https://mr.bharatpedia.org/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%E0%A4%AA%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A4%B3%E0%A4%96%E0%A5%8B%E0%A4%B0%E0%A5%87_%E0%A4%B2%E0%A5%87%E0%A4%A3%E0%A5%80पितळखोरे लेणी - आवृत्ती इतिहास2026-08-26T02:08:11Zविकिवरील या पानाच्या आवृत्त्यांचा इतिहासMediaWiki 1.43.6https://mr.bharatpedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A4%B3%E0%A4%96%E0%A5%8B%E0%A4%B0%E0%A5%87_%E0%A4%B2%E0%A5%87%E0%A4%A3%E0%A5%80&diff=5437&oldid=prevImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात2022-05-01T10:48:50Z<p>robot: Import pages using <a href="/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A5%87%E0%A4%B7:%E0%A4%86%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%A4" title="विशेष:आयात">विशेष:आयात</a></p>
<p><b>नवीन पृष्ठ</b></p><div>'''पितळखोरे लेणी''' हा लेणीसमूह [[औरंगाबाद जिल्हा|औरंगाबाद जिल्ह्यात]] [[कन्नड]]जवळ आहे. हा लेणीसमूह शिल्पांसाठी प्रसिद्ध आहे.<br />
<br />
पितळखोरे लेणी भारतातील सर्वात जुनी लेणी असल्याचे मानले जाते. ही लेणी सुमारे इसपूर्व दुसऱ्या शतकातील म्हणजे [[अजिंठा-वेरूळची लेणी]] येथील लेण्यांपेक्षाही प्राचीन असल्याचे मानले जाते. या लेण्यांच्या कलावैभवाचा सविस्तर अभ्यास डॉ. म.न. देशपांडे यांनी केला आहे.<br />
<br />
==रचना==<br />
या लेण्यातील काही गुहा दुमजली आहेत व वर जाण्यास भुयारातून पायऱ्या खोदलेल्या आहेत. मुख्य गुंफा म्हणजे एक मोठा [[चैत्य]] आहे. मधल्या भागात ३५ स्तंभ असून या स्तंभांवर धवल, कृष्ण, रक्त आणि तपकिरी वा पिंगट रंगात रंगवलेली [[बौद्ध]] संन्यास्याची चित्रे आहेत. भोवतालच्या दालनातील छतावर सिंहासनाधिष्ठीत आणि वर छत्र असलेल्या [[बुद्ध]] मूर्तीनी चितारलेले, सजवलेले आहे. मुंडन केलली मुले व बुटक्या मूर्ती गुढघे टेकून वंदन करताना दिसतात. स्त्री-पुरुष यांच्या आकृतीही येथे दिसतात. (या चित्रांचा काल गुहेपेक्षा अर्वाचीन दिसतो.)<br />
चैत्य लेणे क्र.३ आणि [[विहार]] लेणे क्र. ४ यांच्या दर्शनीय भागात गन्धिक कुलातील मितदेव आणि पैठणच्या संघकपुत्र यांचे दानलेख आहेत. विहार लेणे क्र. ४ येथील गजथर हा प्राचीन भारतीय वास्तू शिल्पातील चौथऱ्यावर दाखविलेला पहिला गजथर आहे. हे [[हत्ती]] अलंकार युक्त असून त्यांच्या दोन्ही बाजूना घंटा लोंबताना दिसतात. या लेण्याच्या प्रवेश द्वारावरील द्वारपाल लक्षणीय आहेत. या लेण्यातील एक अप्रतिम शिल्प म्हणजे राजा-राणी शिल्प होय. या राजदंपतीने [[भारतीय शिल्पकला]] क्षेत्रात एक आगळे-वेगळेच महत्त्व प्राप्त करून घेतले आहे.<ref>जोशी, सु. ह.- महाराष्ट्रातील लेणी</ref><br />
<br />
==गाव==<br />
पितळखोरे गाव चाळीसगाव व कन्नड तालुक्यांच्या मधील औट्रम घाटातील ही एक लेणी आहे.<br />
<br />
==चित्रदालन==<br />
<gallery><br />
File:पितळखोरे लेणी 06.jpg<br />
File:पितळखोरे लेणी 05.jpg<br />
File:पितळखोरे लेणी 03.jpg <br />
File:पितळखोरे लेणी 02.jpg <br />
File:पितळखोरे लेणी 01.jpg<br />
File:पितळखोरे लेणी.jpg<br />
File:Pitalkhora leni.jpg<br />
File:पितळखोरे लेणी 07.jpg<br />
File:Old main entrance Pitalkhora caves 3.jpg|thumb|गजथर<br />
File:5 Paintings at ancient Pitalkhora Buddhist caves.jpg|thumb|बौद्ध भिक्खु चित्रे असलेले स्तंभ<br />
File:2 Stupa in Pitalkhora Buddhist cave.jpg|thumb|स्तूप <br />
</gallery><br />
<br />
=== निर्माण ===<br />
<br />
== हेही पहा ==<br />
*[[कार्ले]]<br />
*[[पांडवलेणी]]<br />
*[[भारतीय शिल्पकला]]<br />
*[[महाराष्ट्रातील लेण्यांची सूची]]<br />
==संदर्भ==<br />
{{संदर्भयादी}}<br />
{{विस्तार}}<br />
{{महाराष्ट्रातील लेणी}}{{भारतीय बौद्ध लेणी}}<br />
<br />
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील लेणी]]<br />
[[वर्ग:बौद्ध लेणी]]<br />
[[वर्ग:औरंगाबाद जिल्हा]]<br />
[[वर्ग:औरंगाबाद जिल्ह्यातील गावे]]</div>ImportMaster