ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात

2022-05-01T17:00:07Z

नवीन पृष्ठ

'''बुधभुषण''' हा [[छत्रपती संभाजी महाराज]]ांनी लिहिलेला संस्कृत भाषेत दोन खंडा मध्ये लिहीलेला ग्रंथ आहे. या ग्रंथात महाराजांनी प्रशासन कसे चालवावे, काय नियम असावेत याचे विवेचन केले आहे. या ग्रंथाचे मराठीत अनेक अनुवाद झाले आहेत.{{संदर्भ}} ग्रंथाचा अभ्यास करून काही जणांनी एम.फिल./पीएच.डी. मिळवली आहे.{{संदर्भ}} या ग्रंथाची मूळ हस्तलिखित प्रत मुंबईच्या शासकीय ग्रंथालयात आहे.

बुधभूषण हा स्वतंत्र ग्रंथ नाही.{{संदर्भ}} यातले अनेक श्लोक संग्रहित आहेत.{{संदर्भ}} हा ग्रंथ लिहिण्यापूर्वी संभाजी महाराजांनी मनुस्मृती, [[महाभारत]], कामन्दकीय नीतिसार, विष्णूधर्मोत्तर [[पुराण]], [[मत्स्यपुराण]] आदी प्राचीन ग्रंथांचा सखोल अभ्यास केला असला पाहिजे.{{संदर्भ}} विविध पुराण ग्रंथांतून संभाजी महाराजांनी ’राजनीती' या विषयाला धरून निवडलेले श्लोक त्यांचे सुयोग्य वर्गीकरण करून व विषयानुरूप शीर्षके देऊन या ग्रंथात समाविष्ट केले आहेत.{{संदर्भ}}.

बुधभूषणमध्ये शेषनाग, गरुड, जीभ, भ्रमर, कुंभ, मीन (मासा), उंट, दुंदुभी, निंबवृक्ष, सोने इत्यादी विषयावर एक-एक तर सूर्यासंबंधीचे ७, चंद्रासंबंधीचे ७, वायुसंबंधीचे ३, मधुकर (भ्रमर) संबंधीचे ७, हंसाविषयीचे ५, हत्तीसंबंधीचे ५, विविध वृक्षासंबंधीचे १९ असे श्लोक आहेत.{{संदर्भ}} सुमारे एकोणनव्वद विषयांवर निरनिराळ्या पक्ष्यांची, वृक्षांची उदाहरणे देऊन अन्योक्ती रूपाने व्यंगाचा मोठा खुबीदार वापर या ग्रंथातल्या श्लोकांत झाला आहे.{{संदर्भ}}

==बुधभूषणचे मराठी अनुवाद==
* प्रा.रामकृष्ण आनंदराव कदम लिखित ’छत्रपती संभाजी महाराज विरचित बुधभूषण-राजनी
ती'
* डॉ. प्रभाकर ताकवले यांनी केलेला अनुवाद

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:संस्कृत ग्रंथ]]
[[वर्ग:मराठीत अनुवादित झालेले संस्कृत ग्रंथ]]

बुधभूषण - आवृत्ती इतिहास

ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात