ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात

2022-05-01T16:09:24Z

नवीन पृष्ठ

{{विस्तार}}
{{माहितीचौकट गायक
| नाव = पंडित जसराज
| चित्र = Jasraj 001.jpg
| चित्रशीर्षक = पंडित जसराज
| उपाख्य =
| टोपणनावे =
| जन्म_दिनांक = २८ जानेवारी १९३०
| जन्म_स्थान = [[हिसार]], [[हरियाणा]], [[भारत]]
| मृत्यू_दिनांक = १७ ऑगस्ट २०२०
| मृत्यू_स्थान = न्यू जर्सी, अमेरिका
| मृत्यू_कारण =
| धर्म = [[हिंदू]]
| वांशिकत्व = [[हिंदू]]
| नागरिकत्व = [[भारत|भारतीय]]
| मूळ_गाव = पिली मंदोरी, जि . हिसार, हरियाणा
| देश = [[भारत]]
| भाषा = [[हिंदी भाषा]]
| आई =
| वडील = पंडित मोतीराम, काका जोतीराम (गायक)
| जोडीदार = मधुरा जसराज
| अपत्ये = [[दुर्गा जसराज]] (कन्या) , शारंग देव
| नातेवाईक = थोरले बंधू पंडित मणिरामजी
| शिक्षण =
| प्रशिक्षण संस्था = पंडित जसराज इंडियन क्लासिकल म्युझिक अ‍ॅकेडमी संगीत विद्यालये
| गुरू = पंडित मणिरामजी, महाराज महाराणा जयवंतसिंगजी
| संगीत प्रकार = [[हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीत]], [[अभंग]],
| घराणे = मेवाती घराणे
| कार्य = इंडियन म्युझिक अकॅडमी स्थापना
| पेशा = गायकी
| कार्य संस्था =
| विशेष कार्य = भारतीय संगीत विश्वात त्यांनी जसरंगी ही नवी संकल्पना रुजवली.
| कार्यकाळ = इ.स. १९४५ पासून
| विशेष उपाधी = संगीतमार्तंड
| गौरव = गंगुबाई हनगल जीवनगौरव
पुरस्कार(२०१६),
महाराष्ट्र गौरव पुरस्कार,
पु.ल. देशपांडे जीवनगौरव पुरस्कार(२०१२),
भारतरत्न भीमसेन जोशी शास्त्रीय संगीत
जीवनगौरव पुरस्कार(२०१३)

| पुरस्कार = पद्मविभूषण(२०००),
पद्मभूषण (१९९०),
पद्मश्री(१९७५) ,
संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार(१९८७)
मास्टर दीनानाथ मंगेशकर पुरस्कार ,
संगीत नाटक अकादमी
फेलोशिप(२०१०)

| संकीर्ण = २०१९ मध्ये आंतरराष्ट्रीय खगोलशास्त्र
संस्थेने एका लघु ग्रहा ला त्यांचे नाव दिले
आहे.
असा बहुमान मिळणारे ते पहिले भारतीय
संगीतकार ठरले होते.
| तळटिप =
| स्वाक्षरी =
| संकेतस्थळ = http://www.panditjasraj.com/
}}
''पंडित'' '''जसराज''' (जन्म : [[जानेवारी २८|२८ जानेवारी]] [[इ.स. १९३०|१९३०]], पिली मांदोरी, जिल्हा: [[हिसार|हिस्सार]], [[हरियाणा]]<ref name=":2">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://sangeetnatak.gov.in/sna/citation_popup.php?id=67&at=2|title=CUR_TITLE|website=sangeetnatak.gov.in|access-date=2020-08-18}}</ref>; - [[ऑगस्ट १७|१७ ऑगस्ट]] [[इ.स. २०२०|२०२०]],[[न्यू जर्सी]]-[[अमेरिका]]<ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.esakal.com/mumbai/pandit-jasraj-passes-away-334725|title=ख्यातनाम शास्त्रीय गायक पंडित जसराज यांचे निधन {{!}} eSakal|website=www.esakal.com|language=mr-IN|access-date=2020-08-18}}</ref>) हे [[हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीत|हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीत पद्धतीतील]] [[मेवाती घराणे|मेवाती घराण्याचे]] गायक होते. भारतीय केंद्रशासनाने संगीत क्षेत्रातील कामगिरीबद्दल इ.स. २००० साली [[पद्मविभूषण पुरस्कार]] देऊन जसराजांना गौरवले. ही ईश्वरी कला जनसामान्यांपर्यंत नेणारे आम्ही फक्त त्या ईश्वरी शक्तीचे दूत आहोत असे ते मानत.

=बालपण=
पंडित जसराज यांचे वडील पंडित मोतीराम मेवाती घराण्याचे गायक होते. जसराज चार वर्षाचे असतानाच त्यांच्या वडीलांचे निधन झाले. जसराजांनी सुरुवातीला तबल्याचे शिक्षण घेतले. गायकाच्या तुलनेत इतर साथीदारांना दुय्यम समजले जाते हे कळल्यामुळे ते अतिशय व्यथित झाले, आणि मग त्यांनी [[तबला]] वाजवायचे सोडून [[गायक]] बनायचे ठरवले. त्यांचे मोठे बंधू पंडित मणिरामजी यांच्याकडून त्यांनी वयाच्या चौदाव्या वर्षी प्रथम गाणे शिकायला सुरुवात केली. त्यांच्या घरात [[मेवाती घराणे|मेवाती घराण्याची गायकी होती.]] साणंद येथील महाराज महाराणा जयवंतसिंगजी यांना ते आध्यात्मिक गुरू मानत.

==शिष्य==
पंडित प्रसाद दुसाने, पंडित [[संजीव अभ्यंकर]], तृप्ती मुखर्जी, कला रामनाथ, पंडित रतन मोहन शर्मा, शहनाई वादक लोकेश आनंद, अंकिता जोशी आणि श्वेता जव्हेरी हे त्यांचे शिष्य आहेत. त्यांनी गुरुकुल पद्धतीने शिष्यांना संगीत शिक्षण दिले. भारताबरोबरच ते अमेरिका, कॅनडा येथे संगीत शिक्षण देत असत. १९९५ मध्ये त्यांनी पंडिता तृप्ती मुखर्जी यांच्याबरोबर न्यू जर्सी येथे पंडित जसराज इन्स्टीट्यूट फॉर म्युझिकची स्थापना केली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.pjim.org/|title=Pandit Jasraj Institute for Music Research, Artistry and Appreciation|website=www.pjim.org|access-date=2020-08-18}}</ref>

== चित्रदालन ==
<gallery>

File:Jasraj 002.jpg
File:Jasraj 003.jpg
File:Jasraj 041.jpg
File:Jasraj 049.jpg
File:Jasraj 048.jpg
</gallery>

==पंडित जसराज यांना मिळालेले [[पुरस्कार]] आणि सन्मान==
* [[पद्मश्री पुरस्कार]] (इ.स. १९७५)<ref name=":0" /><ref name=":1">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.dashboard-padmaawards.gov.in/?Name=jasraj|title=Padma Awards {{!}} Interactive Dashboard|website=www.dashboard-padmaawards.gov.in|language=en|access-date=2020-08-18}}</ref>
* [[डिस्टिंग्विश्ड व्हिजिटर ॲवॉर्ड]] - [[फेब्रुवारी १२]] [[इ.स. १९९९|१९९९]] रोजी [[टोरोंटो]] विद्यापीठाच्या संगीत विभागातर्फे
* [[पद्मभूषण पुरस्कार]] (इ.स. १९९०)<ref name=":0" />[http://www.dashboard-padmaawards.gov.in/?Name=jasraj]
* [[पद्मविभूषण पुरस्कार]], (शास्त्रीय कंठसंगीत-इ.स. २०००)<ref name=":1" />
* महाराष्ट्र गौरव [[पुरस्कार]]
* महाराष्ट्र सरकारचा [[भीमसेन जोशी]] जीवनगौरव [[पुरस्कार]] (२०१३)
* मारवाड संगीत रत्‍न पुरस्कार
* मास्तर [[दीनानाथ मंगेशकर]] [[पुरस्कार]]
* [[लता मंगेशकर]] [[पुरस्कार]]
* [[संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार]] (इ.स. १९८७)<ref name=":0" /><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://sangeetnatak.gov.in/sna/citation_popup.php?id=67&at=2|title=CUR_TITLE|website=sangeetnatak.gov.in|access-date=2020-08-18}}</ref>
* संगीत कला रत्‍न [[पुरस्कार]]
* [[संगीत नाटक अकादमी]] फेलोशिप (२०१०)
* सुरेल गुरू पुरस्कार
* पुणे महापालिकेतर्फे स्वरसागर संगीत पुरस्कार (२०१६)
* [[गंगूबाई हनगळ|गंगूबाई हनगल]] जीवनगौरव पुरस्कार<ref name=":0" />
* स्वस्‍ति संगीत पुरस्कारम्‌ (इ.स. २००८)
* हरियाणा सरकारचा संगीत मार्तंड [[पुरस्कार]]<ref name=":2" />(इ.स.१९७६)
* सुमित्रा चरत राम जीवनगौरव पुरस्कार<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/music/orchestral-symphony-is-very-interesting-pandit-jasraj/story-EDCWdzqSYCckMTvEXIziMO.html|title=Orchestral symphony is very interesting: Pandit Jasraj|date=2014-11-18|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2020-08-18}}</ref>
* इंटरनॅशनल ॲस्ट्रोनॉमिकल युनियनने मंगळ व गुरू या ग्रहांदरम्यान ११ नोव्हेंबर २००६ रोजी एक छोटा ग्रह शोधून काढला होता. या ग्रहाला २००६ व्हीपी३२ (क्रमांक – ३००१२८) असे तात्पुरते नाव दिले होते. याच ग्रहाचे नाव नंतर ‘पंडित जसराज लघुग्रह’ असे झाले. (२०१९)<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=2300128|title=JPL Small-Body Database Browser|website=ssd.jpl.nasa.gov|access-date=2020-08-18}}</ref>

== बाह्य दुवे ==
* [http://www.pjim.org/ पंडित जसराज इन्स्टिट्यूट ऑफ म्यूझिक, न्यू यॉर्क (इंग्लिश मजकूर)]

{{हिंदुस्तानी संगीत}}
{{संदर्भनोंदी}}
{{संगीतातील अपूर्ण लेख}}
{{DEFAULTSORT:जसराज}}
[[वर्ग:हिंदुस्तानी गायक]]
[[वर्ग:भारतीय शास्त्रीय गायक]]
[[वर्ग:पद्मविभूषण पुरस्कारविजेते]]
[[वर्ग:इ.स. १९३० मधील जन्म]]
[[वर्ग:संगीत नाटक अकादमी पुरस्कारविजेते]]
[[वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख]]
[[वर्ग:कालिदास सन्मान पुरस्कारविजेते]]
[[वर्ग:इ.स. २०२० मधील मृत्यू]]

पंडित जसराज - आवृत्ती इतिहास

ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात