https://mr.bharatpedia.org/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%E0%A4%9C%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B9%E0%A4%B0%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B2_%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%B9%E0%A4%B0%E0%A5%82जवाहरलाल नेहरू - आवृत्ती इतिहास2026-08-26T06:02:22Zविकिवरील या पानाच्या आवृत्त्यांचा इतिहासMediaWiki 1.43.6https://mr.bharatpedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%9C%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B9%E0%A4%B0%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B2_%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%B9%E0%A4%B0%E0%A5%82&diff=1167&oldid=prevImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात2022-05-01T16:13:11Z<p>robot: Import pages using <a href="/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A5%87%E0%A4%B7:%E0%A4%86%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%A4" title="विशेष:आयात">विशेष:आयात</a></p>
<p><b>नवीन पृष्ठ</b></p><div>{{बदल}}<br />
{{संदर्भ कमी}}<br />
{{माहितीचौकट पंतप्रधान<br />
| नाव = <sub>पंडित</sub> </br> जवाहरलाल नेहरू<br />
| चित्र = Jnehru.jpg<br />
| चित्र आकारमान = 200px<br />
| पद = भारताचे पहिले पंतप्रधान<br />
| कार्यकाळ_आरंभ = [[ऑगस्ट १५]], [[इ.स. १९४७]] <br />
| कार्यकाळ_समाप्ती = [[मे २७]], [[इ.स. १९६४]]<br />
| राष्ट्रपती = [[राजेंद्र प्रसाद]] व [[सर्वपल्ली राधाकृष्णन]]<br />
| मागील = पद स्थापित <br />
| पुढील = [[गुलजारी लाल नंदा]]<br />
| पद2 = १ ले {{AutoLink|भारतीय परराष्ट्रमंत्री}}<br />
| कार्यकाळ_आरंभ2 = [[ऑगस्ट १५]], [[इ.स. १९४७]] <br />
| कार्यकाळ_समाप्ती2 = [[मे २७]], [[इ.स. १९६४]]<br />
| मागील2 = पद स्थापित <br />
| पुढील2 = [[गुलजारी लाल नंदा]]<br />
| पद3 = {{AutoLink|भारतीय अर्थमंत्री}}<br />
| कार्यकाळ_आरंभ3 = [[ऑक्टोबर ८]], [[इ.स. १९५८]] <br />
| कार्यकाळ_समाप्ती3 = [[नोव्हेंबर १७]], [[इ.स. १९५९]]<br />
| मागील3 = [[टी.टी. कृष्णमचारी]]<br />
| पुढील3 = [[मोरारजी देसाई]]<br />
| जन्मदिनांक =[[नोव्हेंबर १४]], [[इ.स. १८८९]]<br />
| जन्मस्थान = [[अलाहाबाद]], [[उत्तर प्रदेश]], [[भारत]]<br />
| मृत्युदिनांक =[[मे २७]], [[इ.स. १९६४]]<br />
| मृत्युस्थान =[[नवी दिल्ली]], [[भारत]]<br />
| राष्ट्रीयत्व =भारतीय<br />
| पक्ष =[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]<br />
| पती =<br />
| पत्नी = [[कमला नेहरू]]<br />
| नाते =<br />
| अपत्ये = [[इंदिरा गांधी]]<br />
| निवास =<br />
| शाळा_महाविद्यालय =<br />
| व्यवसाय = [[बॅरिस्टर]], [[राजकारणी]]<br />
| धर्म = [[हिंदू]]<br />
| सही =<br />
| संकेतस्थळ =<br />
| तळटीपा =<br />
}}<br />
<br />
'''जवाहरलाल मोतीलाल नेहरू''' हे भारताचे पहिले [[पंतप्रधान]] व भारतीय स्वातंत्र्य चळवळीत अग्रणी असलेले [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] पक्षाचे लोकप्रिय नेते होते. ते '''पंडित नेहरू''' या नावानेही ओळखले जातात. पंडित नेहरूंना मुले फार आवडत, म्हणून मुले त्यांना चाचा नेहरू म्हणायचे.<br />
<br />
== जीवन ==<br />
<br />
=== वैयक्तिक आयुष्य ===<br />
श्री जवाहरलाल नेहरू यांचा जन्म [[अलाहाबाद]] येथे [[काश्मिरी पंडित|काश्मिरी पंडितांच्या]] घरी [[नोव्हेंबर १४]], [[इ.स. १८८९]] रोजी झाला. [[फेब्रुवारी ७]], [[इ.स. १९१६]] रोजी वयाच्या २६ व्या वर्षी त्यांचा विवाह [[कमला नेहरू|कमला कौल]] यांच्याशी झाला. [[इ.स. १९१७]] साली त्यांना [[इंदिरा गांधी|इंदिरा प्रियदर्शिनी]] ही कन्या झाली. जवाहरलाल यांचे पिता [[मोतीलाल नेहरू]] यांचे [[फेब्रुवारी ६]], [[इ.स. १९३१]] रोजी व पत्नी श्रीमती [[कमला नेहरू]] यांचे [[फेब्रुवारी २८]], [[इ.स. १९३६]] रोजी निधन झाले.<br />
<br />
=== राजकीय आयुष्य ===<br />
जवाहरलाल नेहरू यांचे सुरुवातीचे शिक्षण घरीच खाजगी शिकवण्यांद्वारे झाले. वयाच्या १५ व्या वर्षी ते इंग्लंडला आणि त्यानंतर दोन वर्षे ते हॅरो येथे शिक्षणाकरिता गेले. [[केंब्रिज]] विद्यापीठातून त्यांनी सामान्य विज्ञान (नॅचरल सायन्स) या विषयात पदवी घेतली. ते १९१२ साली भारतात परतले आणि सरळ राजकारणात उतरले. <br />
<br />
१९१२ मध्ये झालेल्या बंकीपूर [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] अधिवेशनाला ते उपस्थित होते. १९१९ मध्ये ते होमरुल चळवळीचे अलाहाबादचे अध्यक्ष बनले. १९१६ मध्ये ते प्रथमच [[महात्मा गांधी|महात्मा गांधीं]]ना भेटले आणि त्यांच्यापासून विलक्षण प्रेरित झाले. १९२० साली त्यांनी [[उत्तर प्रदेश]]च्या [[प्रतापगढ जिल्हा|प्रतापगढ जिल्ह्यात]] पहिला किसान मोर्चा काढला. १९२०-२२ दरम्यान [[असहकार आंदोलन|असहकार आंदोलनामुळे]] त्यांना दोनदा कारावास भोगावा लागला.<br />
<br />
सप्टेंबर १९२३ मध्ये पंडित नेहरू अखिल भारतीय काँग्रेस परिषदेचे सचिव बनले. १९२६ मध्ये त्यांनी [[इटली]], [[स्वित्झर्लंड]], [[इंग्लंड]], [[बेल्जियम]], [[जर्मनी]] आणि [[रशिया]] आदी देशांचा दौरा केला. १९२८ मध्ये [[सायमन कमिशन]] विरोधात निदर्शने करताना त्यांना लाठी हल्ल्याला सामोरे जावे लागले. त्याच वर्षी झालेल्या सर्वपक्षीय काँग्रेस सभेला ते उपस्थित होते. १९२८ मध्येच त्यांनी स्वतंत्र [[भारत]] चळवळ सुरू केली. १९२९ साली पंडित नेहरू भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसच्या [[लाहोर]] अधिवेशनाचे अध्यक्ष झाले. तेथे संपूर्ण स्वातंत्र्य हेच ध्येय निश्चित केले गेले.<br />
<br />
ब्रिटीश सरकारने भारत कायद्याचा ठराव संमत केला तेव्हा काँग्रेसने निवडणुका लढविण्याचा निर्णय घेतला. निवडणुकीच्या बाहेर असताना नेहरूंनी पक्षाला पाठिंबा दर्शविला. काँग्रेसने प्रत्येक राज्यात सरकार स्थापन केले आणि बहुतेक जागा जिंकल्या. 1936-1937 मध्ये नेहरू काँग्रेसचे अध्यक्ष म्हणून नियुक्त केले गेले. <br />
<br />
काँग्रेसचे अध्यक्ष या नात्याने त्यांनी देशभर दौरा काढला. [[अखिल भारतीय ट्रेड युनियन काँग्रेस]]च्याही अध्यक्षपदी ते निवडून आले आणि त्यांचा भारतातील संघटित कामगार चळवळींशी जवळचा संबंध आला. <br />
<br />
१९३० ते १९३५ दरम्यान [[मिठाचा सत्याग्रह]] आणि अशाच अन्य सत्याग्रहांमुळे नेहरूंना अनेकदा कारावास भोगावा लागला. १४ [[फेब्रुवारी]], १९३५ रोजी त्यांनी [[उत्तराखंड]]मधील [[अल्मोडा]] तुरूंगामध्ये आपले आत्मचरित्र पूर्ण केले. सुटकेनंतर ते स्वित्झर्लंड, इंग्लड, [[स्पेन]] आणि [[चीन]] येथे जाऊन आले. ७ [[ऑगस्ट]] १९४२ रोजी अखिल भारतीय काँग्रेस कमिटीच्या मुंबई अधिवेशनात त्यांनी ''भारत छोडो'' ही क्रांतीकारी घोषणा केली आणि पुढच्याच दिवशी त्यांना पुन्हा अटक करण्यात आली आणि त्यांना [[अहमदनगर]] किल्ल्यात नेण्यात आले. ही त्यांची कैद ही सर्वांत दीर्घकालीन पण शेवटची ठरली. एकंदर पंडित नेहरूंनी ९ वेळा कारावास भोगला. १९४५ मध्ये त्यांची सुटका करण्यात आली. १९४६ मध्ये ते [[आग्नेय आशिया]]ला जाऊन आले. त्यानंतर ६ [[जुलै]], १९४६ रोजी त्यांना काँग्रेसचे अध्यक्ष म्हणून निवडण्यात आले. १९५४ पर्यंत त्यांनी पदभार सांभाळला.<br />
[[File:Nehru with Gandhi 1942.jpg|thumb|नेहरू आणि गांधी]]<br />
<br />
==नेहरूंनी लिहिलेली पुस्तके==<br />
* आत्मकथा (मूळ इंग्रजी, मराठी अनुवाद - [[ना.ग. गोरे]])<br />
* इंदिरेस पत्रे (मूळ इंग्रजी- Letters from a Father to His Daughter; मराठी अनुवाद - वि. ल. बोडस)<br />
* भारताचा शोध (मूळ इंग्रजी -Discovery of India, मराठी अनुवाद - [[साने गुरुजी]])<br />
<br />
==नेहरूंवर लिहिली गेलेली पुस्तके==<br />
* अग्निदिव्य : कमला नेहरू (धनंजय राजे) <br />
* आधुनिक भारताचे शिल्पकार पंडित जवाहरलाल नेहरू (लेखक - डॉ. डी.डी. पाटील, प्रा. ए.आर. पाटील)<br />
* आपले नेहरू (बालवाङ्मय, लेखक - [[साने गुरुजी]])<br />
* गोष्टीरूप चाचा नेहरू (बालसाहित्य, लेखक - [[शंकर कऱ्हाडे]])<br />
* गोष्टीरूप जवाहरलाल नेहरू (बालवाङ्मय, लेखक - श्यामकांत कुलकर्णी) <br />
* जवाहरलाल नेहरू (मूळ इंग्रजी लेखक - एस. गोपाल; मराठी अनुवाद - पुरुषोत्तम आत्माराम चित्रे)<br />
* नवभारताचे शिल्पकार - पं. जवाहरलाल नेहरू (लेखक - सदानंद नाईक)<br />
* नेहरू व बोस (मूळ इंग्रजी लेखक - रुद्रांग्शू मुखर्जी; मराठी अनुवादक - [[अवधूत डोंगरे]]<br />
* नेहरू : नवभारताचे शिल्पकार (मूळ इंग्रजी लेखक - एम.जे. अकबर; मराठी अनुवाद - [[करुणा गोखले]])<br />
* नेहरूंची सावली (नेहरूंचे सुरक्षारक्षक के.एफ. रुस्तमजी यांच्या रोजनिशींतून पी.व्ही. राजगोपालन यांनी संपादित केलेल्या इंग्रजी पुस्तकाचा सविता दामले यांनी केलेला मराठी अनुवाद) <br />
* पंडित जवाहरलाल नेहरू (लेखक - डॉ. नीला पांढरे) <br />
* पंडित जवाहरलाल नेहरू (बालवाङ्मय, लेखक - [[राजा मंगळवेढेकर]])<br />
* पंडित जवाहरलाल नेहरू : व्यक्ती आणि कार्य (महाराष्ट्र सरकार)<br />
* पंडित नेहरू (पु. शं. पतके )<br />
* भारताचे पहिले पंतप्रधान ([[यशवंत गोपाळ भावे]])<br />
<br />
== सन्मान ==<br />
* २०१२ मध्ये झालेल्या आऊटलुक इंडियाच्या ‘[[द ग्रेटेस्ट इंडियन]]’ या आंतरराष्ट्रीय सर्वेक्षणामध्ये नेहरू चौथ्या क्रमांकावर होते.<ref>https://www.outlookindia.com/magazine/story/a-measure-of-the-man/281949</ref><br />
== हेही पहा ==<br />
* [[सर्वात महान भारतीय (सर्वेक्षण)]]<br />
<br />
== बाह्य दुवे ==<br />
<br />
==संदर्भ==<br />
{{संदर्भयादी}}<br />
<br />
{{कॉमन्स वर्ग|Jawaharlal Nehru|जवाहरलाल नेहरू}}<br />
<br />
{{क्रम-सुरू}}<br />
{{क्रम-मागील|मागील=प्रथम}}<br />
{{क्रम-शीर्षक|शीर्षक=[[भारतीय पंतप्रधान]]|वर्ष=[[ऑगस्ट १५]], [[इ.स. १९४७]] - [[मे २७]], [[इ.स. १९६४]]}}<br />
{{क्रम-पुढील|पुढील=[[गुलजारी लाल नंदा]]}}<br />
{{क्रम-मागील|मागील=प्रथम}}<br />
{{क्रम-शीर्षक|शीर्षक=[[:वर्ग:भारतीय परराष्ट्रमंत्री|भारतीय परराष्ट्रमंत्री]]|वर्ष=[[ऑगस्ट १५]], [[इ.स. १९४७]] - [[मे २७]], [[इ.स. १९६४]]}}<br />
{{क्रम-पुढील|पुढील=[[गुलजारी लाल नंदा]]}}<br />
{{क्रम-मागील|मागील=[[टी.टी. कृष्णमचारी]]}}<br />
{{क्रम-शीर्षक|शीर्षक=[[:वर्ग:भारतीय अर्थमंत्री|भारतीय अर्थमंत्री]]|वर्ष=[[ऑक्टोबर ८]], [[इ.स. १९५८]] - [[नोव्हेंबर १७]], [[इ.स. १९५९]]}}<br />
{{क्रम-पुढील|पुढील=[[मोरारजी देसाई]]}}<br />
{{क्रम-शेवट}}<br />
<br />
{{भारतीय पंतप्रधान}}<br />
{{भारतीय स्वातंत्र्यलढा}}<br />
{{भारतरत्न}}<br />
<br />
{{DEFAULTSORT:नेहरू, जवाहरलाल}}<br />
[[वर्ग:जवाहरलाल नेहरू| ]]<br />
[[वर्ग:भारतीय राजकारणी]]<br />
[[वर्ग:नेहरू-गांधी परिवार]]<br />
[[वर्ग:भारताचे पंतप्रधान]]<br />
[[वर्ग:भारतीय परराष्ट्रमंत्री]]<br />
[[वर्ग:भारतीय अर्थमंत्री]]<br />
[[वर्ग:भारतीय संविधान सभेचे सदस्य]]<br />
[[वर्ग:भारतरत्न पुरस्कारविजेते]]<br />
[[वर्ग:१ ली लोकसभा सदस्य]]<br />
[[वर्ग:२ री लोकसभा सदस्य]]<br />
[[वर्ग:३ री लोकसभा सदस्य]]<br />
[[वर्ग:अलाहाबादचे खासदार]]<br />
[[वर्ग:फुलपूरचे खासदार]]<br />
[[वर्ग:इ.स. १८८९ मधील जन्म]]<br />
[[वर्ग:इ.स. १९६४ मधील मृत्यू]]<br />
[[वर्ग:ऐतिहासिक व्यक्ती]]<br />
[[वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती]]<br />
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]<br />
[[वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक]]</div>ImportMaster