ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात

2022-05-01T17:45:04Z

नवीन पृष्ठ

{{हा लेख|कल्प नावाचे वेदांग|कल्प (आयुर्वेद)}}
{{बदल}}
{{हिंदू धर्मग्रंथ}}
'''कल्प''' हे [[वेद|वेदांमधील]] म्हणजेच संहितांमधील विविध संकल्पना समजावून सांगण्यासाठी रचले गेलेले सूत्रग्रंथां होय. शिक्षा, कल्प.व्याकरण,निरुक्त,छन्द आणि ज्योतिष अशी शा वेदांगे आहेत. त्यातील कल्प हे दुसरे वेदांग आहे.कल्पो वेद विहितानां कर्मणामानुपूर्व्येण कल्पना शास्त्रम | कल्प म्हणजे वेदविहित कर्माची क्रमबद्ध मांडणी किंवा शास्त्र होय.<ref>भारतीय संस्कृती कोश खंड दुसरा</ref>

सद्यस्थितीत ४० कल्पसूत्रे उबलब्ध असून १४ श्रौतयज्ञ,७ गृहयज्ञ, ५ महायज्ञ व १६ संस्कार अहा एकून ४२ कर्माबद्दलचे प्रतिपादन आहे.

==आशय==
यज्ञप्रयोगांची सुव्यवस्थित मांडणी करण्याच्या हेतूने वैदिक आचार्यांनी ब्राह्मण ग्रंथातील उपयुक्त असा भाग घेऊन कल्पसूत्रे तयार केली.कर्मकांडविषयक सर्व विधि-नियम कल्पसूत्रे सांगतात.वैदिक धर्मातील सर्व कर्म,सर्व संस्कार,अनुष्ठाने,प्राचीन हिंदूंच्या जीवनाची नित्य -नैमित्तेक कर्मे,धार्मिक क्रिया,संस्कृती या सर्वांचा मूळ आधार कल्पसूत्रात सापडतो.कमीत कमी शब्दांमध्ये अधिकाधिक भाव व्यक्त करणे हे सूत्रांचे वैशिष्ट्य आहे.संक्षिप्तपणामुळे वेदोक्त विधी पाठ करणे सोपे जाते.<ref>डॉ.पांडे सुरुचि,संस्कृत साहित्याचा इतिहास भाग १,ज्ञान प्रबोधिनी प्रकाशन</ref>

==विभाग==
* श्रौतसूत्रे - यांत विविध यज्ञांची माहिती या ग्रंथात सूत्ररूपात दिलेली आहे. वैदिक हवि,तसेच सोमयज्ञासंबंधी धार्मिक अनुष्ठाने यांचे प्रतिपादन करणे हे त्यांचे मुख्य काम आहे. आश्वलायन,शांखायन,मानव,बौधायन,आपस्तम्ब,हिरण्यकेशी,कात्यायन,लाट्यायन,द्राह्यायण,जैमेनीय,वैतान ही मुख्य श्रौतसूत्रे आहेत.<br>
* गृह्यसूत्रे - गृहस्थाने करावयाच्या विविध आचारांची माहिती या सूत्रग्रंथात आहे.आश्वलायन,शांखायन,मानव,बौधायन,आपस्तम्ब,हिरण्यकेशी,भारद्वाज,कात्यायन,द्राह्यायण,गोभिल,खदिर,कौशिक ही मुख्य गृह्यसूत्रे आहेत<br>
* धर्मसूत्रे - आचरणाचे विविध नियम आणि धर्मकृत्यांची माहिती यामध्ये दिएलेली आहे.सामाजिक रीतिरिवाज,प्रथा यांच्या अनुषंगाने समाजातील घटकांच्या परस्परांशी आलेल्या संबंधावर ही सूत्रे भाष्य करतात.वसिष्ठ,मानव,बौधायन,आपस्तम्ब,गौतम ही मुख्य धर्मसूत्रे होत.<br> <ref>डॉ.पांडे सुरुचि,संस्कृत साहित्याचा इतिहास भाग १,ज्ञान प्रबोधिनी प्रकाशन</ref>
==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:वैदिक साहित्य]]

कल्प - आवृत्ती इतिहास

ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात