ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात

2022-05-01T17:39:25Z

नवीन पृष्ठ

{{माहितीचौकट व्यक्ती
|नाव=इंदुमती बाबूजी पाटणकर
|चित्र=Indutai.jpg
|जन्म_दिनांक={{birth date and age|1925|9|15|df=yes}}
|जन्म_स्थान=इंदोली, [[सातारा]], [[महाराष्ट्र]]
|मृत्यू_दिनांक= १५ जुलै २०१७
|राष्ट्रीयत्व=भारतीय <br>
|टोपणनावे=इंदुताई <br>
|शिक्षण=माध्यमिक शाळा व विद्यालय <br>
|प्रशिक्षणसंस्था=कासेगाव शिक्षण संस्था, आझाद विद्यालय|कासेगाव शिक्षण संस्था, आझाद विद्यालय
|ख्याती=[[भारतीय स्वातंत्र्यलढा]], [[श्रमिक मुक्ती दल]]
}}

'''इंदुमती पाटणकर (इंदुताई)''' ह्या एक स्वातंत्र्य सेनानी व सामाजिक कार्यकर्त्या होत्या. त्या कासेगाव, महाराष्ट्र इथल्या होत्या. त्यांचे वडील दिनकरराव निकम हे भारताच्या स्वातंत्र्य आंदोलनामध्ये १९३० च्या दरम्यान होते, व सत्याग्रहासाठी कैदेत असताना व्ही. डी. चितळेंना वगैरेंना भेटून ते साम्यवादी झाले. इंदुताईने १०-१२ वर्षाच्या असतानाच 'वोल्गा ते गंगा' सारखी पुस्तके वाचण्यास सुरुवात केली. तेव्हाच त्यांनी कॉंग्रेसच्या प्रभात फेरींमध्ये भाग घ्यायला सुरुवात केली, व स्वातंत्र्यता आंदोलनातील नेत्यांची मदत केली. त्यांनी राष्ट्र सेवा दल येथे जायला सुरुवात केली.<ref>{{स्रोत संकेतस्थळ
|दुवा = http://www.manushi-india.org/pdfs_issues/pdf_files-20/2.%20A%20life%20given%20to%20a%20cause.pdf |title =Life given to a cause (इंग्रजी मजकूर)| प्रकाशक = Manushi India}}</ref>

== वैयक्तिक जीवन ==
१९४२ रोजी इंदुताईने वयाच्या १६ व्या वर्षी त्यांचे घर सोडले व स्वातंत्र्य आंदोलनात भाग घेतला. त्यांनी महिलांना संघटित केले व राष्ट्र सेवादलाचा प्रसार केला. त्यांने १९४३ मध्ये 'प्रति सरकार'च्या गुप्त आंदोलनात भाग घेतला व सेनानींना दारुगोळा पोचवण्याचे काम केले. इंदुताईने १ जानेवारी १९४६ला क्रांतिवीर बाबूजी पाटणकर, जे [[नाना पाटील]] यांच्या 'प्रति सरकार'च्या आंदोलनात सहभागी होते, त्यांच्याशी लग्न केले. दोघेही प्रति सरकारचे अग्रगण्य कार्यकर्ते होते. बाबूजी व इंदुताईंनी कासेगाव शिक्षण संस्थेचे व कासेगावमधली पहिली शाळा, आझाद विद्यालय ह्याची स्थापना केली. त्या शाळेच्या पहिल्या विद्यार्थिनींपैकी एक होत्या व पुढे त्याच शाळेवर शिकवायला लागल्या.<ref>{{स्रोत संकेतस्थळ |दुवा=http://www.posterwomen.org/Posterwomen/?p=5743
|title=Struggles of women(इंग्रजी मजकूर)| प्रकाशक =posterwomen.org}}</ref>

== कृतिवाद व चळवळ ==
इंदुताई व बाबूजी हे दोघेही सोशालिस्ट पक्षाचे सदस्य झाले. पक्षातील वैचारिक व राजनैतिक मतभेदामुळे ते [[अरुणा असफ अली]] यांचा सोशालिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी - लेनिनवादी) ह्यामध्ये सामील झाले. १९५२ साली ते दोघे साम्यवादी झाले. बाबूजींच्या हत्येनंतर इंदुताईने एकटीने कुटुंब व त्यांच्या मुलगा भारत ह्याला सांभाळले. साम्यवादी पक्षाच्या कामांमध्येपण त्या सक्रिय होत्या. इंदोली सारखेच आता कासेगावही साम्यवादी चळवळीचे केंद्रस्थान झाले होते. तिने सतत महिला, शेतकरी व कामगाराच्या अधिकारांसाठी चळवळी चालवल्या. तिने परित्यक्त महिलांच्या संघर्षाला आघाडी दिली. ती चळवळ १९८८ पासून सातारा, [[सांगली]], [[कोल्हापूर]] येथे सुरू आहे.

त्यांचा मुलगा [[भारत पाटणकर]] व सून [[गेल ऑम्वेट]] हे दोघे [[श्रमिक मुक्ती दल]] ह्या कामगार अधिकाराच्या चळवळीत सक्रिय आहेत. इंदुताईने दलित नेतृत्व चळवळीलापण नेतृत्व दिले. त्यांची सून गेल ही त्यांना पहिल्यांदा दलित चळवळीबाबत भेटण्यासाठीच कासेगाव येथे आली होती.<ref>{{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://www.theweek.in/theweek/specials/becoming-indian-being-indian.html | title = Becoming Indian being Indian(इंग्रजी मजकूर)| प्रकाशक = द विक.इन}}</ref>

१५ जुलै २०१७ रोजी इंदुताई ह्यांचे थोड्या आजारीपणानंतर निधन झाले. मृत्यूवेळी त्यांचे वय ९१ होते.<ref>{{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://punemirror.indiatimes.com/others/indias-freedom-fighter-indumati-patankar-passes-away-at-91-in-satara/articleshow/59605406.cms | title = Indian freedom fighter Indumati Patankar passes away at 91 in Satara(इंग्रजी मजकूर)| प्रकाशक = पुणे मिरर}}</ref><ref>{{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/freedom-fighter-indumati-patankar-passes-away/articleshow/59605711.cms | title = Freedom fighter Indumati Patankar passes away at 91 (इंग्रजी मजकूर)| प्रकाशक = टाईम्स ऑफ इंडिया}}</ref>

{{संदर्भनोंदी}}
{{संदर्भयादी}}
*http://www.manushi-india.org/issues/issue_cover20.htm
*http://www.soppecom.org/pdf/mainstreaming%20rights%20of%20deserted%20women-report.pdf
*http://www.slideshare.net/urbancowboy/shoshit-shetkari-kashtkari-kamgar-mukti-sangharsh-sskkms
*http://www.indiavotes.com/ac/details/30/14358/93
*https://seekingbegumpura.wordpress.com/2013/03/10/womens-rally-on-march-8/

[[वर्ग:इ.स. १९२५ मधील जन्म]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रामधील राजकारणी]]
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]
[[वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यलढा]]

इंदुमती बाबूजी पाटणकर - आवृत्ती इतिहास

ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात