ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात

2022-05-01T16:20:50Z

नवीन पृष्ठ

{{बौद्ध धर्म}}
'''बौद्ध साहित्य''' किंवा '''बौद्ध वाङमय''' हे [[बौद्ध धर्म|बौद्ध धर्माशी]] संबंधित ग्रंथ साहित्यकृती आहे. बौद्ध साहित्य मुख्यतः [[पाली]], [[संस्कृत]] व प्राकृत भाषेसह विविध देशांतील प्रादेशिक भाषेत निर्माण झाले आहे. बौद्ध साहित्य इतके विशाल आहे की, कोणताही एक व्यक्ती आयुष्यभरही संपूर्ण बौद्ध साहित्य वाचू शकत नाही. [[थेरवाद]]ी बौद्धांनी पाली भाषेत [[बुद्ध|बुद्धांची]] शिकवण जतन करून याच भाषेत बौद्ध धर्माचा प्रचार व प्रसार केला तर [[महायान]]ी बौद्धांनी भक्कमपणे संस्कृत भाषेत बुद्ध शिकवण जतन करून संस्कृत मधूनच त्याचा प्रचार-प्रसार केला. बुद्धांनी [[भिक्खु]]ंना आदेश दिला होता की, त्यांनी आपली वचने आपापल्या भाषेत परावर्तीत करावीत. [[वैदिक]] (संस्कृत) भाषेत आपला उपदेश परावर्तीत करायला मात्र त्यांचा विरोध होता. कारण ही भाषा सर्वजनांची लोकभाषा नव्हती, म्हणून बौद्ध धर्माचे ग्रंथ प्राकृत व पाली भाषेत आढळतात.<ref>भारतीय संस्कृती कोश खंड सहावा</ref>

इ.स.च्या दुसऱ्या तिसऱ्या शतकापासून [[संस्कृत]] भाषेची प्रतिष्ठा वाढल्याने संस्कृत, [[तिबेटी भाषा|तिबेटी]] आणि चीनी या भाषेतही बौद्ध साहित्य पुष्कळच निर्माण झाले.

बौद्ध साहित्याचा भांडारात पाली [[त्रिपिटक]] हा सर्वात प्राचीन व संपूर्ण उपलब्ध असा ग्रंथ आले. त्याची तीन भागात व्यवस्थित विभागणी केली आहे. [[मिलिंदपन्ह]], नेत्तिपकरण, बुद्धदत्त लिखित भाष्ये, दिपवंस, महावंस, चूलवंस, जातक कथा यांचा समावेश बौद्ध साहित्यात होतो. विसुद्धीमग्ग हा [[बुद्धघोष]]ाचा ग्रंथ तर प्रारंभिक बौद्ध धर्माचा विश्वकोशच मानला जातो.

==विविध भाषेतील बौद्ध साहित्य ==
=== पाली भाषेतील ग्रंथ ===
# [[त्रिपिटक]] - पाली भाषेतील बौद्ध ग्रंथ फार प्राचीन आहेत. या ग्रंथात [[त्रिपिटक]] हा ग्रंथ फार मोठा व अत्यंत महत्त्वाचा आहे. हा [[महाभारत]] ग्रंथाच्या तिपटीने मोठा असून त्याची ग्रंथसंख्या सरासरी तीन लक्ष आहे. या ग्रंथाची भाषांतरे [[सिंहली]], [[ब्रह्मी]], [[चिनी]], [[जपानी]], वगैरे अनेक भाषांतून झाली आहेत. या ग्रंथाला त्रिपिटक हे नाव पडण्याचे कारण त्याचे तीन पिटक (पुडे) म्हणजे भाग आहेत. ते खालील प्रमाणे:
##[[विनयपिटक]] - यांत भिक्षुकांनी पाळण्याच्या नियमांचा संग्रह आहे. याचे पाच भाग आहेत.
###पाराजिका
###पाचितियादि
###महावग्ग
###चुल्लवग्ग
###परिवारपाठ.
##[[सुत्तपिटक]] - यात बुद्धांच्या उपदेशांचा संग्रह आहे. याचे पाच मोठे ‘निकाय’ (पोटभाग) आहेत.
###दिर्घनिकाय
###मझिम निकाय
###संयुक्तमिकाय
###ॲगुत्तरनिकाय
###खुद्द्क निकाय - यांत बुद्धांनी आपल्या शिष्यांशी केलेले संवाद आहेत. खुद्द्कनिकायाचे पुनः १५ पोटविभाग आहेत.
####खुद्दकपाठ
####धम्मपद
####उदान
####इतिवुत्तक
####सुत्तनिपात
####विमानवत्थु
####पेतवत्थु
####[[थेरगाथा]]
####[[थेरीगाथा]]
####[[जातक]]
####निद्देस
####पटिसंभिदामग्ग
####अवदान
####बुद्धवंस
####चरियापिटक
##[[अभिधम्मपिटक]] - यात [[बौद्ध तत्त्वज्ञान]]ाचे विवेचन आहे. यात सात भाग आहेत.
###धम्मसंगणि
###विभंग
###धातुकथा
###पुग्गलपज्जत्ति
###कथावत्थु
###यमक
###पठ्ठान
# [[मिलिंदपन्हो]]
# दीपवंस व महावंस

=== संस्कृत भाषेतील ग्रंथ ===
# ललित विस्तर
# [[बुद्धचरित]] — [[अश्वघोष]]
# लंकावतार-सूत्र

=== तिबेटी भाषेतील ग्रंथ ===
# क्यांग-र
# ग-छेररोल्प

=== चिनी भाषेतील ग्रंथ ===
# महाभिनिष्क्रमणसूत्र
# महापरिनिर्वाणसुत्त
# जातक-निदान
# महावंस
या ग्रंथांची चिनी भाषांतरी झालेली आहेत.

=== ब्रह्मी भाषेतील ग्रंथ ===
म्यानमार देशांत ‘मलंगवत्तु’ नावाचा ग्रंथ प्रसिद्ध आहे. हे एका पाली ग्रंथाचे भाषांतर आहे. याशिवाय अन्य संस्कृत व पाली ग्रंथांचे ब्रह्मी भाषेत भाषांतरे झालेली आहेत.

=== सिंहली भाषेतील ग्रंथ ===
# दीपवंस
# महावंस — (लेखक- महानाम)
# ज्ञानोदय

=== जपानी भाषेतील ग्रंथ ===

===मराठी भाषेतील ग्रंथ ===
# बुद्ध, धर्म आणि संघ — [[धर्मानंद कोसंबी]]
# धम्मपदं (नवसंहिता) — आचार्य [[विनोबा भावे]]
# धर्म व धर्मपंथ — [[प्र.न. जोशी]]
# बुद्ध संप्रदाय आणि शिकवण — [[चिं.वि.जोशी]]
# बौद्ध विचारधारा — संपादक- महेश देवकर, लता देवकर व प्रदीप गोखले
# श्रीहर्ष — पारखीशास्त्री
# बौद्धदर्शनसार — बापटशास्त्री
# बौद्धपर्व — वा. गो. आपटे, २०१३
#[[भगवान बुद्ध आणि त्यांचा धम्म]] - [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]]

=== बंगाली भाषेतील ग्रंथ===
# बुद्धदेव — प्रो. सतीशचंद्र विद्याभूषण
# बौद्धधर्म — सत्येंद्रनाग टागोर

===इंग्रजी भाषेतील ग्रंथ===
# दि लाईट ऑफ एसिया — [[एड्वीन अर्नोल्ड]], १८७९
# दि गोस्पेल ऑफ बुद्ध — [[पॉल कॅरस]], १८९४
# बुद्धिझम इन् ट्रान्सलेशन्स — [[हेन्री क्लर्क वॉरेन]], १८९६
# सम सेईंग्स ऑफ द बुद्ध — [[एफ. एल. वुडवर्ड]], १९२५
# अ बुद्धिस्ट बायबल — [[ड्वाइट गोडार्ड]], १९३२
# अर्ली बुद्धिस्ट स्क्रिप्चर्स — [[ई. जे. थॉमस]], १९३५
# दि वेदांतिक बुद्धिझम ऑफ दि बुद्ध — [[जे. जी. जेनिंग]], १९४७
# दि टिचिंग्स ऑफ दि कंपॅशनेट बुद्ध — [[इ. ए. बर्ट]], १९५५
# दि बुद्ध ॲंड हिज् धम्म — [[भीमराव आंबेडकर]], १९५७
# गौतम दि बुद्ध : हिज लाईफ ॲंड हिज टिचिंग्स (विपस्सना रिसर्च इन्सिट्युट,धम्मगिरी)
# बुद्धिझम ॲंड मॉडर्न थॉट्स — इ. जी. टेलर
# बुद्धिझम — ई. जे. मिल्स
# बुद्धिझम ईथिक्स — डबल्यू. टी. स्टेस
# बुद्धिझम ऑफ विझ्डम ॲंड फेइथ् — थिच थेईन् ताम, १९९१
# व्हॉट दि बुद्ध टॉट् — वालपोल राहुल, १९५९
# लिवींग धम्म — वेनेरेबल अजाह्न चाह
# व्हॉट बुद्धिस्ट बिलींव्ह — वेन. के. श्री धम्मानंद, १९९३
# आउटलाइन्स ऑफ् महायान बुद्धिझम — डी. टी. सुजुकी, २००५.

=== हिंदी भाषेतील ग्रंथ ===

== हेही पहा ==

== बाह्य दुवे==

==संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
{{बौद्ध विषय सूची}}

[[वर्ग:बौद्ध ग्रंथ|*]]
[[वर्ग:बौद्ध साहित्य| ]]
[[वर्ग:भारतीय संस्कृती]]

बौद्ध साहित्य - आवृत्ती इतिहास

ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात