https://mr.bharatpedia.org/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%E0%A4%AC%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%9F%E0%A4%BF%E0%A4%B6_%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%A4
ब्रिटिश भारत - आवृत्ती इतिहास
2026-08-25T17:35:13Z
विकिवरील या पानाच्या आवृत्त्यांचा इतिहास
MediaWiki 1.43.6
https://mr.bharatpedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AC%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%9F%E0%A4%BF%E0%A4%B6_%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%A4&diff=892&oldid=prev
ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात
2022-05-01T18:22:25Z
<p>robot: Import pages using <a href="/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A5%87%E0%A4%B7:%E0%A4%86%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%A4" title="विशेष:आयात">विशेष:आयात</a></p>
<p><b>नवीन पृष्ठ</b></p><div>{{माहितीचौकट भूतपूर्व देश<br />
|राष्ट्र_अधिकृत_नाव_स्थानिकभाषेमध्ये = Indian Empire<br />British Raj<br />
|राष्ट्र_अधिकृत_नाव_मराठीमध्ये = भारतीय साम्राज्य<br />
|सुरुवात_वर्ष = १८५८<br />
|शेवट_वर्ष = १९४७<br />
|मागील१ = भारतातील कंपनी राजवट<br />
|मागील_ध्वज१ = Flag of the British East India Company (1801).svg<br />
|पुढील१ = भारत अधिराज्य<br />
|पुढील_ध्वज१ = Flag of India.svg<br />
|पुढील२ = पाकिस्तान अधिराज्य<br />
|पुढील_ध्वज२ = Flag of Pakistan.svg<br />
|पुढील३ = ब्रिटिश बर्मा<br />
|पुढील_ध्वज३ = British Burma 1937 flag.svg<br />
|राष्ट्र_ध्वज = British Raj Red Ensign.svg<br />
|राष्ट्र_चिन्ह = Star-of-India-gold-centre.svg<br />
|राष्ट्र_ध्वज_नाव = ध्वज<br />
|राष्ट्र_चिन्ह_नाव = चिन्ह<br />
|जागतिक_स्थान_नकाशा = British Indian Empiare 1909 Imperial Gazetteer of India.jpg<br />
|नकाशावर्णन = ब्रिटिशांचे भारतातील साम्राज्य, [[इ.स. १९०९|१९०९]]<br />
|ब्रीद_वाक्य = HEAVEN'S LIGHT OUR GUIDE<br />
|राजधानी_शहर = [[कोलकाता|कलकत्ता]] (१८५८ - १९१२)<br />[[नवी दिल्ली]] (१९१२ - १९४७)<br />
|सर्वात_मोठे_शहर = कलकत्ता, दिल्ली<br />
|राष्ट्रप्रमुख_नाव = <br />
|पंतप्रधान_नाव = <br />
|राष्ट्रीय_भाषा = [[इंग्लिश भाषा|इंग्लिश]], [[हिंदी 2भाषा|हिंदुस्तानी]], अन्यa अनेक भाषा<br />
|इतर_प्रमुख_भाषा = <br />
|राष्ट्रीय_चलन = भारतीय रुपये (Indian Rupay)<br />
|क्षेत्रफळ_वर्ग_किमी = 4,903,312 <br />
|लोकसंख्या_संख्या = <br />
|लोकसंख्या_घनता = <br />
}}<br />
'''ब्रिटिश भारत''' किंवा '''भारताचे साम्राज्य''' हा १८५८ ते १९४७ दरम्यान [[ब्रिटिश]] सरकारच्या सत्तेखाली राहिलेला [[भारतीय उपखंड]]ातील भाग आहे. सध्याचे {{देशध्वज|भारत}}, {{देशध्वज|पाकिस्तान}} व {{देशध्वज|बांगलादेश}} हे देश ब्रिटिश वसाहतीचा भाग होते. तसेच [[म्यानमार|बर्मा]] हा प्रांत १८५८ ते १९३७ दरम्यान ब्रिटिश राज्याचा भाग होता. ब्रिटिश वसाहत ढोबळपणे '''भारत''' ह्या नावाने ओळखला जात असे.<br />
<br />
[[१८५७ चे स्वातंत्र्ययुद्ध]] यशस्वीपणे मोडून काढल्यानंतर [[ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी|ईस्ट इंडिया कंपनी]] बरखास्त करण्यात आली व भारताची सत्ता इंग्लंडची तत्कालीन राणी [[व्हिक्टोरिया राणी|व्हिक्टोरिया]]च्या स्वाधीन करण्यात आली. १९४७ साली भारताच्या स्वातंत्र्यलढ्यानंतर ब्रिटिश भारताची फाळणी करण्यात आली व [[भारत]] व [[पाकिस्तान]] ह्या दोन देशांची निर्मिती झाली.<br />
<br />
== प्रांत ==<br />
ब्रिटीश राजच्या अखत्यारीत खालील प्रांत होते. <br />
=== मुख्य प्रांत ===<br />
{| class="wikitable" border="1"<br />
|- style="vertical-align:bottom;"<br />
! ब्रिटीश राजचे प्रांत !! क्षेत्रफळ (हजार वर्ग मैल)!! लोकसंख्या<br />
|-<br />
| align="center" | [[म्यानमार|बर्मा]](सध्याचा म्यानमार) ||align="center" | १७० || align="center" | ९० लाख<br />
|-<br />
| align="center" | [[बंगाल प्रांत|बंगाल]] (सध्याचे [[बांगलादेश]], [[पश्चिम बंगाल]], [[बिहार]] व [[ओडिशा]])|| align="center" | १५१ || align="center" | ७.५ कोटी<br />
|-<br />
|align="center" | [[मद्रास प्रांत|मद्रास]](सध्याचे कर्नाटक,केरळ,तामिळनाडू,आंध्रप्रदेश,ओरिसा आणि लक्षद्वीप समूह) || align="center" | १४२ || align="center" | ३.८ कोटी <br />
|-<br />
|align="center" | [[बॉम्बे प्रांत|बॉम्बे]](सध्याचे पाकिस्तानातील सिंध,गुजरात,महाराष्ट्र,कर्नाटक आणि आफ्रिकेतील एडन) || align="center" | १२३ || align="center" | १.९ कोटी<br />
|-<br />
| align="center" | [[आग्रा व औधचे संयुक्त प्रांत|संयुक्त प्रांत]] (सध्याचे [[उत्तर प्रदेश]] व [[उत्तराखंड]]) || align="center" | १०७ || align="center" | ४.८ कोटी<br />
|-<br />
| align="center" | [[मध्य प्रांत]] (सध्याचे [[मध्य प्रदेश]], [[महाराष्ट्र]] व [[छत्तीसगढ]]) || align="center" | १०४ || align="center" | १.३ कोटी<br />
|-<br />
|align="center" | [[पंजाब प्रांत|पंजाब]](सध्याचे पंजाब,हरियाणा,हिमाचल प्रदेश आणि पाकिस्तानातील पंजाब प्रांत) || align="center" | ९७ || align="center" | २ कोटी<br />
|-<br />
|align="center" | [[आसाम]](सध्याचे आसाम,मेघालय,नागालॅंड,मिझोरम,अरुणाचल प्रदेश) || align="center" | ४९ || align="center" | ६० लाख<br />
|}<br />
<br />
=== इतर प्रांत ===<br />
{| class="wikitable" border="1"<br />
|- style="vertical-align:bottom;"<br />
! प्रांत !! क्षेत्रफळ (हजार वर्ग मैल)!! लोकसंख्या<br />
|-<br />
| align="center" | [[नॉर्थवेस्ट फ्रंटियर प्रॉव्हिन्स]] (सध्याचा पाकिस्तान मधील प्रांत) ||align="center" | १६ || align="center" | २१.२५ लाख <br />
|-<br />
| align="center" | [[बलुचिस्तान]](सध्याचा पाकिस्तान मधील प्रांत) || align="center" | ४६ || align="center" | ३.०८ लाख <br />
|-<br />
|align="center" | [[कूर्ग]](सध्याचा कर्नाटक राज्यातील जिल्हा) || align="center" | १.६ || align="center" | १.८१ लाख<br />
|-<br />
|align="center" | [[अजमेर प्रांत|अजमेर]] (सध्याचा राजस्थान राज्यातील एक जिल्हा) || align="center" | २.७ || align="center" | ४.७७ लाख<br />
|-<br />
|align="center" | [[अंदमान आणि निकोबार]](भारतातील अंदमान आणि निकोबार बेटे) || align="center" | ३ || align="center" | २५,०००<br />
|}<br />
<br />
ब्रिटीश भारतातील संस्थानांच्या एजन्सीज्:-<br />
<br />
१. [[राजपुताना एजन्सी|राजपुताना स्टेट एजन्सी]]<br />
<br />
२. [[डेक्कन स्टेट्स एजन्सी|डेक्कन स्टेट एजन्सी आणि कोल्हापूर रेसिडेन्सी]]<br />
<br />
३. पटियाला आणि पूर्व पंजाब स्टेट एजन्सी<br />
<br />
४. बलुचिस्तान एजन्सी<br />
<br />
५. ग्वाल्हेर रेसिडेन्सी<br />
<br />
६. वायव्य सीमांत स्टेट एजन्सी<br />
<br />
७. गिलगीत एजन्सी<br />
<br />
८. गुजरात स्टेट एजन्सी आणि वडोदरा रेसिडेन्सी<br />
<br />
९. मध्य भारत एजन्सी<br />
<br />
१०. पूर्वीय स्टेट एजन्सी<br />
<br />
{{भारतीय स्वातंत्र्यलढा}}<br />
<br />
[[वर्ग:पाकिस्तानचा इतिहास]]<br />
[[वर्ग:भारतातील ब्रिटिश राजवट]]<br />
[[वर्ग:भारताचा इतिहास]]<br />
[[वर्ग:ब्रिटिश भारत]]</div>
ImportMaster