ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात

2022-05-01T15:04:44Z

नवीन पृष्ठ

{{माहितीचौकट व्यक्ती
| चौकट_रुंदी =
| नाव = जानकी देवी बजाज
| चित्र =
| चित्र_आकारमान =
| चित्रशीर्षक =
| चित्रशीर्षक_पर्याय =
| जन्मनाव =
| जन्म_दिनांक = {{Birth date|1893|01|07}}
| जन्म_स्थान = जावरा, [[मध्य प्रदेश]], भारत
| मृत्यू_दिनांक = {{Death date and age|1979|05|21|1893|01|07}}
| मृत्यू_स्थान =
| मृत्यू_कारण =
| कलेवर_सापडलेले_स्थान =
| चिरविश्रांतिस्थान =
| चिरविश्रांतिस्थान_अक्षांश_रेखांश =
| निवासस्थान =
| राष्ट्रीयत्व = {{ध्वजचिन्ह|भारत}} [[भारतीय]]
| टोपणनावे =
| वांशिकत्व =
| नागरिकत्व = [[भारतीय]]
| शिक्षण =
| प्रशिक्षणसंस्था =
| पेशा = [[क्रांतिकारक|स्वातंत्र्य सैनिक]], [[समाजसेविका]]
| कारकीर्द_काळ =
| मालक =
| प्रसिद्ध_कामे =
| मूळ_गाव =
| पगार =
| निव्वळ_मालमत्ता =
| उंची =
| वजन =
| ख्याती =
| पदवी_हुद्दा =
| कार्यकाळ =
| पूर्ववर्ती =
| परवर्ती =
| राजकीय_पक्ष =
| विरोधक =
| संचालकमंडळ =
| धर्म = [[हिंदू]]
| जोडीदार = [[जमनालाल बजाज]]
| अपत्ये = [[कमलनयन बजाज]]
| वडील =
| आई =
| नातेवाईक =
| पुरस्कार = [[पद्मविभूषण]]
| स्वाक्षरी =
| स्वाक्षरीशीर्षक_पर्याय =
| संकेतस्थळ =
| तळटिपा =
| संकीर्ण =
}}
'''जानकी देवी बजाज''' (७ जानेवारी १८९३ - २१ मे १९७९) या भारतीय एक स्वातंत्र्य सेनानी होत्या, ज्यांना १९३२ मध्ये [[मिठाचा सत्याग्रह|सविनय कायदेभंग]] चळवळीत भाग घेतल्याबद्दल तुरुंगवास भोगावा लागला होता.

== प्रारंभिक जीवन ==
जानकी देवीचा जन्म ७ जानेवारी १८९३ रोजी [[मध्य प्रदेश|मध्य प्रदेशातील]] जाओरा येथील अग्रवाल कुटुंबात झाला. वयाच्या आठव्या वर्षीच त्यांचा विवाह बारा वर्षाच्या [[जमनालाल बजाज]] सोबत झाला.<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.thebetterindia.com/67046/jankidevi-bajaj-puraskar-changemakers/|title=The Story of Jankidevi Bajaj, Who Gave up Gold, Silks & Purdah to Inspire Hundreds of Indian Women|date=2016-09-03|work=The Better India|access-date=2018-04-26|language=en-US}}</ref> विवाह पूर्णपणे सुसंवादी आणि पारंपारिक होता, आणि जानकीदेवी एक समर्पित पत्नी आणि आई होत्या. त्यांच्या लग्नाच्या वेळी, बजाज कुटुंब अत्यंत मध्यमवर्गीय व्यापारी लोकांपैकी एक होते. काही वर्षांमध्ये, जमनालालने एक मोठे व्यावसायिक साम्राज्य निर्माण केले आणि ते भारतातील सुरुवातीच्या उद्योगपतींपैकी एक बनले.<ref>{{cite news |title=In Bajaj family, business sense over-rules ties|url=http://www.financialexpress.com/news/in-bajaj-family-business-sense-overrules-ties/933331/ |publisher=[[The Financial Express (India)|Financial Express]] |date=6 April 2012 }}</ref>

जमनालाल यांनी स्वातंत्र्य संग्राम चळवळीत भाग घेतला आणि जानकीदेवी यांनी चरख्यावर खादी कातणे, गौसेवेसाठी आणि हरिजनांचे जीवन सुधारणे आणि १९२८ मध्ये त्यांच्या मंदिर प्रवेशासाठी काम केले. स्वातंत्र्यानंतर त्यांनी [[विनोबा भावे]] यांच्यासोबत [[भूदान चळवळ|भूदान चळवळीत]] काम केले.<ref>{{cite book |title=Women in Gandhi's mass movements|author=Bharti Thakur |publisher=Deep and Deep Publications |year=2006|isbn=8176298182 |page=118 |url=https://books.google.com/books?id=7qJesClv4z4C&q=Janaki+Devi+Bajaj&pg=PA118 }}</ref> त्यांनी १९४२ पासून अनेक वर्षे अखिल भारतीय गोसेवा संघाच्या अध्यक्षा म्हणून काम केले.<ref name=":0"/> स्वातंत्र्या नंतर इ.स. १९५६ मध्ये त्यांना पद्मविभूषण हा दुसरा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार प्रदान करण्यात आला.<ref>{{cite web|title=Padma Awards Directory (1954-2007) |publisher=[[Ministry of Home Affairs (India)|Ministry of Home Affairs]] |date=2007-05-30 |url=http://www.mha.nic.in/pdfs/PadmaAwards1954-2007.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090410024701/http://www.mha.nic.in/pdfs/PadmaAwards1954-2007.pdf |archive-date=10 April 2009 }}</ref> १९६५ मध्ये त्यांचे 'मेरी जीवन यात्रा' नावाचे आत्मचरित्र प्रकाशित झाले.

== वारसा ==
इस १९७९ मध्ये त्यांचे वृद्धापकाळाने निधन झाले. 'जानकी देवी बजाज इन्स्टिट्यूट ऑफ मॅनेजमेंट स्टडीज', 'जानकी देवी बजाज गव्हर्नमेंट पीजी गर्ल्स कॉलेज, कोटा' आणि बजाज इलेक्ट्रिकल्सने स्थापित 'जानकीदेवी बजाज ग्राम विकास संस्था' यासह अनेक शैक्षणिक संस्था आणि पुरस्कार त्यांच्या स्मरणार्थ स्थापन केल्या गेल्या.<ref>{{cite web |title=Jankidevi Bajaj Gram Vikas Sanstha |url=http://www.bajajelectricals.com/t-vikas.aspx |publisher=Bajaj Electricals }}</ref> इंडियन मर्चंट्स चेंबरच्या लेडीज विंगने 1992-93 मध्ये ग्रामीण उद्योजकांसाठी IMC-लेडीज विंग जानकीदेवी बजाज पुरस्काराची स्थापना केली.<ref name=":0"/>

== लेखन कार्य ==
*[https://epustakalay.com/book/55415-meri-jeevan-yatra-by-janaki-devi-bajaj-vinoba/ मेरी जीवन यात्रा]. लेखकः जानकी देवी बजाज, विनोबा भावे. प्रकाशन:सत्साहित्य प्रकाशन (१९५६), नवी दिल्ली.

== पुरस्कार ==
* [[पद्मविभूषण]] (१९५६)
== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==
* {{cite book |url=https://books.google.co.in/books/about/Jamnalal_Bajaj.html?id=nzUdAAAAMAAJ&redir_esc=y |title=Jamnalal Bajaj: Gandhiji's 'fifth son'|author= श्रीमन नारायण|publisher= माहिती आणि प्रसारण मंत्रालय, भारत सरकार.}}

*[http://narishakti.org/info.htm जानकीदेवी बजाज यांचे जीवन - गांधीवादी समाजसेविका आणि विनोबा भावे यांच्या खऱ्या शिष्या]
* [http://www.jamnalalbajajfoundation.org/ जमनालाल बजाज फाउंडेशनची अधिकृत वेबसाइट]

{{DEFAULTSORT:बजाज, जानकी देवी}}
[[वर्ग:समाजसेविका]]
[[वर्ग:भारतीय क्रांतिकारक]]
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]
[[वर्ग:पद्मविभूषण पुरस्कारविजेते]]
[[वर्ग:गांधीवादी]]
[[वर्ग:बजाज कुटुंब]]

जानकी देवी बजाज - आवृत्ती इतिहास

ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात