ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात

2022-05-01T17:18:47Z

नवीन पृष्ठ

{{हा लेख|माजी भारतीय राष्ट्रपती|झाकिर हुसेन (निःसंदिग्धीकरण)}}
{{माहितीचौकट राष्ट्रपती
| नाव = झाकीर हुसेन
| चित्र = President Zakir Husain 1998 stamp of India (cropped).jpg
| चित्र आकारमान = 200 px
| चित्र रुंदी =
| चित्र उंची =
| चित्र शीर्षक =
| लघुचित्र =
| पद = [[भारत]]ाचे ३ रे [[भारताचे राष्ट्रपती|राष्ट्रपती]]
| कार्यकाळ_आरंभ = [[मे १३]], [[इ.स. १९६७]]
| कार्यकाळ_समाप्ती = [[मे ३]], [[इ.स. १९६९]]<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | url=http://presidentofindia.nic.in/ph/former.html | title=भारत के पूर्व राष्ट्रपति | accessdate=२६ नोव्हेंबर २०१३ | language=हिंदी}}</ref>
| मागील = [[सर्वपल्ली राधाकृष्णन]]
| पुढील = [[वराहगिरी वेंकट गिरी]] (कार्यवाहू)
| पंतप्रधान = [[इंदिरा गांधी]]
| मतदारसंघ =
| बहुमत =
| पद2 = भारताचे उपराष्ट्रपती
| राष्ट्रपती2 = [[सर्वपल्ली राधाकृष्णन]]
| कार्यकाळ_आरंभ2 = १३ मे १९६२
| कार्यकाळ_समाप्ती2 = १२ मे १९६७
| मागील2 = [[सर्वपल्ली राधाकृष्णन]]
| पुढील2 = [[वराहगिरी वेंकट गिरी]]
| मतदारसंघ2 =
| बहुमत2 =
| पद3 = [[बिहार|बिहारचे]] राज्यपाल
| कार्यकाळ_आरंभ3 = १९५७
| कार्यकाळ_समाप्ती3 = १९६२
| मागील3 =
| पुढील3 =
| मतदारसंघ3 =
| बहुमत3 =
| जन्मदिनांक = [[फेब्रुवारी ८]] [[इ.स. १८९७]]
| जन्मस्थान = [[हैदराबाद]], [[भारत]]
| मृत्युदिनांक = [[मे ३]] [[इ.स. १९६९]]
| मृत्युस्थान = [[नवी दिल्ली]]
| पक्ष = अपक्ष
| नाते =
| पत्नी =
| civil partner =
| शाळा_महाविद्यालय = [[अलीगढ मुस्लिम विद्यापीठ]]
| अपत्ये =
| निवास =
| व्यवसाय =
| धर्म =[[मुस्लिम]]
| सही =
| संकेतस्थळ =
| तळटीपा =
}}
'''डॉ. झाकिर हुसेन''' ({{lang-ur|{{Nastaliq|ذاکِر حسین}}}}; [[फेब्रुवारी ८]], [[इ.स. १८९७]] - [[मे ३]], [[इ.स. १९६९]]) हे [[भारत|भारताचे]] तिसरे राष्ट्रपती होते. [[मे १३]], [[इ.स. १९६७]] ते [[मे ३]], [[इ.स. १९६९]] पर्यंत त्यांनी राष्ट्रपतीपद सांभाळले. हुसेन नामवंत शिक्षणतज्ज्ञ होते. १९५७ ते १९६२ या काळात त्यांनी बिहारचे [[राज्यपाल]] म्हणून कार्य केले आणि १९६२ ते १९६७ पर्यंत भारताचे उपाध्यक्ष म्हणून काम केले. हुसेन यांच्याखाली, [[जालियनवाला बाग हत्याकांड|जामिया]] [[भारताचा स्वातंत्र्यलढा|भारतीय स्वातंत्र्य चळवळी]]<nowiki/>शी घनिष्ठपणे संबंधित झाले. [[इ.स. १९६३]] मध्ये त्यांना भारताचा सर्वोच्च नागरिक सन्मान, [[भारतरत्न]] पुरस्कार देण्यात आला.

== कौटुंबिक आणि प्रारंभिक जीवन ==
हुसेन हे [[तेलंगणा|तेलंगना]] येथे अफ्रिदी वंशाच्या एका पश्तुण कुटुंबात जन्मलेले होते. [[उत्तर प्रदेशमधील जिल्हे|उत्तर प्रदेशा]]तील [[फरुखाबाद जिल्हा|फरुखाबाद]] जिल्ह्यातील कैमगंज आणि शिक्षण व शैक्षणिक क्षेत्राशी त्यांचे निकट संबंध होते.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/history-under-threat/article2524995.ece|title=History under threat|last=Ifthekhar|first=J. S.|date=2011-10-10|work=The Hindu|access-date=2019-01-21|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> हुसेनचा जन्म झाल्यानंतर त्याचे कुटुंब [[हैदराबाद]] पासून ते कैमगंज येथे स्थायिक झाले.सात मुलांपैकी दुसरा तो होता: सहकारी शिक्षणकर्त्या युसूफ हुसेन यांचे मोठे भाऊ होते. हुसैन यांचे कुटुंब सार्वजनिक जीवनात सक्रिय राहीले होते.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.thehindu.com/news/national/after-controversy-crowning-glory-for-khurshid/article4041434.ece|title=After controversy, crowning glory for Khurshid|last=Gupta|first=Smita|date=2012-10-29|work=The Hindu|access-date=2019-01-21|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> त्यांचे नातं सलमान खुर्शीद, [[भारतीय राष्ट्रीय कॉंग्रेस|कॉंग्रेसचे]] राजकारणी आहेत. ते भारताचे माजी परराष्ट्र मंत्री आहेत.आणि त्यांचे भगिनी प्रसिद्ध शैक्षणिक मासूद हुसेन होते. त्यांचा भाऊ महमुद हुसेन [[पाकिस्तान]] चळवळीत सामील झाला आणि त्यांनी शिक्षणमंत्री म्हणून काम केले, तर त्यांचे भतीजे अनवर हुसेन पाकिस्तान [[दूरदर्शन]]चे संचालक होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://bharatmatamandir.in/dr-zakir-husain/|title=Bharatmatamandir − Dr. Zakir Husain|भाषा=en-US|ॲक्सेसदिनांक=2019-01-21}}</ref> हुसेनचे वडील फिदा हुसेन खान यांचे वय दहा वर्षांचे असताना मरण पावले. १९११ मध्ये चौदा वर्षांचा असताना त्यांची आई मरण पावली. हुसेनची प्राथमिक शिक्षण [[हैदराबाद]]मध्ये पूर्ण झाले. त्यांनी इस्लामिया हायस्कूल, [[इटावा]] येथून हायस्कूल पूर्ण केले आणि त्यानंतर [[अलाहाबाद विभाग|अलाहाबाद]] विद्यापीठाशी संलग्न मुहम्मद एंग्लो-ओरिएंटल कॉलेजमध्ये शिक्षित केले जेथे ते एक प्रमुख विद्यार्थी नेते होते.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=uzNnwUasQ3wC&pg=PA20&lpg=PA20&dq=%22Islamia+High+School%22&redir_esc=y#v=onepage&q=%22Islamia%20High%20School%22&f=false|title=Dr. Zakir Hussain, Quest for Truth|last=Dr.z.h.faruqi|last2=Fārūqī|first2=Z̤iāʼulḥasan|date=1999|publisher=APH Publishing|isbn=9788176480567|language=en}}</ref> १२६ मध्ये त्यांनी [[बर्लिन]] विद्यापीठातून अर्थशास्त्र विषयातील डॉक्टरेट प्राप्त केली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.nndb.com/people/285/000114940/|title=Zakir Hussain|संकेतस्थळ=www.nndb.com|ॲक्सेसदिनांक=2019-01-21}}</ref> १९१५ मध्ये १८ वर्षांच्या वयात त्यांनी शाहजहां बेगमशी लग्न केले आणि त्यांना दोन मुली, सईदा खान आणि सफिया रहमान यांचे लग्न झाले.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=r2C2InxI0xAC&pg=PA51&dq=president+zakir+Husain&redir_esc=y&hl=en#v=onepage&q=president%20zakir%20Husain&f=false|title=Presidents of India, 1950-2003|last=Jai|first=Janak Raj|date=2003|publisher=Regency Publications|isbn=9788187498650|language=en}}</ref>

== कारकीर्द ==
जेव्हा हुसेन २३ वर्षांचे होते तेव्हा त्यांनी विद्यार्थी आणि शिक्षकांच्या गटासह राष्ट्रीय मुस्लिम विद्यापीठाची स्थापना केली. २९ ऑक्टोबर १९२० रोजी [[अलीगढ मुस्लिम विद्यापीठ|अलीगढ]] येथे स्थापन करण्यात आले.आणि नंतर १९२५ मध्ये [[नवी दिल्ली]] येथे [[करोल बाग विधानसभा मतदारसंघ, दिल्ली|कारोल बाग]] येथे हलविण्यात आले. त्यानंतर १ मार्च १९३५ रोजी पुन्हा एकदा जामिया नगर, [[नवी दिल्ली]] आणि त्यास जामिया मिलिया इस्लामिया (केंद्रीय विद्यापीठ) असे नाव देण्यात आले. त्यानंतर ते जर्मनीत [[बर्लिन]]च्या फ्रेडरिक विलियम विद्यापीठातून पीएचडी मिळविण्यासाठी [[जर्मनी]]ला गेले. [[जर्मनी]]त असताना हुसेन हा सर्वात मोठा [[उर्दू]] कवी मिर्झा असदुल्ला खान "गालिब" (१७९७-१८६८) वादग्रस्त शब्दसंग्रह आणण्यात महत्त्वाचा होता.

१९२७ साली जामिया मिलिया इस्लामियाच्या डोक्यावर जाण्यासाठी ते भारतात परतले. पुढच्या एकविसाव्या वर्षी त्यांनी [[ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी|ब्रिटिश]] सरकारच्या स्वातंत्र्यासाठी भारताच्या संघर्षाने घट्ट सहभाग घेतलेल्या संस्थेला शैक्षणिक आणि व्यवस्थापकीय नेतृत्व प्रदान केले आणि [[महात्मा गांधी]] व हकीम अजमल खान यांच्या वतीने वस्तुनिष्ठ शिक्षणासह प्रयोग केले. या काळात त्यांनी भारतात शैक्षणिक सुधारणांच्या हालचाली करून स्वतःला गुंतवून ठेवले आणि विशेषतः त्यांच्या जुन्या अल्मा मातृ मुहम्मद एंग्लो ओरिएंटल कॉलेज (आता अलीगढ मुस्लिम विद्यापीठ)च्या कार्यात सक्रिय होते. या कालखंडात हुसैन आधुनिक भारतातील प्रमुख शैक्षणिक विचारवंत आणि व्यावसायिकांपैकी एक म्हणून उभ्या राहिल्या. जामिया यांना आपल्या प्रतिकूल परिस्थितिमध्ये बलिदान देण्यासाठी आणि अनधिकृत प्रयत्नांमुळे मोहम्मद अली जिन्नासारखे त्यांचे राजकीय प्रतिस्पर्ध्यांचे कौतुक झाले. भारत स्वातंत्र्यानंतर लवकरच, हुसेन अलीगढ [[मुसलमान|मुस्लिम]] विद्यापीठाचे [[कुलगुरू]] म्हणून सहमत झाले जे पाकिस्तानच्या निर्मितीच्या चळवळीतील शिक्षक आणि विद्यार्थ्यांचा एक विभाग सक्रियपणे सक्रिय झाल्यामुळे भारत विभागीय काळात प्रयत्न करण्याचा सामना करीत होता.हुसेन यांनी पुन्हा १९४८-१९५६ पासून अलीगढ येथे झालेल्या विद्यापीठाच्या इतिहासाच्या एक महत्त्वाच्या टप्प्यात नेतृत्व प्रदान केले.कुलगुरू म्हणून आपला कार्यकाल पूर्ण झाल्यावर लवकरच १९५७ मध्ये त्यांनी [[भारतीय संसद|भारतीय संसदे]]च्या उच्च सदस्याचे सदस्य म्हणून नामांकन केले. १९५७ मध्ये त्यांनी बिहार [[राज्यपाल]] म्हणून राज्यसभेवर पदार्पण केले.

१९५७ ते १९६२ या काळात [[बिहार]]चे [[राज्यपाल]] म्हणून काम केले. नंतर १९६२ ते १९६७पर्यंत भारताचे दुसरे उपाध्यक्ष म्हणून हुसेन १३ मे १९६७ रोजी भारताचे राष्ट्रपती म्हणून निवडून आले. त्यांच्या उद्घाटन भाषणात त्यांनी सांगितले की संपूर्ण [[भारत]] त्यांचे घर होते आणि त्याचे सर्व लोक त्यांचे कुटुंब होते.शेवटच्या दिवसांत, बँकांचे राष्ट्रीयीकरण करण्याचा मुद्दा मोठ्या प्रमाणावर वादविवाद करीत होता.९ ऑगस्ट १९६९ रोजी हा विधेयक मोहम्मद हिदातुल्लाह (कार्यकारी अध्यक्ष) यांच्याकडून राष्ट्रपतींच्या सहमतीला प्राप्त झाला.आपल्या अध्यक्षपदीच्या काळात जकीर हुसेन यांनी हंगेरी, युगोस्लाविया, यूएसएसआर आणि नेपाळ येथे चार राजकीय भेटी केल्या.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://web.archive.org/web/20130817094728/http://rashtrapatisachivalaya.gov.in/media_abroad.pdf|title=Wayback Machine|दिनांक=2013-08-17|संकेतस्थळ=web.archive.org|ॲक्सेसदिनांक=2019-01-21}}</ref>

हुसेन ३ मे १९६९ रोजी मरण पावले, जो पहिल्या भारतीय [[राष्ट्राध्यक्ष]] पदावर मरण पावणारे होते. त्यांना [[नवी दिल्ली]]तील जामिया मिलिया इस्लामिया परिसर येथे त्यांच्या पत्नीबरोबर (जे काही वर्षांनंतर मरण पावले) दफन केले गेले. इलयुंगी येथे उच्च शिक्षणासाठी सुविधा पुरविण्याच्या मुख्य उद्दीष्टाने, १९७०मध्ये त्यांच्या सन्मानार्थ एक महाविद्यालय सुरू करण्यात आला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.drzhcily.com/|title=Dr. ZAKIR HUSAIN COLLEGE,Ilayangudi,Sivaganga,TamilNadu,India|संकेतस्थळ=www.drzhcily.com|ॲक्सेसदिनांक=2019-01-21}}</ref>

अलीगढ मुस्लिम युनिव्हर्सिटीचे अभियांत्रिकी महाविद्यालय त्याच्या नावावर आहे.

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{क्रम-सुरू}}
{{क्रम-मागील|मागील=[[सर्वपल्ली राधाकृष्णन]]}}
{{क्रम-शीर्षक|title=[[:वर्ग:भारताचे राष्ट्रपती|भारतीय राष्ट्रपती]]|वर्ष=[[मे १३]], [[इ.स. १९६७]]- [[मे ३]], [[इ.स. १९६९]]}}
{{क्रम-पुढील|पुढील=[[वराहगिरी वेंकट गिरी]] }}
{{क्रम-मागील|मागील=[[रंगनाथ रामचंद्र दिवाकर]]}}
{{क्रम-शीर्षक|title=[[:वर्ग:बिहारचे राज्यपाल|बिहारचे राज्यपाल]]|वर्ष=[[जुलै ६]], [[इ.स. १९५७]]- [[मे ११]], [[इ.स. १९६२]]}}
{{क्रम-पुढील|पुढील=[[अनंतसेनम अय्यंगार]]}}
{{क्रम-शेवट}}

{{भारतीय राष्ट्रपती}}
{{भारतीय उपराष्ट्रपती}}
{{भारतरत्न}}

{{DEFAULTSORT:हुसेन,झाकीर}}
[[वर्ग:भारतीय राजकारणी]]
[[वर्ग:भारतीय शिक्षणतज्ञ]]
[[वर्ग:भारताचे राष्ट्रपती]]
[[वर्ग:इ.स. १८९७ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. १९६९ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:बिहारचे राज्यपाल]]
[[वर्ग:भारताचे उपराष्ट्रपती]]
[[वर्ग:भारतरत्‍न पुरस्कारविजेते]]
[[वर्ग:पद्मविभूषण पुरस्कारविजेते]]
[[वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती]]

झाकिर हुसेन - आवृत्ती इतिहास

ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात