ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात

2022-05-01T17:09:12Z

नवीन पृष्ठ

{{Infobox former subdivision|native_name=|p1=Nagpur kingdom|stat_pop1=|stat_year1=|stat_area1=|image_map_caption=Map of the Central provinces of British India|image_map=Central Provs 1909.jpg|image_coat=|flag_type=[[Star of India (flag)|Flag]]|image_flag=British Raj Red Ensign.svg|flag_s1=British Raj Red Ensign.svg|flag_p1=Nagpur State flag.png|s1=Central Provinces|date_event1=|conventional_long_name=Nagpur Province|event1=|event_end=Merger with the [[Saugor and Nerbudda Territories]]|date_end=|year_end=1861|event_start=British annexation of [[Nagpur State]]|date_start=|year_start=11 December 1853|era=|status_text=[[Presidencies and provinces of British India|Province of British India]]|nation=[[British India]]|common_name=Nagpur|footnotes=}}
'''नागपूर प्रांत''' हे ब्रिटीश भारताचा एक प्रांत होते ज्यामध्ये सध्याच्या [[मध्य प्रदेश]], [[महाराष्ट्र]] आणि [[छत्तीसगढ|छत्तीसगड]] राज्यांचा काही भाग व्यापलेला होता. [[नागपूर]] शहर प्रांताची राजधानी होते.

१८६१ मध्ये, नागपूर प्रांत [[सागर आणि नर्मदा प्रांत|सागर आणि नर्मदा प्रांतांसह]] [[मध्य प्रांत|मध्य प्रांतांमध्ये]] विलीन झाले. <ref>Hunter, William Wilson, Sir, et al. (1908). ''[[Imperial Gazetteer of India]]'', 1908-1931; Clarendon Press, Oxford</ref>

== इतिहास ==
१८५३ मध्ये वारसदार तिसऱ्या रघूजी महाराजांच्या मृत्यूनंतर नागपूर प्रांत स्थापन करण्यात आले. ब्रिटिशांनी [[नागपूरचे राज्य|नागपूरच्या]] राजवटीचे अनुबंधन सिद्ध करण्यासाठी [[व्यापगत सिद्धांत|व्यापगत सिद्धांताचा]] उपयोग केला. या प्रांतात [[मराठा|नागपूरच्या मराठा]] [[भोसले]] म , १८ व्या शतकात मध्य आणि पूर्वेकडील भारतातील बरीच जागा जिंकणाऱ्या [[मराठा साम्राज्य|मराठा साम्राज्याच्या]] नागपूरच्या शक्तिशाली मराठा [[भोसले]] महाराजांच्या सत्तासटेचा समावेश होता. <ref>Malleson, G. B.: ''An historical sketch of the native states of India,'' London 1875, Reprint Delhi 1984</ref> १८१८ मध्ये [[तिसरे इंग्रज-मराठा युद्ध|तिसऱ्या इंग्रज-मराठा युद्धाच्या समाप्तीनंतर]], भोसले महाराज सहाय्यक आघाडीकडे सुपूर्द झाले, आणि ब्रिटिश राजवटीच्या अधीन असलेल्या नागपूर हे एक रियासत बनले. त्यानंतर त्याचे कामकाज आयुक्त गव्हर्नर जनरल ऑफ इंडियाच्या अधीन होते.

१८६१ मध्ये, नागपूर प्रांत [[सागर आणि नर्मदा प्रांत|सागर आणि नर्मदा प्रांतात]] विलीन झाले आणि नवीन [[मध्य प्रांत आणि वऱ्हाड (ब्रिटिश भारत)|मध्य प्रांत आणि बेरार]] प्रशासकीय विभागाची स्थापना झाली. [[नागपूर जिल्हा|नागपूर]], [[भंडारा जिल्हा|भंडारा]], [[चंद्रपूर जिल्हा|चांदा]], [[वर्धा जिल्हा|वर्धा]] आणि [[बालाघाट जिल्हा|बालाघाट]] हे जिल्हे नव्या प्रांताचा [[नागपूर विभाग]] झाले, तर [[दुर्ग जिल्हा|दुर्ग]], [[रायपूर जिल्हा|रायपूर]] आणि [[बिलासपूर जिल्हा|बिलासपूर]] हे [[छत्तीसगड विभाग]] बनले. [[छिंदवाडा जिल्हा|छिंदवाडा जिल्ह्याला]] [[नर्मदा विभाग|नर्मदा विभागात]] जोडले गेले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://nagpur.nic.in/gazetteer/gaz1966/FINAL_GAZETTEE/history.html|title=History; Gazetteer, 1966|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303211053/http://nagpur.nic.in/gazetteer/gaz1966/FINAL_GAZETTEE/history.html|archive-date=3 March 2016|access-date=6 September 2013}}</ref>

=== जिल्हे ===

* [[छिंदवाडा जिल्हा|छिंदवाडा]]
* [[नागपूर जिल्हा|नागपूर]]
* [[भंडारा जिल्हा|भंडारा]]
* [[चंद्रपूर जिल्हा|चांदा]]
* [[वर्धा जिल्हा|वर्धा]]
* [[बालाघाट जिल्हा|बालाघाट]]
* [[दुर्ग जिल्हा|दुर्ग]]
* [[रायपूर जिल्हा|रायपूर]]
* [[बिलासपूर जिल्हा|बिलासपूर]]

=== प्रांतीय आयुक्त ===

* ----- मॅन्सेल (१३ मार्च १८५४ रोजी नागपूर येथे रहिवासी होण्यापूर्वी त्यांनी पदभार स्वीकारले)
* कॅप्टन एलियट, १८५४ - १८५५
* जी. प्लॉदेन, १८५५ - १८६०
* (रिक्त) १८६० - १८६१

== संदर्भ ==

[[वर्ग:महाराष्ट्राचा इतिहास]]
[[वर्ग:नागपूरचा इतिहास]]
[[वर्ग:ब्रिटिश भारत]]

नागपूर प्रांत - आवृत्ती इतिहास

ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात