https://mr.bharatpedia.org/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%E0%A4%86%E0%A4%97%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BEआग्रा - आवृत्ती इतिहास2026-08-21T10:31:02Zविकिवरील या पानाच्या आवृत्त्यांचा इतिहासMediaWiki 1.43.6https://mr.bharatpedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%86%E0%A4%97%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BE&diff=9658&oldid=prevImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात2022-05-01T16:02:39Z<p>robot: Import pages using <a href="/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A5%87%E0%A4%B7:%E0%A4%86%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%A4" title="विशेष:आयात">विशेष:आयात</a></p>
<p><b>नवीन पृष्ठ</b></p><div>{{माहितीचौकट शहर<br />
| नाव = आग्रा<br />
| स्थानिक = <br />
| चित्र = Taj_Mahal_(south_view,_2006).jpg<br />
| चित्र_वर्णन = जगप्रसिद्ध [[ताजमहाल]]<br />
| ध्वज = <br />
| चिन्ह =<br />
| नकाशा१ = उत्तर प्रदेश<br />
| नकाशा२ = भारत<br />
| pushpin_label_position = <br />
| देश = भारत<br />
| राज्य = [[उत्तर प्रदेश]]<br />
| जिल्हा = [[आग्रा जिल्हा]]<br />
| स्थापना =<br />
| महापौर =<br />
| क्षेत्रफळ = १९३३<br />
| उंची = ७०२<br />
| लोकसंख्या_वर्ष = २०११<br />
| लोकसंख्या = १७,४६,४६७<br />
| घनता = ८९५४<br />
| महानगर_लोकसंख्या = <br />
| वेळ = [[भारतीय प्रमाणवेळ]]<br />
| वेब = <br />
|latd = 27 |latm = 10 |lats = 48 |latNS = N<br />
|longd = 78 |longm = 1 |longs = 12 |longEW = E<br />
}}<br />
'''आग्रा''' (हिंदी लेखनभेद: आगरा) हे [[भारत|भारताच्या]] [[उत्तर प्रदेश]] राज्यामधील एक मोठे शहर आहे. आग्रा शहर उत्तर प्रदेशच्या पश्चिम भागात [[यमुना नदी]]च्या काठावर [[लखनौ]]पासून ३७८ किमी पश्चिमेस व [[नवी दिल्ली]]पासून २०६ किमी दक्षिणेस वसले आहे. उत्तर प्रदेशमधील सर्वात मोठ्या शहरांपैकी एक असलेल्या आग्राची लोकसंख्या २०११ साली १७ लाख होती.<br />
<br />
[[ताजमहाल]], [[आग्रा किल्ला]] व [[फत्तेपूर सिक्री]] ह्या तीन ऐतिहासिक व [[युनेस्को]]ची [[जागतिक वारसा स्थान]]े असलेले आग्रा भारतातील सर्वात लोकप्रिय पर्यटनस्थळांपैकी एक आहे.<br />
<br />
==इतिहास==<br />
आग्राचा उल्लेख [[महाभारत]]ामध्ये देखील केला गेला आहे. इ.स. १५०६ साली [[लोधी]] सुलतान सिकंदर लोधीने आपली राजधानी [[दिल्ली]]हून आग्र्याला हलवली. सिकंदर लोधीचा पुत्र इब्राहिम लोधी १५२६ साली [[पानिपतची पहिली लढाई|पानिपतच्या पहिल्या लढाईमध्ये]] ठार झाला व [[मुघल साम्राज्य|मुघल सम्राट]] [[बाबर]]ची आग्र्यावर सत्ता आली. मुघल साम्राज्यकाळ आग्र्यासाठी दैदिप्यमान ठरला व येथे अनेक मुघल इमारती व वास्तू उभारल्या गेल्या. बाबरनंतर [[हुमायून]], [[अकबर]], [[जहांगीर]], [[शाह जहान]] ह्या मुघल सम्राटांच्या कारकिर्दीत आग्रा हे साम्राज्याचे राजधानीचे शहर राहिले.<br />
<br />
अकबरने आग्र्यामध्ये लाल किल्ला व आग्र्याबाहेर फतेहपूर सिक्री ह्या वास्तू बांधल्या. [[शाह जहान]]ने आपली दिवंगत पत्नी [[मुमताज महल]] हिच्या स्मरणार्थ मोठे स्मरक उभारण्याचे ठरवले व यमुनेच्या काठावर १६५३ साली [[ताजमहाल]] बांधून पूर्ण झाला. १६८९ साली शाह जहानने राजधानी शाहजहानाबाद (जुनी दिल्ली) येथे हलवली.<br />
<br />
शाहजहानचा मुलगा [[औरंगजेब]] ह्याने बापाला कैदेत टाकून सत्ता बळकावली व मुघल साम्राज्याची राजधानी पुन्हा आग्र्याला आणली. १६६६ मध्ये औरंगजेबाने [[शिवाजी महाराज]]ांना भेटीसाठी आग्र्याला बोलावले. १२ मे १६६६ रोजी औरंगजेबाच्या दरबारात त्याच्या कनिष्ठ सरदारांच्या मागे उभे केल्यामुळे महाराज खवळले व त्यांनी दरबार सोडण्याचा निर्णय घेतला. औरंगजेबाने त्यांना त्वरित अटक करवून कैदेत टाकले. ३ महिने कैदेत राहिल्यानंतर शिवाजी महाराज पुत्र संभाजीसह १७ ऑगस्ट १६६६ रोजी मिठाईच्या पेटाऱ्यांत लपून कैदेमधून पळाले. [[आग्र्याहून सुटका]] हा महाराजांच्या जीवनातील एक महत्त्वाचा प्रसंग मानला जातो.<br />
<br />
मुघल साम्राज्याचा अस्त झाल्यानंतर १८०३ साली आग्रा [[ब्रिटीश राज]]वटीखाली आले. १८३५ मध्ये ब्रिटिशांनी येथे आग्रा प्रांताची निर्मिती केली. १९४७ मधील भारताच्या स्वातंत्र्यानंतर राजधानी दिल्लीच्या जवळ स्थित असल्यामुळे आग्र्याचे राजकीय महत्त्व कायम राहिले.<br />
<br />
==पर्यटनस्थळे==<br />
===ताजमहाल===<br />
{{मुख्य|ताजमहाल}}<br />
ताजमहाल हे आग्र्यामधील सर्वात लोकप्रिय पर्यटनस्थळ आहे व आग्र्याला सर्रास ''ताजचे शहर'' म्हणून ओळखले जाते. मुघल सम्राट [[शाह जहान]] ह्याने आपली पत्नी [[मुमताज महल]]च्या मृत्यूनंतर तिच्यासाठी एक स्मारक म्हणून १६५३ साली ताजमहालाची निर्मिती केली. ताज महाल [[जगातील सात नवी आश्चर्ये|जगातील सात नव्या आश्चर्यांपैकी]] एक व युनेस्कोचे जागतिक वारसा स्थान आहे.<br />
===आग्ऱ्याचा किल्ला===<br />
{{मुख्य|आग्ऱ्याचा किल्ला}}<br />
आग्ऱ्याचा किल्ला किंवा लाल किल्ला १५६५ साली [[अकबर]]ने बांधला. संपूर्ण लाल दगडांचा बनलेला हा किल्ला शाह जहानच्या कारकिर्दीत राजवाड्यामध्ये रूपांतरित करण्यात आला. मोती मशीद, दिवान-ए-आम व दिवान-ए-खास इत्यादी प्रसिद्ध वास्तू ह्या किल्ल्यामध्येच आहेत...<br />
<br />
===फत्तेपूर सिक्री===<br />
[[चित्र:Fatehput Sikiri Buland Darwaza gate 2010.jpg|इवलेसे|फत्तेपूर सिक्रीमधील बुलंद दरवाजा]]<br />
{{मुख्य|फत्तेपूर सिक्री}}<br />
फत्तेपूर सिक्री हे शहर अकबराने १५६९ साली आग्र्याच्या ३५ किमी पश्चिमेस वसवले व आपली राजधानी तेथे हलवली. परंतु येथील पाणी टंचाईमुळे अकबराला राजधानी पुन्हा आग्र्याला हलवणे भाग पडले. फत्तेपूर सिक्री किल्ल्याचे मुख्य प्रवेशद्वार - बुलंद दरवाजा हे जगातील सर्वात मोठे प्रवेशद्वार मानले जाते.<br />
===इत्माद-उद-दौला===<br />
इत्माद-उद-दौला हे यमुनेच्या काठावरील एक मुघल थडगे [[जहांगीर]]ची पत्नी [[नूर जहान]]ने आपल्या पित्याच्या स्मरणार्थ बांधले. ह्याची वास्तूरचना ताजमहालासोबत मिळतीजुळती असून ताजमहालाची संकल्पना इत्माद-उद-दौलावरूनच घेण्यात आली असे मानले जाते.<br />
===अकबराचे थडगे===<br />
सम्राट अकबराचे थडगे दिल्ली-आग्रा महामार्गावर आग्र्याहून १३ किमी अंतरावर सिकंद्रा येथे स्थित आहे. हे स्मारक जहांगीरने १६१३ साली बांधले<br />
<br />
==वाहतूक== <br />
आग्रा शहर भारतामधील इतर भागांसोबत महामार्ग व रेल्वेमार्गांद्वारे जोडले गेले आहे. [[यमुना द्रुतगतीमार्ग]] हा [[नियंत्रित-प्रवेश महामार्ग]] आग्र्याला [[ग्रेटर नोएडा]]सोबत जोडतो. ह्यामुळे दिल्ली व आग्र्यादरम्यान वेगवान प्रवास शक्य झाला आहे. [[राष्ट्रीय महामार्ग २]], [[राष्ट्रीय महामार्ग ३]], [[राष्ट्रीय महामार्ग ११]] व [[राष्ट्रीय महामार्ग ९३]] आग्रामधूनच जातात. [[आग्रा विमानतळ]] येथील प्रमुख विमानतळ आहे.<br />
<br />
[[आग्रा छावणी रेल्वे स्थानक]] हे येथील प्रमुख रेल्वे स्थानक दिल्ली-[[चेन्नई]] मार्गावर असून येथे अनेक लांब पल्ल्याच्या गाड्या थांबतात. [[मध्य रेल्वे]]मार्गे दिल्लीहून [[मुंबई]]कडे धावणाऱ्या गाड्या देखील येथूनच जातात. [[भोपाळ शताब्दी एक्सप्रेस]] ह्या भारतातील सर्वात वेगवान गाडीचा येथे थांबा आहे तर [[गतिमान एक्सप्रेस]] ही १६० किमी/तास वेगाने घावणारी व भारतामधील सर्वात वेगवान गाडी दिल्ली व आग्रादरम्यान धावते.<br />
<br />
==बाह्य दुवे==<br />
*[http://agra.nic.in/ संकेतस्थळ]<br />
{{कॉमन्स वर्ग|Agra|आग्रा}}<br />
*{{wikivoyage|Agra|आग्रा}}<br />
<br />
[[वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील शहरे]]<br />
[[वर्ग:आग्रा जिल्हा]]<br />
[[वर्ग:आग्रा]]</div>ImportMaster