ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात

2022-05-01T11:15:16Z

नवीन पृष्ठ

{{About|{{लेखनाव}}|निजामाबाद जिल्हा}}
{{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र
|प्रकार = महानगर
|नाव= निजामाबाद
|स्थानिक_नाव = निजामाबाद
|इतर_नाव = <small>[[तेलुगू भाषा|तेलुगू]] : నిజామాబాద్
|राज्य_नाव = तेलंगणा
|आकाशदेखावा = Nizamabad_Montage.jpg
|आकाशदेखावा_शीर्षक = वरून घड्याळाच्या दिशेने: जिल्हा सरकारी रुग्णालय, निझामाबाद जंक्शन रेल्वे स्टेशन, जिल्हा न्यायालय आणि निझामाबाद किल्ला
| नकाशा१ = तेलंगणा
|latd = 18 |latm = 40 |lats = 19 |latNS = N
|longd = 78 |longm = 5 |longs = 38 |longEW = E
|क्षेत्रफळ_एकूण = 42.90
|क्षेत्रफळ_आकारमान =
|उंची = 82
|हवामान = उष्णकटिबंधीय सवाना
|वर्षाव = 1,045.7
|तापमान_वार्षिक =
|तापमान_हिवाळा =21.0
|तापमान_उन्हाळा = 34.0
|लोकसंख्या_एकूण = 310,467
|साक्षरता =८०.३१
|अधिकृत_भाषा = [[तेलुगू भाषा|तेलुगू]]
|स्थापित_शीर्षक = स्थापना
|स्थापित_दिनांक = १९०५
|प्रांत = [[तेलंगणा]]
|जिल्हा = [[निजामाबाद जिल्हा]]
|संसदीय_मतदारसंघ = [[निजामाबाद (लोकसभा मतदारसंघ)|निजामाबाद]]
|विधानसभा_मतदारसंघ= निजामाबाद शहर, निजामाबाद ग्रामीण
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१ = स्थानिक प्रशासकीय संस्था
|न्यायक्षेत्र_नाव_१= निजामाबाद महानगरपालिका
|एसटीडी_कोड = 08462
|unlocode = IN- NZB
|आरटीओ_कोड = TS-16<ref>https://www.transport.telangana.gov.in/html/registration-districtcodes.html</ref>
|पिन_कोड= ५०३००१, ५०३००२, ५०३००३, ५०३१८६, ५०३२३०
|संकेतस्थळ = https://nizamabadcorporation.telangana.gov.in/
|संकेतस्थळ_नाव = निजामाबाद महानगरपालिका
|तळटिपा =
|गुणक_शीर्षक = हो
|स्वयंवर्गीत = हो
}}
'''निजामाबाद ([[:en:Nizamabad,_Telangana|Nizamabad]])''' हे [[भारत|भारताच्या]] [[तेलंगणा]] राज्याच्या [[निजामाबाद जिल्हा|निजामाबाद जिल्ह्याचे]] मुख्यालय व प्रमुख शहर आहे. निजामाबाद शहर तेलंगणाच्या वायव्य भागात तेलंगणा-[[महाराष्ट्र]] सीमेजवळ वसले असून ते [[हैदराबाद]]च्या १७५ किमी उत्तरेस तर [[नांदेड]]च्या ११० किमी आग्नेयेस स्थित आहे. २०११ साली निजामाबादची लोकसंख्या सुमारे ३.१ लाख होती. लोकसंख्येनुसार ते तेलंगणामधील तिसऱ्या क्रमांकाचे मोठे शहर आहे ([[हैदराबाद]] व [[वारंगळ|वरंगल]] खालोखाल). २०१४ सालापूर्वी निजामाबाद जिल्हा [[आंध्र प्रदेश]] राज्याच्या अखत्यारीमध्ये होता.

निजामाबादची स्थापना १९०५ साली [[निजाम]]ाने केली. आजच्या घडीला निजामाबाद उत्तर तेलंगणामधील एक प्रमुख शहर आहे. या जिल्ह्याचे नाव निजामाबाद (निजाम-ए-अबादी) हे हैदराबादच्या निजाम असफ जाही, सहावा याच्या नावावरून पडले, ज्याने १८ व्या शतकात दख्खनवर राज्य केले होते, मूळतः जिल्याला इंदूर असे म्हणतात, जे राजा इंद्रदत्त याच्या नावावरून प्रचलित होते ज्याने ५ व्या शतकात या प्रदेशावर राज्य केले. निजाम म्हणजे निजाम, हैदराबाद राज्याचा राज्यपाल (साम्राज्याचा) आणि आबाद म्हणजे 'चिरायु'.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://nizamabadcorporation.telangana.gov.in/|title=About Nizamabad|url-status=live}}</ref>

== लोकसंख्या ==
[[भारताची जनगणना २०११|२०११ च्या जनगणनेनु]]<nowiki/>सार, शहराची लोकसंख्या ३,१०,४६७ होती. एकूण लोकसंख्येमध्ये १,५५,१६३ पुरुष आणि १५५,३०४ स्त्रिया आहेत- लिंग गुणोत्तर १,००० पुरुषांमागे १००१ स्त्रिया. ०-६ वर्षे वयोगटातील ३४,२५६ मुले आहेत, त्यात १७,४०८ मुले तर १६,८४८ मुली होत्या, ०-६ वर्षे वयोगटातील लिंग गुणोत्तर १,००० मुलेमागे ९६८ मुली आहे. २२१,८२९ साक्षरांसह सरासरी साक्षरता दर ८०.३१% होता.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|title=१ लाख आणि त्याहून अधिक लोकसंख्या असलेली शहरे|url-status=live}}</ref>

५९.७७% लोक [[हिंदू]] आणि (३८.०१%) [[मुस्लिम]] होते. इतर धार्मिक अल्पसंख्याकांमध्ये [[ख्रिश्चन]] (१.१३%), [[शीख]] (०.२३%), [[बौद्ध]] (०.३५%), [[जैन धर्म|जैन]] (०.०१%) आणि कोणताही धर्म नसलेले (०.४८%) यांचा समावेश होतो.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.census2011.co.in/census/city/389-nizamabad.html|title=Nizamabad City Population Census 2011-2022 {{!}} Andhra Pradesh|website=www.census2011.co.in|access-date=2022-02-09}}</ref>

शहरात बोलल्या जाणाऱ्या प्रमुख भाषा [[तेलुगू भाषा|तेलगू]] (५६.८%) आणि [[उर्दू भाषा|उर्दू]] (३५.६%) आहेत आणि त्या अधिकृत भाषा देखील आहेत. जवळपास ४.२% लोक [[मराठी भाषा|मराठी]] बोलतात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.censusindia.gov.in/2011census/C-16_Town.html|title=मातृभाषेनुसार लोकसंख्या - शहर पातळी|url-status=live}}</ref>

== भुगोल ==
निजामाबाद हे उत्तर अक्षांशाच्या १८°४०′१९.१९″N आणि पूर्व रेखांशाच्या ७८°०५′३८.४″E वर स्थित आहे. निजामाबादची सरासरी उंची ८२ मीटर आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://en-in.topographic-map.com/maps/e6ze/Nizamabad/|title=Nizamabad topographic map, elevation, relief|website=topographic-map.com|language=en|access-date=2022-02-09}}</ref>

हे शहर किनाऱ्यापासून बऱ्यापैकी अंतरावर वसलेले असल्याने, हवामान [[उष्ण कटिबंध|उष्णकटिबंधीय]] सवाना आहे आणि जून ते ऑक्टोबर या कालावधीत सर्वाधिक पाऊस पडतो. हिवाळ्यात तापमान ५ °C (४१ °F) इतके कमी होते तर सरासरी १८ °C (६४ °F) असते, तर उन्हाळ्यात तापमान ४७ °C (११७ °F) पर्यंत वाढते आणि सरासरी ४६ °C (११५ °F) राहते. सरासरी वार्षिक तापमान २७ °C (८१ °F) असते. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://en.climate-data.org/asia/india/nizamabad/nizamabad-714766/|title=Nizamabad climate: Average Temperature, weather by month, Nizamabad weather averages - Climate-Data.org|website=en.climate-data.org|access-date=2022-02-09}}</ref> वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान १०४५.७ मिलिमीटर (४१.१७ इंच) आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.tsdps.telangana.gov.in/mandaldata.jsp?s1=5|title=:: Rainfall Integration::|website=www.tsdps.telangana.gov.in|access-date=2022-02-09}}</ref>

== पर्यटन ==

* '''निझामाबाद किल्ला''' हा शहराच्या नैऋत्येस स्थित आहे जो राष्ट्रकूट राजांनी १० व्या शतकात बांधला होता, हा किल्ला हैदराबादचे निजाम असफ जाहींनी ताब्यात घेतल्यानंतर त्यांनी किल्ला पुन्हा बांधला.
* पुरातत्त्व आणि वारसा संग्रहालय - संग्रहालयात पुरातन पाषाणापासून विजयनगर साम्राज्यापर्यंत मानवी संस्कृतीच्या उत्क्रांतीचे प्रतिनिधित्व करणाऱ्या विविध कलाकृती आणि पुरातन वास्तू ठेवल्या आहेत.
* अलीसागर उद्यान
* अशोक सागर हे तलाव, उद्यान आणि प्रेक्षणीय स्थळ जनकमपेठ परिसरात वसलेले आहे.

== संस्कृती ==
निजामाबादच्या संस्कृतीवर निजामांचा प्रभाव दिसतो. या शहराची संस्कृती वैविध्यपूर्ण आहे आणि शहरातील लोकसंख्येचे मोठे प्रमाण हिंदू आणि मुस्लिम आहेत आणि धर्मांच्या या मिश्रणामुळे निजामाबादमध्ये हिंदू परंपरेची गणेश चतुर्थी आणि दिवाळी आणि मुस्लिमांकडून ईद उल-फित्र, मावळीद आणि ईद उल असे अनेक सण साजरे केले जातात.

तेलुगू आणि उर्दू या शहरातील लोक बोलल्या जाणाऱ्या प्रमुख भाषा आहेत, इंग्रजी देखील मोठ्या प्रमाणात वापरली जाते.

निजामाबादी पाककृतीमध्ये प्रामुख्याने तांदूळ, गहू आणि मांसाचे पदार्थ असतात. डोसा, वडा, पुरी आणि इडली यांचा समावेश असलेले दक्षिण भारतीय पदार्थ हे सामान्य न्याहारीचे पदार्थ आहेत. मुघलाई आणि अरब प्रभाव आणि ताहारी यांचे मिश्रण असलेली हैदराबादी बिर्याणी हे इतर पदार्थ आहेत.

== प्रशासन ==
१९३७ मध्ये निजामाबाद नगरपालिकेची स्थापना करण्यात आली होती. २००५ मध्ये हीचे रुपांतर [[महानगरपालिका|महानगरपालिकेत]] करण्यात आले, ही शहराच्या नागरी गरजांवर देखरेख करणारी नागरी संस्था आहे. सध्या नगरपालिकेचे कार्यक्षेत्र ४२.९ चौ.कि.मी. (१६.६ चौरस मैल) मध्ये पसरलेले असून ६० प्रभाग आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://nizamabadcorporation.telangana.gov.in/pages/basic-information|title=निजामाबाद महानगरपालिका|url-status=live}}</ref> निजामाबाद हे शहर दोन मतदारसंघात विभागले आहे निजामाबाद शहर आणि निजामाबाद ग्रामीण विधानसभा मतदारसंघ. जे [[निजामाबाद (लोकसभा मतदारसंघ)|निजामाबाद लोकसभा मतदारसंघा]]<nowiki/>त मोडतात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://nizamabad.telangana.gov.in/public-representatives/|title=PUBLIC REPRESENTATIVES {{!}} Nizamabad District {{!}} India|language=en-US|access-date=2022-02-09}}</ref>

== वाहतुक ==
निजामाबाद येथे TSRTC ([[तेलंगणा राज्य मार्ग परिवहन महामंडळ]])चे बसस्थानक आहे आणि सार्वजनिक वाहतूक सुविधा पुरवते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.tsrtc.telangana.gov.in/busstations.php|title=TSRTC|website=www.tsrtc.telangana.gov.in|access-date=2022-02-09}}</ref> राष्ट्रीय महामार्ग ४४ शहराला बायपास करतो, जो उत्तर आणि दक्षिण भारताला जोडणारा प्रमुख राष्ट्रीय महामार्ग आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://web.archive.org/web/20160201124738/http://dorth.gov.in/writereaddata/sublinkimages/finaldoc6143316640.pdf|title=Wayback Machine|website=web.archive.org|access-date=2022-02-09}}</ref> ४६० किमी (२९० मैल) लांबीचा राष्ट्रीय महामार्ग ६३, निजामाबाद येथून उगम पावतो आणि छत्तीसगडच्या जगदलपूरला जोडतो.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://tsroads.cgg.gov.in/getInfo.do|title=LIST OF NATIONAL HIGHWAYS Telangana|url-status=live}}</ref>

[[निजामाबाद रेल्वे स्थानक]] [[भारतीय रेल्वे]]च्या [[दक्षिण मध्य रेल्वे]] क्षेत्राच्या अखत्यारीत असून ते [[मनमाड-सिकंदराबाद रेल्वेमार्ग]]ावर स्थित आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/290316/nizamabad-rail-station-to-get-junction-status.html|title=Nizamabad rail station to get junction status|last=Pulloor|first=Narender|date=2016-03-29|website=Deccan Chronicle|language=en|access-date=2022-02-09}}</ref>

== शिक्षण ==
निजामाबाद हे तेलंगणातील प्रमुख शिक्षण केंद्र आहे.

== हे देखाल पहा ==

* [[निजामाबाद जिल्हा]]
* [[तेलंगण]]
* [[हैदराबाद]]
==बाह्य दुवे==
*[https://nizamabadcorporation.telangana.gov.in/ निजामाबाद महापालिका]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
[[वर्ग:तेलंगणामधील शहरे]]
[[वर्ग:निजामाबाद जिल्हा]]

निजामाबाद - आवृत्ती इतिहास

ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात