ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात

2022-05-01T17:53:44Z

नवीन पृष्ठ

{{माहितीचौकट व्यक्ती
| नाव = गुलाब बाई
| image =
| imagesize =
| caption =
| जन्म_दिनांक = १९२६
| जन्म_स्थान = बालपुर्वा, [[कनौज जिल्हा]], [[उत्तर प्रदेश]], [[भारत]]
| death_date = १९९६ (वय ६९-७०)
| death_place =
| restingplace =
| restingplacecoordinates =
| टोपणनावे = गुलाब जान
| पेशा = स्टेज परफॉर्मर, लोक संगीतकार
| yearsactive =
| प्रसिद्ध_कामे = [[नौटंकी]] नाट्यप्रकार
| spouse =
| domesticpartner =
| children =
| parents =
| website =
| पुरस्कार = [[पद्मश्री पुरस्कार]]
}}

'''गुलाब बाई''' (१९२६ - १९९६) या नौटंकी प्रकारच्या भारतीय रंगमंचाच्या कलाकार होत्या.<ref name="Gulab Bai (1926–96)" /> त्या गुलाब जान या नावाने प्रसिद्ध होत्या. पारंपारिक ऑपेरेटिक नाटकाच्या पहिल्या महिला कलाकार होत्या.<ref name="Dying Drama">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.boloji.com/index.cfm?md=Content&sd=Articles&ArticleID=6264|title=Dying Drama|date=2015|publisher=Booji|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120510211854/http://www.boloji.com/index.cfm?md=Content&sd=Articles&ArticleID=6264|archive-date=10 May 2012|access-date=28 September 2015}}</ref> आणि अनेकांनी त्यांना प्रख्यात प्रतिपादक मानले होते.<ref name="Amazon profile">{{स्रोत पुस्तक|title=Amazon profile|date=2015|id={{ASIN|0143100432|country=in}}}}</ref> त्या ग्रेट गुलाब थिएटर कंपनीच्या संस्थापक होत्या. हा एक यशस्वी नौटंकी गट होता.<ref name="Biography Page 179">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=tjyemJStPpUC&q=the+Great+Gulab+Theatre+Company&pg=PA179|title=Biography Page 179|date=2015|publisher=Rediff|isbn=9780143100430|access-date=29 September 2015}}</ref> [[भारत सरकार|भारत सरकारने]] त्यांना १९९० मध्ये [[पद्मश्री पुरस्कार|पद्मश्री]] हा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार प्रदान केला.<ref name="Padma Awards">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Awards|date=2015|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India|access-date=21 July 2015}}</ref>

== चरित्र ==
गुलाब बाई यांचा जन्म १९२६ मध्ये भारताच्या [[उत्तर प्रदेश]] राज्यातील [[फरुखाबाद जिल्हा|फारुखाबाद जिल्ह्यातील]] बालपुरवा येथे बेदिया जातीत झाला. हा समुदाय करमणूक कलाकारांचा मागासलेला समुदाय होता.<ref name="Gulab Bai (1926–96)">{{स्रोत पुस्तक|url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195644463.001.0001/acref-9780195644463-e-0203|title=Gulab Bai (1926–96)|last=Ananda Lal|date=2004|publisher=The Oxford Companion to Indian Theatre|isbn=9780195644463|access-date=28 September 2015}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFAnanda_Lal2004">Ananda Lal (2004). [http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195644463.001.0001/acref-9780195644463-e-0203 ''Gulab Bai (1926–96)'']. The Oxford Companion to Indian Theatre. [[आंतरराष्ट्रीय प्रमाणित पुस्तक क्रमांक|ISBN]] [[Special:BookSources/9780195644463|<bdi>9780195644463</bdi>]]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">28 September</span> 2015</span>.</cite></ref><ref name="Penguin Books profile">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.penguinbooksindia.com/en/content/gulab-bai%3Frate=vj-3_Ysjn8fztsCuUwS58mO9GKm6pQF6ryBeBtgAo-M.html|title=Penguin Books profile|date=2015|publisher=Penguin Books|access-date=28 September 2015}}</ref> तिने १९३१ मध्ये कानपूर [[हिंदुस्तानी संगीत घराणी|घराण्याचे]] उस्ताद त्रिमोहन लाल आणि हाथरस घराण्याचे उस्ताद मोहम्मद खान यांच्याकडे गायनाचे औपचारिक प्रशिक्षण घेतले आणि वयाच्या तेराव्या वर्षी त्रिमोहन लाल यांच्या नौटंकी गटात सामील होऊन सार्वजनिक सादरीकरण करण्यास सुरुवात केली. त्या कला प्रकारातील पहिल्या महिला कलाकार बनल्या. लवकरच त्यांनी गायनाची एक वैयक्तिक शैली विकसित केली ज्यामुळे त्यांना गुबा जान ही उपाधी मिळाली.

त्यांच्या वाढत्या लोकप्रियतेमुळे त्यांनी ग्रेट गुलाब थिएटर नावाची स्वतःची नौटंकी कंपनीची स्थापन केली.<ref name="Biography Page 179" /> यासाठी त्रिमोहन लाल यांच्या इच्छेविरुद्ध त्याना जावे लागले. या कंपनीला झटपट यश मिळाले. कंपनीच्या व्यवस्थापनाची जबाबदारी आणि त्यांच्या वाढत्या वयामुळे त्यांना १९६० च्या दशकात स्वतःच्या कामगिरीवर अंकुश ठेवण्यास भाग पाडले.<ref name="Dying Drama" > त्यांनी त्यांची लहान बहीण सुखबदन, नंतर नंदा गुहा, ही प्रमुख कलाकार म्हणून तयार केली. ती कालांतराने एक प्रमुख कलाकार बनली.<ref name="Biography Page 179" /> तिची मुलगी मधू देखील एक प्रसिद्ध कलाकार आहे.<ref name="Dying Drama" /> त्यांच्या कारकिर्दीच्या उत्तरार्धात, कला प्रकार म्हणून नौटंकीचे आकर्षण हळूहळू कमी होत गेले.<ref name="Penguin Books profile" />

भारत सरकारने १९९० मध्ये त्यांना [[पद्मश्री पुरस्कार|पद्मश्री]] या नागरी पुरस्काराने सन्मानित केले.<ref name="Padma Awards" /> सहा वर्षांनंतर, त्या वयाच्या ७० व्या वर्षी मरण पावल्या.<ref name="Gulab Bai (1926–96)" /> दीप्ती प्रिया मेहरोत्रा यांनी गुलाब बाई: द क्वीन ऑफ नौटंकी थिएटर या नावाने त्यांच्या जीवनाचे दस्तऐवजीकरण केले आहे. हे पुस्तक पेंग्विन इंडियाने प्रकाशित केले होते.<ref name="Gulab Bai: The Queen of Nautanki Theatre">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=tjyemJStPpUC|title=Gulab Bai: The Queen of Nautanki Theatre|last=Deepti Priya Mehrotra|publisher=Penguin India|year=2006|isbn=9780143100430|pages=318}}</ref> [[कानपूर]] येथे मे २०१४ मध्ये रंगमंचावर साकारलेल्या नाटकाचीही तिची जीवनकथा ही थीम होती.<ref name="Actors and theatre artists watch the play 'Gulab Bai' in Lucknow">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/lucknow/Actors-and-theatre-artists-watch-the-play-Gulab-Bai-in-Lucknow/articleshow/35017259.cms|title=Actors and theatre artists watch the play 'Gulab Bai' in Lucknow|date=12 May 2014|publisher=Times of India|access-date=29 September 2015}}</ref>

== See also ==
* नौटंकी

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==
* {{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.youtube.com/watch?v=7ibyV0e8WIY|title=लेजंडरी आर्टीस्ट गुलाब बाई (द क्वीन ऑफ नौटंकी थिएटर)|date=१९८२|website=युट्युब|publisher=कलाकुंज|url-status=जिवंत|access-date=२९ सप्टेंबर २०१५}}

== पुढील वाचन ==
* {{स्रोत पुस्तक|title=गुलाब बाई: द क्वीन ऑफ नौटंकी थिएटर|last=मेहरोत्रा|first=दीप्ती प्रिया|publisher=पेंग्विन इंडिया|year=२००६|isbn=9780143100430|pages=३१८}}

[[वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय महिला गायिका]]
[[वर्ग:भारतीय लोक गायक]]
[[वर्ग:भारतीय महिला लोक गायिका]]
[[वर्ग:इ.स. १९९६ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:इ.स. १९२६ मधील जन्म]]
[[वर्ग:कलेतील पद्मश्री प्राप्तकर्ते]]

गुलाब बाई - आवृत्ती इतिहास

ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात