ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात

2022-05-01T16:36:25Z

नवीन पृष्ठ

{{माहितीचौकट सैन्य संघर्ष
| संघर्ष =
| या युद्धाचा भाग =
| चित्र =
| चित्र रुंदी =
| चित्रवर्णन =
| दिनांक =[[फेब्रुवारी]]-[[मार्च]] [[इ.स. १७९५]]
| स्थान = [[खर्डा]] ता. [[जामखेड]] जि. [[अहमदनगर]]
| परिणती = [[मराठा साम्राज्य|मराठ्यांचा]] विजय<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा=http://www.indianmilitaryhistory.org/battles/baji%20rao%20I%20at%20Kharda.htm | भाषा=इंग्रजी | title=खर्डा १७९५: ऑर्डर ऑफ बॅटल फॉर मराठा कॉन्फेडर्सी | ॲक्सेसदिनांक=११ डिसेंबर, इ.स. २०१२}}</ref></br>खर्ड्याचा तह
| सद्यस्थिती =
| प्रादेशिक बदल =
| पक्ष१ ={{flagicon image|Flag of the Maratha Empire.svg}}[[मराठा साम्राज्य]]
| पक्ष२ ={{flagicon image|Asafia flag of Hyderabad State.png}} [[हैदराबादचा निजाम]]
| पक्ष३ =
| सेनापती१ ={{flagicon image|Flag of the Maratha Empire.svg}} [[सवाई माधवराव पेशवे]]</br>{{flagicon image|Flag of the Maratha Empire.svg}} [[दौलतराव शिंदे]]</br>{{flagicon image|Flag of the Maratha Empire.svg}} [[तुकोजी होळकर]]</br>{{flagicon image|Flag of the Maratha Empire.svg}} दुसरा रघुजी भोसले
| सेनापती२ = {{flagicon image|Asafia flag of Hyderabad State.png}} [[निजाम उल मुल्क]]
| सेनापती३ =
| सैन्यबळ१ =
| सैन्यबळ२ =
| सैन्यबळ३ =
| बळी१ =
| बळी२ =
| बळी३ =
| टिपा =
}}

'''खर्ड्याची लढाई''' ही [[मराठे]] व [[हैदराबादचा निजाम]] यांच्यात [[फेब्रुवारी]]-[[मार्च]], [[इ.स. १७९५]] साली [[भारत]]ातील [[महाराष्ट्र]] राज्याच्या [[अहमदनगर जिल्हा|अहमदनगर जिल्ह्यातील]] [[खर्डा]] येथे झालेली एक लढाई होती. या लढाईत मराठ्यांच्या संयुक्त फौजांनी हैदराबादच्या [[निजाम]]ाचा पराभव केला.

== पार्श्वभूमी ==
महादजी शिंदेचा वारस दौलतराव शिंदे याच्याशी [[नाना फडणवीस]]ाचे संबंध सुधारलेले होते आणि [[शिंदे घराणे|शिंद्याची]] विशाल सेना [[पुणे]] येथे असल्याने त्याचा फायदा घेऊन मराठा सत्तेचा प्रभाव दक्षिणेत वाढविण्याचे नानाने ठरविले आणि हैदराबादच्या निजामावर लक्ष केंद्रीत करून त्याच्याकडे थकलेल्या [[चौथाई]]ची मागणी केली. निजामाचा मंत्री मुशीर मुल्कने ही चौथाईची मागणी फेटाळून लावतानाच भोसल्याचा वर्हाडातील महसुलावरील अधिकारही नाकारला. परिणामी पेशवा, दौलतराव शिंदे, तुकोजी होळकर आणि दुसरा रघुजी भोसले यांच्या संयुक्त फौजांनी मार्च, इ.स. १७९५ मध्ये निजामाच्या प्रदेशावर आक्रमण केले.

== लढाई ==
मराठ्यांनी निजामावर आक्रमण केल्यावर निजामाने ब्रिटिशांकडे मदत मागितली परंतु ब्रिटिशांनी मदत नाकारली आणि खर्डा येथे ही निर्णायक लढाई झाली. मराठ्यांशी उघड्या मैदानावर तोंड देण्याचे सामर्थ्य निजामाकडे नसल्याने त्याने खर्डा येथील किल्ल्याचा आश्रय घेतला. मराठ्यांनी ताबडतोब खर्ड्याच्या किल्ल्याला वेढा दिला आणि किल्ल्याला होणारा अन्नधान्य आणि पाण्याचा पुरवठा खंडित करून तटबंदीभोवती भडीमारासाठी तोफा रचल्या. शेवटी भयग्रस्त निजामाने १३ मार्च, इ.स. १७९५ रोजी तहाची याचना करून लढाईतून माघार घेतली.

== शेवट ==
[[खर्डा]] येथेच दिनांक [[१३ मार्च]], [[इ.स. १७९५]] रोजी पेशवे आणि निजाम यांच्यात झालेल्या खर्ड्याच्या तहाने या लढाईची सांगता झाली.

=== तहातील अटी ===
* तहानुसार निजामाने मराठ्यांना पाच कोटी रूपये थकलेल्या चौथाई आणि युद्धखंडणीपोटी देण्याचे मान्य केले.
* स्वतःच्या ताब्यातील एक तृतीयांश प्रदेश मराठ्यांच्या स्वाधीन केला.
* [[दौलताबादचा किल्ला]] व त्याच्यासभोवतालचा प्रदेश पेशव्याला देण्यात आला.
* [[वऱ्हाड]]चा प्रदेश महसूलासहित [[नागपूर]]च्या भोसल्याला देण्यात आला.

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

{{मराठा साम्राज्य}}

[[वर्ग:तह]]
[[वर्ग:खर्डा]]
[[वर्ग:मराठा साम्राज्य सहभागी असलेल्या लढाया]]
[[वर्ग:हैदराबादचा निजाम सहभागी असलेली युद्धे]]
[[वर्ग:खर्डा]]

खर्ड्याची लढाई - आवृत्ती इतिहास

ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात