<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="mr">
	<id>https://mr.bharatpedia.org/w/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%B6%E0%A4%AE</id>
	<title>दिव्य देशम - आवृत्ती इतिहास</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://mr.bharatpedia.org/w/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%B6%E0%A4%AE"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://mr.bharatpedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%B6%E0%A4%AE&amp;action=history"/>
	<updated>2026-08-26T18:19:10Z</updated>
	<subtitle>विकिवरील या पानाच्या आवृत्त्यांचा इतिहास</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.43.6</generator>
	<entry>
		<id>https://mr.bharatpedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%B6%E0%A4%AE&amp;diff=7352&amp;oldid=prev</id>
		<title>ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://mr.bharatpedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%B6%E0%A4%AE&amp;diff=7352&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2022-05-01T16:50:20Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;robot: Import pages using &lt;a href=&quot;/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A5%87%E0%A4%B7:%E0%A4%86%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%A4&quot; title=&quot;विशेष:आयात&quot;&gt;विशेष:आयात&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;नवीन पृष्ठ&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;दिव्य देशम&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;( इंग्रजी: Divya Desams तमिळः திவ்ய தேசம்) ही भगवान &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;[[विष्णू|विष्णूंची]] निवासस्थाने &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; आहेत. प्रख्यात [[तमिळ]] [[संत]] &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;[[आळवार]]&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; ([[Aazhwar]] ஆழ்வார் ) ह्यांच्या लिखाणात([[दिव्य प्रबंधम]]) या निवासस्थानांचा उल्लेख आहे. ही सर्व मिळून १०८ आहेत .त्यापैकी १०५ भारतात आहेत, एक [[नेपाळ]] मध्ये, तर उरलेली दोन दिव्य जगतात आहेत.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
दक्षिण भारतातील [[वैष्णव]] संप्रदायातील [[हिंदू]] मंडळी आयुष्यात एकदातरी ह्या १०६ देशांचे दर्शन व तीर्थयात्रा करण्याचा मनोदय करतात, आणि त्याद्वारे उर्वरित दोन देशांची प्राप्ती करण्याचा प्रयत्‍न करतात. दिव्य जगातील दोन देश म्हणजे प्रसिद्ध &amp;quot;[[क्षीरसागर]]&amp;quot; आणि &amp;quot;[[वैकुंठ]]&amp;quot; हे होत.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== १०८ दिव्य देशांची माहिती दर्शविणारा तक्ता ==&lt;br /&gt;
{| border=&amp;quot;1&amp;quot; cellpadding=&amp;quot;5&amp;quot; cellspacing=&amp;quot;0&amp;quot; align=&amp;quot;center&amp;quot;&lt;br /&gt;
|+&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;एकशे आठ दिव्य देश&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#efefef;&amp;quot; | [[तमिळनाडू]]च्या उत्तरेस (भारतात इतरत्र)&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#efefef;&amp;quot; | [[चेरा राज्यम|चेरा]] चेरालयम(केरळ राज्यातील)&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#efefef;&amp;quot; | [[मदुरै]]&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#efefef;&amp;quot; | [[कांचीपुरम]]&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#efefef;&amp;quot; | [[चेन्नै]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|  style=&amp;quot;border-bottom:3px solid grey;&amp;quot; valign=&amp;quot;top&amp;quot; |&lt;br /&gt;
1. [[तिरुमालै वेंकटेश्वराचे देऊळ|तिरुवेंगडम]](तिरुप्पती वेंकटेश,आंध्रप्रदेश.) &amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
2. [[अहोबिलम]] (कर्नूल, आंध्र,)&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
3. [[मुक्तिनाथ]], साळिग्रामम (नेपाळ)&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
4. नैमेषारण्यम&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
5. [[मथुरा]] (उत्तरप्रदेश राज्य) &amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
6. [[गोकुळ]] (वृंदावन,उत्तरप्रदेश)&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
7. देव प्रयागै/[[देवप्रयाग]](उत्तराखंड राज्य)&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
8. [[तिरुप्रिती]] &amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
9. [[बद्रिनाथ मंदिर]] (उत्तराखंड राज्य)&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
10. [[राम जन्मभुमी|अयोध्या]] (उत्तरप्रदेश राज्य)&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
11. [[द्वारका]] (गुजरात राज्य) &amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
|  style=&amp;quot;border-bottom:3px solid grey;&amp;quot; valign=&amp;quot;top&amp;quot; |&lt;br /&gt;
12. [[श्री पद्मनाभस्वामी|तिरुवनंतपुरम]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
13. तिरुकाट्टकरै&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
14. मूळिक्कळम&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
15. [[श्री वल्लभ|तिरुवल्ला]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
16. तिरूक्कडित्तानम&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
17. Sengunroor&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
18. Thiruppuliyoor&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
19. ThiruvaaRanviLai&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
20. Thiru vanvandoor&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
21. [[Thirunavaya Temple|Thiru naavaay]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
22. ViththuvakkOdu&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
|  style=&amp;quot;border-bottom:3px solid grey;&amp;quot; valign=&amp;quot;top&amp;quot; |&lt;br /&gt;
23. [[तिरुमेय्यम]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
24. [[तिरुकोष्टियुर]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
25. [[कूडल अळगर देऊळ]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
26. [[अळगर कोविल]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
27. [[तिरुमोगूर]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
28. [[श्रीविल्लिपुतुर आंडाळ देऊळ|श्रीविल्लिपुतुर]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
29. [[तिरुतंगळ]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
30. [[तिरुपुळ्ळानि]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
|  style=&amp;quot;border-bottom:3px solid grey;&amp;quot; valign=&amp;quot;top&amp;quot; |&lt;br /&gt;
31. [[वरदराजा पेरुमल देऊळ|तिरुक्काच्ची]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
32. [[अष्टभूजाकारम]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
33. [[तिरुवेक्का]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
34. [[तिरुत्तंक]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
35. [[तिरुवेलुक्कै]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
36. [[तिरूक्कालवनूर]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
37. [[तिरू ऊरकम]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
38. [[तिरू निरगम]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
39. [[तिरूक्कारगम]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
40. [[तिरूक्कारवानम]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
41. [[तिरू परमेश्वर विन्नगरम]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
42. [[तिरू पावल वन्नम]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
43. [[तिरू पाडगम]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
44. [[एकांबरनाथ देऊळ|Tiru nilaaththingal thundam]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
45. तिरूप्पुटट्कुळी&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
|  style=&amp;quot;border-bottom:3px solid grey;&amp;quot; valign=&amp;quot;top&amp;quot; |&lt;br /&gt;
46. [[पार्थसारथी कोविल तिरूवल्लिकेनी]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
47. [[Thiruneermalai]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
48. [[तिरूविदंडै]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
49. [[तिरूक्कडलमल्लै]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
50. [[भक्तवत्सल पेरूमल देऊळ तिरूनिंड्रवूर]] &amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
51. [[वीरराघव स्वामी देऊळ(तिरूएव्वुळ)|तिरूएव्वुळ]] &amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
52. [[तिरूक्कडिगै]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#efefef;&amp;quot; | [[मयिलाडदुरै]] आणि [[सीरकाळि]]&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#efefef;&amp;quot; | [[तंजावर]]&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#efefef;&amp;quot; | [[त्रिची]]&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#efefef;&amp;quot; | [[तिरुनेलवेली]]&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;background:#efefef;&amp;quot; | [[कन्याकुमारी जिल्हा|कन्याकुमारी]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|  style=&amp;quot;border-bottom:3px solid grey;&amp;quot; valign=&amp;quot;top&amp;quot; |&lt;br /&gt;
53. [[श्री देवाधी राजा पेरुमल देऊळ (तिरुवाळंदूर)|Thiruvazhunthoor]]&amp;lt;br /&amp;gt;/[[तेराळंदूर]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
54. [[तिरूइंडलूर]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
55. [[काळिश्रीराम विन्नगरम]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
56. [[तिरूक्कवलंपडी]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
57. Thiruchsempon sey &amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
58. [[तिरूअरिमेय विन्नगरम]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
59. [[तिरु वानपुरुषोत्तमम]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
60. [[तिरुवैकुंडविन्नगरम]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
61. [[तिरुमणिमदम]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
62. [[तिरुदेवनारतोंगै]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
63. [[तिरुतेट्रीयांबळम]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
64. [[तिरुमनिक्कुडम]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
65. [[तिरुवेल्लाकुळम]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
66. Thiruppaarththan palli&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
67. Thalai Sanga Nanmathiyam&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
68. [[Thiruchsirupuliyoor]] &amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
69. Thiru Vali Tirunagari&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
|  style=&amp;quot;border-bottom:3px solid grey;&amp;quot; valign=&amp;quot;top&amp;quot; |&lt;br /&gt;
70. Thiruccithra kootam&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
71. Thirukkannangudi&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
72. [[तिरुनागै]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
73. [[तिरुतंजै]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
74. [[तिरूकोईलूर]] &amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
75. [[तिरूकडलूर]] &amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
76. [[तिरू कविद तलम]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
77. [[तिरू अदनूर]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
78. [[तिरूपूळ्ळां बूदंगुडी]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
79. [[सारंगपाणि देऊळ तिरूक्कुडंदै]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
80. [[तिरूच्चेरै]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
81. [[तिरू नंदीपूरविन्नगरम]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
82. [[तिरू नरैयूर]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
83. [[उप्पिलियप्पन देऊळ तिरूविन्नगर]] &amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
84. [[तिरूवेल्लीयंगुडी]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
85. [[तिरूक्कनामंगै]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
86. [[तिरूकन्नापूरम]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
87. [[Sri Hara Saabha Vimocchana Perumal Temple (Thirukkandiyur)|Thirukkandiyur]] &amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
|  style=&amp;quot;border-bottom:3px solid grey;&amp;quot; valign=&amp;quot;top&amp;quot; |&lt;br /&gt;
88. [[श्री रंगनाथस्वामी देऊळ (श्रीरंगम)|Sri Rangam]] &amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
89. [[श्री अळगीय मानवल पेरुमल देऊळ तिरूक्कोळी]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
90. [[श्री पुरुषोत्तमन पेरुमल देऊळ (Thirukkarambanoor)|Thirukkarambanoor]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
91. [[श्री पुंडरीक्षन पेरुमल देऊळ (Thiruvellarai)|Thiruvellarai]] &amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
92. [[श्री वडिवाळगिय नंबी पेरुमल देऊळ(Thiru Anbil)|Thiru Anbil]] &amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
93. [[श्री अप्पाकुडत्तान पेरुमल देऊळ (Thirupper Nagar)|Thirupper Nagar]] &amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
94. [[तिरु वायिंदिरापुरम]] &amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
|  style=&amp;quot;border-bottom:3px solid grey;&amp;quot; valign=&amp;quot;top&amp;quot; |&lt;br /&gt;
95. तिरूवरमंगै&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
96. [[Thirukkurungudi]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
97. श्रीवैकुंडम&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
98. Thiruvaragunamangai&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
99. Thiruppulingudi&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
100. Thirukkurugoor&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
101. Thirutthulaivillimangalam&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
102. Thirukkoloor&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
103. Thirukkulandhai&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
104. [[तेन तिरूपेरै]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
|  style=&amp;quot;border-bottom:3px solid grey;&amp;quot; valign=&amp;quot;top&amp;quot; |&lt;br /&gt;
105. [[Sri Adikesavaperumal Temple|Thiruvattaru]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
106. [[Thiruppathisaram|Thiruvanparisaram]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
! colspan=&amp;quot;5&amp;quot; style=&amp;quot;background:#efefef;&amp;quot; | विन्नुलगम (आध्यात्मिक/दिव्य जगत)&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| colspan=&amp;quot;5&amp;quot; style=&amp;quot;border-bottom:3px solid grey;&amp;quot; valign=&amp;quot;top&amp;quot; |&lt;br /&gt;
107. [[क्षिरसागर|तिरूपार्कडल]](दुधाचा समुद्र/ क्षीरसागर)&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
108. [[वैकुंठ|तिरूपरम्पदम]](वैकुंठ)&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== पवित्र मुखाचे दिशादर्शक ==&lt;br /&gt;
ह्या १०८ दिव्य देशांमध्ये विष्णू आपले मुख विविध दिशांना ठेवून आपली सेवा घेतात व आशीर्वाद देतात&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
* पूर्वेकडे - ७९ दिव्य देश&lt;br /&gt;
* पश्चिमेकडे - १९ दिव्य देश&lt;br /&gt;
* उत्तरेकडे - ३ दिव्य देश&lt;br /&gt;
* दक्षिणेकडे - ७ दिव्य देश&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== इतर वैष्णव देवालयांची यादी ==&lt;br /&gt;
* तिरूनारायणस्वामी देवालय, [[Melkote]]&lt;br /&gt;
* [[एरी कथा रामर देवालय]], Maduranthakam&lt;br /&gt;
* करिवरदराज पेरूमल , [[अरगलूर]] (पश्चिममुखी)&lt;br /&gt;
* कोदंड रामर देवालय, वडुवूर&lt;br /&gt;
* राजगोपालस्वामी देवालय, मन्नारगुडी&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== हे सुद्धा पहा ==&lt;br /&gt;
* [[दिव्यदेशमचे मंगळशासनम]]&lt;br /&gt;
* [[आळवार]]&lt;br /&gt;
{{विष्णूची प्रसिद्ध देवालये}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== बाह्य संदर्भ दुवे ==&lt;br /&gt;
* [http://www.divyadesam.com Know about all the 108 Divya Desams]&lt;br /&gt;
* [http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&amp;amp;ie=UTF8&amp;amp;oe=UTF8&amp;amp;msa=0&amp;amp;msid=100721200960607481466.00043d9afbe3f59246002&amp;amp;t=h&amp;amp;z=4 &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;108 Divya Desam Virtual Tour on Google Maps&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; - Virtual Darshan of the actual temple tower or Gopuram]&lt;br /&gt;
* [http://kumbakonam-temples.blogspot.com/2009/08/divya-desam-contact-numbers-temple.html Contact phone numbers for Divya Desam Temples]&lt;br /&gt;
* [http://www.acharya.org Divya Prabhandam by Divya Desam]&lt;br /&gt;
* [http://www.scribd.com/doc/22013348/Divya-Desam-Pasurangal-1 Compilation of all Pasurams pertaining to each of the 108 Divya desam. Handy as a travel reference guide]&lt;br /&gt;
* [http://www.tamilvu.org/library/l4211/html/l4211cnt.htm &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&amp;quot;108 Vainava Divyadesa Sthala Varalaru&amp;quot;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; by &amp;#039;Vaishnava Sudarazhi&amp;#039; Dr. A. Ethirajan B.A. of Karaikudi, published by the Sri Vaishnava Siddhanta Publications ]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[वर्ग:हिंदू मंदिरे]]&lt;br /&gt;
[[वर्ग:वैष्णव पंथ]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>ImportMaster</name></author>
	</entry>
</feed>