ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात

2022-05-01T15:55:26Z

नवीन पृष्ठ

{{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र
|प्रकार = शहर
|स्थानिक_नाव =
ब्रम्हपुरी
|इतर_नाव =
|टोपणनाव =
|राज्य_नाव = महाराष्ट्र
|अक्षांश = 20|अक्षांशमिनिटे = 36|अक्षांशसेकंद = 44
|रेखांश= 79|रेखांशमिनिटे= 51|रेखांशसेकंद= 33
|मुळ_नकाशा = 
|शोधक_स्थान = 
|मुळ_नकाशा_पट्टी = 
|आतील_नकाशा_चिन्ह = 
|नकाशा_शीर्षक =
|क्षेत्रफळ_एकूण = २१.९२
|क्षेत्रफळ_आकारमान =
|क्षेत्रफळ_क्रमांक =
|क्षेत्रफळ_एकूण_संदर्भ =
|क्षेत्रफळ_मेट्रो =
|क्षेत्रफळ_मेट्रो_संदर्भ =
|उंची =
|उंची_संदर्भ =
|समुद्री_किनारा =
|हवामान =
|वर्षाव =
|तापमान_वार्षिक =
|तापमान_हिवाळा =
|तापमान_उन्हाळा =
|मुख्यालय = 
|मोठे_शहर =
|मोठे_मेट्रो =
|ब्रम्हपुरी = आमदार विजयभाऊ वडेट्टीवार ब्रम्हपुरी
|जवळचे_शहर = [[नागपूर]]
|प्रांत = [[विदर्भ]]
|विभाग = [[नागपूर]]
|जिल्हा = 
|लोकसंख्या_एकूण =
|लोकसंख्या_वर्ष =
|लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ =
|लोकसंख्या_घनता =
|लिंग_गुणोत्तर =
|साक्षरता =
|साक्षरता_पुरुष = ८२%
|साक्षरता_स्त्री = ७०%
|अधिकृत_भाषा = मराठी
|नेता_पद_१ =
|नेता_नाव_१ =
|नेता_पद_२ =
|नेता_नाव_२ =
|संसदीय_मतदारसंघ = गडचिरोली-चिमूर (लोकसभा मतदारसंघ)
|विधानसभा_मतदारसं = ब्रम्हपुरी विधानसभा मतदारसंघ
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१ = [[तहसील]]
|न्यायक्षेत्र_नाव_१ = ब्रम्हपुरी
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_२ = [[पंचायत समिती]]
|न्यायक्षेत्र_नाव_२ = ब्रम्हपुरी
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_३ =
|न्यायक्षेत्र_नाव_३ =
|कोरे_शीर्षक_१ =
|कोरे_उत्तर_१ =
|एसटीडी_कोड = ०७१७७
|पिन_कोड = ४४१२०६
|आरटीओ_कोड = +३४
|संकेतस्थळ =
|संकेतस्थळ_नाव =
|दालन =
|तळटिपा =
|गुणक_शीर्षक = 
|स्वयंवर्गीत = 
}}

'''ब्रम्हपुरी''' हे [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्याच्या [[चंद्रपूर जिल्हा|चंद्रपूर जिल्ह्यातील]] एक अतिमहत्त्वाचे शहर आहे. हे शहर असून जिल्ह्यात अतिशय शांत शहर म्हणून ओळख असलेले हे शहर, जिल्ह्याच्या ईशान्य सीमेवर वसले आहे. शहराचा विस्तार झपाट्याने होत आहे, परिसरात शिक्षणाचे माहेरघर अशी ब्रम्हपुरी शहराची ओळख आहे. शिवाय वैद्यकीय सेवेसाठी शहराचा परिसरामध्ये लौकिक आहे. शहराच्या वाढत्या विकासामुळे परिसरातील लोक शहराच्या प्रेमात पडून येथेच वस्ती करून राहतात त्यामुळे शहराची लोकसंख्याही झपाट्याने वाढत आहे.

==इतिहास==
[[File:Nagar Parishad Bramhapuri building.jpg|thumb|left|ब्रम्हपुरी नगरपरिषदेची ब्रिटिशकालीन इमारत]]

१८५४मध्ये जेव्हा स्वतंत्र [[चांदा]] (सध्याचे [[चंद्रपूर]]) जिल्ह्याची निर्मिती करण्यात आली, तेव्हा १८७४मध्ये [[ब्रम्हपुरी|ब्रम्हपुरी तालुक्याची]] बनला. सुरुवातीला चांदा जिल्ह्यामध्ये केवळ [[वरोरा]], [[मूल]], [[ब्रम्हपुरी]] आणि [[चंद्रपूर|चांदा तालुक्यांचाच]] समावेश होता. त्यानंतर १९०५ मध्ये चांदा आणि [[ब्रम्हपुरी]] तालुक्यातील जमीनदारी मालमत्ता हस्तांतरित करून [[गडचिरोली]] हा नव्या तालुका निर्माण झाला.

ब्रम्हपुरी शहरामध्ये इंग्रजांच्या काळातील [[टेनिस क्लब]] आहे. तसेच [[ब्रिटिश]] काळातील अनेक वास्तू शहराच्या पारतंत्र्यापूर्वी असणाऱ्या त्यांच्या अस्तित्वाची जाणीव करून देत मोठ्या थाटात उभ्या आहेत. या शहराच्या चारही बाजूंनी १०० कि.मी.पर्यंत कोणतेही मोठे शहर नाही.

गेल्या अनेक दशकांपासून [[चंद्रपूर|चंद्रपूर जिल्ह्याचे]] जिल्ह्याचे विभाजन करून [[ब्रम्हपुरी|नव्या ब्रम्हपुरी जिल्ह्याची निर्मिती]] करण्यात यावी अशी मागणी जोर धरत आहे.

१९८२ मध्ये [[चंद्रपूर]] जिल्ह्याचे विभाजन करून नव्या [[ब्रम्हपुरी]] जिल्ह्याच्या निर्मितीची घोषणा करण्यात आली होती. परंतु राजकीय दबावामुळे असो, वा प्रशासकीय सोयीसाठी एका रात्रीतूनच निर्णय बदलला गेला आणि [[ब्रम्हपुरी]] ऐवजी [[गडचिरोली]] हा नवा जिल्हा बनला.

[[ब्रम्हपुरी]] तालुक्याचे अनेक वेळा विभाजन करण्यात आले. त्यावेळी नव्या [[गडचिरोली]] तालुक्याची स्थापना, नव्या [[सिंदेवाही]] - [[सावली]] - [[नागभीड]] तालुक्यांची स्थापना झाली. ब्रम्हपुरी येथे चंद्रपूर जिल्ह्याचा [[प्रशासकीय उपविभाग]] आहे. यामध्ये पूर्वी नागभीड, सिंदेवाही आणि सावली आणि ब्रम्हपुरी तालुक्यांचा समावेश असायचा; परंतु आता त्यात केवळ नागभीड आणि ब्रम्हपुरी हे तालुके आहेत.

==भूगोल व हवामान==
'''ब्रम्हपुरी''' शहर समुद्रसपाटीपासून २३० मीटर उंचीवर आहे. शहराचे हवामान सामान्यतः उष्ण व कोरडे आहे. उन्हाळ्यामध्ये तापमानाचा पारा ४७°C पर्यंत जातो तर हिवाळ्यामध्ये ७°C पर्यंत खाली घसरतो.

'''ब्रम्हपुरी''' शहरामध्ये पर्जन्याचे प्रमाण खूप आहे, एका दिवसात २०२ मिलिमीटर पर्जन्याचा विक्रम १३ जुलै २०१३ रोजी नोंदविण्यात आला, यापूर्वी २४ तासातील केवळ १३१ मिलिमीटर पावसामुळे संपूर्ण चंद्रपूर शहर पाण्याखाली आले होते, तेव्हा ३०० मिमी पेक्षा जास्त पाऊस पडूनही ब्रम्हपुरी शहरामध्ये पुराची स्थिती निर्माण झाली नाही, इथे कितीही पाऊस पडला तरी ब्रम्हपुरीत पूरस्थिती उद्भवत नाही हे ब्रम्हपुरी शहराचे वैशिष्ट्य आहे.

==लोकसंख्या==
सन २००१ च्या शिरगणतीनुसार ब्रम्हपुरीची लोकसंख्या ३१,२०७ इतकी आहे.

==पर्यटन==
[[File:Sleeping Buddha at Bramhapuri.jpg|thumb|left|धम्मभूमीमधील गौतम बुद्धाची निद्रिस्त मूर्ती]]

पर्यटनाच्या बाबतीत हा परिसर मागासलेला असला तरी गेल्या काही वर्षातील घडामोडी लक्षात घेता महाराष्ट्र शासन सुद्धा या भागामध्ये पर्यटनाचा विकास करण्यात उत्सुक आहे असे दिसते. ब्रम्हपुरी शहराच्या वायव्य सीमेवर वसलेल्या [[धम्म प्रचार केंद्र, धम्मभूमी]] नामक संस्थेला महाराष्ट्र शासनाने पर्यटन स्थळाचा दर्जा दिला आहे. त्या क्षेत्राचा विकासही पर्यटन स्थळ म्हणून होताना दिसत आहे. धम्मभूमी परिसर हा उपवन संरक्षक, वनविभाग ब्रम्हपुरी यांच्या सरकारी बंगल्याच्या मागे शिवाजी नगर मार्गावर आहे.

शहरामध्ये तीन तलाव आहेत. ब्रम्हपुरी नगर परिषद क्षेत्रामध्ये दाट वस्ती असल्यामुळे शहरात एकही मोकळे मैदान नाही, की जिथे उद्यान करता येईल.

==उत्सव==
हिंदू, बौद्ध व इस्लाम हे शहरातील लोकांचे प्रमुख धर्म आहेत. तसे असले तरी या शांतताप्रिय शहरामध्ये सर्व जाती धर्माचे लोक गुण्यागोविंदाने एकमेकांच्या सण - उत्सवांमध्ये सहभागी होत असतात.

==गणपती उत्सव==
ब्रम्हपुरीमध्ये गणेश उत्सव खूप उत्साहाने साजरा केला जातो.
या गणपती उत्सवाला "ब्रम्हपुरीचा राजा" असे म्हणतात.
गणेश उत्सव हा ब्रम्हपुरीकरांसाठी खूप मनोरंजनाचा आणि उत्साहाचा असतो, या उत्सवामध्ये लाखोंच्या संख्येने नागरिक असतात. ब्रम्हपुरी सभोवतातील गावांजवळील आणि सभोवतालील नागरिक हा गणेशोत्सव बघायला येतात.

===बौद्ध सण व उत्सव===
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर जयंती उत्सव समिती व समता सैनिक दल, ब्रम्हपुरी यांच्या विद्यमाने भीमा कोरेगाव शौर्य दिन, [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]] जयंती, [[बुद्ध]] जयंती, धम्मचक्र प्रवर्तन दिन वर्धापन सोहळा वगैरे दिवशी विविध कार्यक्रमांचे आयोजन केले जाते. तर धम्म प्रचार केंद्र, [[धम्मभूमी, ब्रम्हपुरी]]द्वारे धम्म कार्यशाळा यांचे आयोजन केले जाते.

[[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]] जयंतीनिमित्त शहराच्या प्रत्येक भागातून रात्री भव्य फेऱ्या काढल्या जातात व ब्रह्मपुरीतल्या भीमनगर येथील डॉ. बाबासाहेब यांच्या पुतळ्याला वंदन करून परत जातात. तर गेल्या काही वर्षांपासून या दिवशी २४ तास अभ्यासस्पर्धेचे आयोजन केले जाते.

===ख्रिस्ती सण व उत्सव ===
शहरातील लोकांना ख्रिस्ती सणांचे कायम आकर्षण राहिले आहे. शहरामध्ये ख्रिस्ती लोकसंख्या अतिशय विरळ असली, तरी नाताळाच्या वेळेस प्रभू येशू ख्रिस्तांचे दर्शन घेण्यासाठी चर्चमध्ये खूप गर्दी असते. ख्रिस्तानंद एज्युकेशन सोसायटीद्वारा संचालित ख्रिस्तानंद कॉन्व्हेंट स्कूल आणि ख्रिस्तानंद रुग्णालयात ख्रिस्त जन्मानिमितत्त भरलेल्या प्रदर्शनात बघ्यांची गर्दी असते.

===हिंदु सण व उत्सव ===
ब्रम्हपुरीकरांचा प्रमुख उत्सव म्हणजे गणेशोत्सव. सर्व ब्रम्हपुरीकर गणेशोत्सवाची वर्षभर वाट बघत असतात. माजी आमदार बाबासाहेब खानोरकर यांच्या नेतृत्वाखाली स्थापन झालेलेला सार्वजनिक गणेशोत्सव मंडळ, तर माजी नगराध्यक्ष अशोक भैय्या यांच्या नेतृत्वाखाली स्थापन झालेले ने. हि. गणेशोत्सव मंडळ ही दोन प्रमुख गणेशोत्सव मंडळे आहेत.

==शहराबद्दल==
* ब्रम्हपुरीचे आमदार विजय वडेट्टीवार हे आहेत.
* ब्रम्हपुरीचे नगराध्यक्ष रिताताई ऊराडे आहेत.

==शिक्षण==
ब्रह्मपुरी शहराला शिक्षणाचे माहेरघर मानले जाते.

===शिक्षणसंस्था===
# नेवजाबाई हितकरिणी महाविद्यालय
# डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर महाविद्यालय
# इन्स्पायर करिअर अकॅडमी : स्पर्धा परीक्षांचे मार्गदर्शन करणारी संस्था

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}
* http://timesofindia.com/city/nagpur/Record-rainfall-in-Bramhapuri/articleshow/21063111.cms

{{विस्तार}}
{{चंद्रपूर जिल्ह्यातील तालुके}}

[[वर्ग:चंद्रपूर जिल्ह्यातील तालुके]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके]]

ब्रह्मपुरी - आवृत्ती इतिहास

ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात