेले असल्यामुळे १९५२ च्या सुरुवातीला गर्भनिरोधक स्वीकारले गेले. पुढील वर्षी म्हणजे १९५२मध्ये, भारत सरकारच्या पाठिंब्याने आणि अर्थसहाय्यित, अवाबाई यांनी नियोजित पालकत्वावरील तिसरी आंतरराष्ट्रीय परिषद भारतात आयोजित केली आणि या क्षेत्रात काम करणाऱ्या आठही संघटनांना एकत्र येण्याची संधी दिली. या परिषदेला मार्गारेट सेंगर आणि एलिस ओटेसेन-जेन्सन यांच्यासह प्रसिद्ध महिला हक्क कार्यकर्त्यांनी हजेरी लावली होती. परिषदेत, प्रतिनिधींनी एकमताने आंतरराष्ट्रीय नियोजित पालकत्व फेडरेशनच्या स्थापनेसाठी मतदान केले, ज्याने लवकरच आकार घेतला.<ref name="Obituary: Avabai Wadia" />

इ.स. १९५७ मध्ये आवाबाई यांना मुंबई मधील शांततेचे न्यायमूर्ती आणि १९५८ मध्ये बाल न्यायालयाचे न्यायदंडाधिकारी म्हणून नियुक्त करण्यात आले होते.<ref name="The Third World Prize">{{cite web | url=http://twas.org/opportunities/prizes-and-awards | title=The Third World Prize | publisher=TWAS | date=2015 | access-date=30 May 2015}}</ref>

आवाबाईंनी अनेक सरकारी समित्या आणि कमिशनवर काम केले. समृद्ध सामाजिक जीवन आणि कारकीर्द जगत त्यांनी १९८३ ते १९८९ पर्यंत दोन वेळा आयपीपीएफच्या अध्यक्षा म्हणून काम केले. त्यांच्या अध्यक्षपदाच्या कार्यकाळातच आयपीपीएफला यूएन पॉप्युलेशन पुरस्कार मिळाला.<ref name="UN Population Award">{{cite web | url=http://www.unfpa.org/united-nations-population-award | title=UN Population Award | publisher=UNFPA | date=2015 | access-date=30 May 2015}}</ref> 1985 आणि तिसरे जागतिक पारितोषिक 1987 मध्ये.<ref name="Obituary: Avabai Wadia" />

आवाबाई १९४९ मध्ये स्थापनेपासून ते मृत्यूपर्यंत फॅमिली प्लॅनिंग असोसिएशन ऑफ इंडियाशी संबंधित होत्या, ज्यात त्यांनी संस्थापक सदस्य (१९४९-१९५३), सरचिटणीस (१९५३-१९६३) आणि अध्यक्ष (१९६३-१९९७) म्हणून काम केले. तिथून पुढे आजीवन संस्थेचे अध्यक्ष एमेरिटस म्हणून काम केले. इ.स. १९८९ मध्ये IPPFच्या अध्यक्षपदी त्यांची दुसरी टर्म पूर्ण केल्यानंतर, त्या २००५ पर्यंत संरक्षक म्हणून कार्यरत राहिल्या. तसेच त्या 'महिला पदवीधर संघ', 'भारतीय विद्या भवन' आणि 'महाराष्ट्र महिला परिषदेच्या' आजीवन सदस्य होत्या. त्या १९५६ ते १९५८ आणि १९५८ ते १९६०, अशा दोन कालावधीसाठी 'अखिल भारतीय महिला परिषदेच्या' उपाध्यक्षा होत्या. याच सोबत 'पॉप्युलेशन फाऊंडेशन ऑफ इंडिया'च्या गव्हर्निंग कौन्सिलचे सदस्य आणि १९५६ पासून 'जर्नल ऑफ फॅमिली वेलफेअर'च्या मानद संपादक देखील होत्या.<ref name="Journal of Family Welfare">{{cite web | url=http://medind.nic.in/jah/jahm.shtml | title=Journal of Family Welfare | publisher=Med India | date=2015 | access-date=30 May 2015}}</ref> त्यांनी लैंगिक आरोग्य आणि कुटुंब नियोजन या विषयांवर विस्तृतपणे लिहिले होते त्यापैकी त्यांची काही प्रकाशने अशी आहेत:

#तरुण पिढीसाठी लोकसंख्या शिक्षण<ref name="Population Education for the Younger Generation">{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=Kl0lcgAACAAJ | title=Population Education for the Younger Generation | publisher=Family planning association of India | author=Avabai Bomanji Wadia | year=1981 | pages=138 | oclc=108274674}}</ref>
#कुटुंब नियोजन आणि लोकसंख्या धोरणाला प्रोत्साहन देण्यासाठी स्वयंसेवी संस्थांची भूमिका<ref name="The Role of Voluntary Organisations in Promoting Family Planning and Population Policy">{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=S8gnAAAAYAAJ | title=The Role of Voluntary Organisations in Promoting Family Planning and Population Policy | publisher=Family Planning Association of India | author=Avabai Bomanji Wadia | year=1979 | pages=37 | oclc=31820781}}</ref>
#महिलांसाठी काही करिअर<ref name="Some Careers for Women">{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=Vt6rGwAACAAJ | title=Some Careers for Women | publisher=Thacker | author=Avabai Bomanji Wadia | year=1947 | pages=39 | oclc=1987653}}</ref>
#पहिल्या डॉ. सी. चंद्रशेखरन स्मृती व्याख्यानाची कार्यवाही, ३० ऑक्टोबर २००१ लोकसंख्या आणि विकास: बदलणारे परिदृश्य<ref name="Proceedings of the First Dr. C. Chandrasekaran Memorial Lecture, October 30, 2001 on population and development : the changing scenario">{{cite book | url=http://classify.oclc.org/classify2/ClassifyDemo?wi=51456073 | title=Proceedings of the First Dr. C. Chandrasekaran Memorial Lecture, October 30, 2001 on population and development : the changing scenario | author=Avabai Bomanji Wadia | year=2001 | oclc=7210728}}</ref>
#लोकसंख्या विकास आणि पर्यावरण <ref name="Population development and the environment">{{cite book | title=Population development and the environment | publisher=Radio Canada International | author=Avabai Bomanji Wadia | oclc=8746399 | work=Audio book| date=2018-10-06 }}</ref>
#प्रकाश आपल्या सर्वांचा असेल<ref name="The light will belong to us all">{{cite book | title=The light will belong to us all | publisher=Third World Foundation for Social and Economic Studies | author=Avabai Bomanji Wadia | year=1988 | location=London | pages=8 | oclc=716106672}}</ref>

आंतरराष्ट्रीय नियोजित पॅरेंटहुड फेडरेशनने 2001 मध्ये द लाइट इज अवर्स या नावाने त्यांचे संस्मरण प्रकाशित केले होते.<ref name="The Light is Ours: Memoirs & Movements">{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=hhzxAAAAMAAJ | title=The Light is Ours: Memoirs & Movements | publisher=International Planned Parenthood Federation | author=Avabai Bomanji Wadia | year=2001 | pages=706 | isbn=9780860891253}}</ref>

श्री व्यंकटेश्वरा विद्यापीठ, तिरुपती यांनी अवाबाई बोमनजी वाडिया यांना डॉक्टर ऑफ लॉ (सन्मान कारण) ही पदवी देऊन सन्मानित केले आणि भारत सरकारने १९७१ मध्ये त्यांना [[पद्मश्री]] हा नागरी सन्मान प्रदान केला.<ref name="Padma Shri" /> ११ जुलै २००५ रोजी वयाच्या ९१ व्या वर्षी त्यांचे निधन झाले. तर फेब्रुवारी १९७९ मध्ये त्यांच्या पतीचे निधन झाले होते.<ref name="Obituary: Avabai Wadia" /> त्यांनी आपल्या वैयक्तिक संपत्तीचा एक भाग 'द रिसर्च सेंटर फॉर वुमेन्स स्टडीज' या संस्थेला दिला.<ref>{{cite web | url=http://www.rcwssndt.org/ | title=Research Centre for Women's Studies | publisher=Research Centre for Women's Studies | date=2015 | access-date=30 May 2015}}</ref>, जे डॉ. अवाबाई आणि डॉ. बोमनजी खुर्शेदजी वाडिया आर्काइव्हचे व्यवस्थापन करतात.<ref>{{cite web | url=http://www.rcwssndt.org/awa.html | title=Research Centre for Women's Studies | publisher=Research Centre for Women's Studies | date=2015 | access-date=29 May 2015}}</ref><ref name="IAWS">{{cite web | url=http://iaws.org/wp-content/themes/pdf/regional/Feminist%20Archiving,%20SNDT%20University%20Mumbai,%2013-14%20December%202012.pdf | title=IAWS | publisher=IAWS | date=2012 | access-date=29 May 2015}}</ref> अवाबाई वाडिया मेमोरियल ट्रस्ट, नावाच्या एका ट्रस्ट स्थापना केली गेली आहे जी इतर गैर-सरकारी संस्था आणि वैद्यकीय संस्थांच्या संयुक्त विद्यमाने कुटुंब नियोजन कार्यक्रमांमध्ये सामील असते आणि या विषयावर नियमित एंडोमेंट व्याख्याने आयोजित करते.<ref name="The MOGS-FPAI Avabai Wadia Memorial Workshop Inauguration">{{cite web | url=http://www.dailymotion.com/video/xap7ls_the-mogs-fpai-avabai-wadia-memorial_tech | title=The MOGS-FPAI Avabai Wadia Memorial Workshop Inauguration | publisher=Gautam Allahbadia | date=10 April 2009 | access-date=30 May 2015}}</ref><ref name="K. R. Cama Oriental Institute">{{cite web | url=http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:http://www.krcamaorientalinstitute.org/aboutus.php&gws_rd=cr&ei=onVpVa74McOrU4-1gYAF | title=K. R. Cama Oriental Institute | publisher=K. R. Cama Oriental Institute | date=2015 | access-date=30 May 2015 }}</ref>

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
{{DEFAULTSORT: वाडिया, आवाबाई बोमनजी}}
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]
[[वर्ग:भारतीय समाजसेवक]]
[[वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते]]
[[वर्ग:पारशी व्यक्ती]]

अवाबाई बोमनजी वाडिया - आवृत्ती इतिहास

ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात