ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात

2022-05-01T11:20:48Z

नवीन पृष्ठ

{{माहितीचौकट अधिकृत हुद्दा
| post = राष्ट्रपती
| body = भारता
| native_name = President of India
| flag = Flag of the President of India (1950–1971).svg
| flagsize = 110px
| flagborder = Presidential Standard
| flagcaption =
| insignia = Emblem of India.svg
| insigniasize = 120px
| insigniacaption = [[भारताचे राष्ट्रचिन्ह]]
| image = Ram Nath Kovind official portrait.jpg
| imagesize =
| alt =
| incumbent = [[रामनाथ कोविंद]]
| acting =
| incumbentsince = २५ जुलै २०१७
| type =
| status =
| department =
| style = राष्ट्रपती महोदय {{small|(भारतात)}} Honourable President of India {{small|(भारताबाहेर)}}
| member_of =
| reports_to =
| residence = [[राष्ट्रपती भवन]]
| seat =
| nominator =
| appointer = इलेक्टोरल कॉलेज ऑफ इंडिया
| appointer_qualified =
| termlength = ५ वर्ष
| termlength_qualified =
| constituting_instrument =
| precursor =
| formation = [[भारताचे संविधान]] २६ जानेवारी १९५०
| first = [[राजेंद्र प्रसाद]] २६ जानेवारी १९५०
| last =
| abolished =
| succession =
| abbreviation =
| unofficial_names =
| deputy =
| salary = ५,००,००० (प्रति माह)<ref>{{cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/president-okays-her-own-salary-hike-by-300-p/406240/|title=President okays her own salary hike by 300 per cent|newspaper=[[The Indian Express]]|date=3 January 2009|accessdate=6 May 2012}}</ref>
| website = [http://presidentofindia.nic.in/index.htm President of India]
}}

व्यवस्थेचा कायदेशीर प्रमुख असून तो [[भारतीय सशस्त्र सेना|भारतीय सेनेचा]] लष्करप्रमुख (''कमाण्डर-इन-चीफ'') देखील आहे. [[राजेंद्र प्रसाद|राजेन्द्र प्रसाद]] हे भारताचे पहिले राष्ट्रपती होते तर [[रामनाथ कोविंद|रामनाथ कोविन्द]] हे भारताचे [[विद्यमान]] राष्ट्रपती आहेत.

[[भारताचे संविधान|भारताच्या संविधानानुसार]] राष्ट्रपतीची निवड थेट नागरिकांद्वारे न होता संसदेच्या [[लोकसभा]] व [[राज्यसभा]] तसेच देशातील सर्व घटक राज्यांच्या विधान मण्डळाच्या विधानसभा ह्या शाखांमधील निर्वाचित प्रतिनिधींमार्फत होते. राष्ट्रपतीचा कार्यकाळ पाच वर्षांचा असतो. संसदेला महाभियोग चालवूनच फक्त त्यांना मुदत सम्पायच्या आधी पदावरून दूर करता येते. [[नवी दिल्ली]]मधील [[राष्ट्रपती भवन]] हे राष्ट्रपतींचे अधिकृत निवासस्थान आहे.

[[भारताचे संविधान|भारतीय संविधानाच्या]] अनुच्छेद ५३ मध्ये असे म्हटले आहे की, अध्यक्ष काही अधिकारांसह थेट किंवा अधीनस्थ प्राधिकरणाद्वारे, काही अपवादांसह, अध्यक्षांमध्ये नियुक्त केलेल्या सर्व कार्यकारी अधिकारांचा अभ्यास पंतप्रधान करतात (एक अधीनस्थ प्राधिकरण ) मन्त्रिपरिषदांच्या मदतीने. जोपर्यंत [[संविधान]] उल्लंघन करत नाही तोपर्यन्त पन्तप्रधानांना [[पंतप्रधान|पन्तप्रधान]] आणि कॅबिनेटच्या सल्ल्यानुसार संविधान बन्धनकारक आहे.

== इतिहास ==
[[१५ ऑगस्ट १९४७]] रोजी भारताने कॉमनवेल्थ ऑफ नेशन्समध्ये जॉर्ज सहावा सह राजा म्हणून [[स्वातंत्र्य|स्वातन्त्र्य]] म्हणून स्वातन्त्र्य मिळवले, जे देशाचे गव्हर्नल-जनरल होते. यानन्तर [[बाबासाहेब आंबेडकर|डॉ. बाबासाहेब आम्बेडकर]] यांच्या नेतृत्वाखालील [[भारतीय संविधान]] सभेने देशासाठी एक सम्पूर्ण नवीन संविधान तयार करण्याची प्रक्रिया सुरू केली. २६ नोव्हेंबर [[इ.स. १९४९|१९४९]] रोजी भारतीय संविधान स्वीकारले गेले व झाली आणि २६ जानेवारी १९५० रोजी त्याची अंमलबजावणी सुरू झाली.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=srDytmFE3KMC&redir_esc=y|title=Introduction to the Constitution of India|last=Sharma|last2=B.k|first2=Sharma|date=2007-08-01|publisher=Prentice-Hall Of India Pvt. Limited|isbn=9788120332461|language=en}}</ref> [[राजेंद्र प्रसाद|राजेन्द्र प्रसाद]] यांच्या पहिल्या पदावर राजकारणात आणि राज्याचे सरचिटणीस यांची जागा भारताच्या राष्ट्रपतींच्या नवीन कार्यालयाद्वारे बदली करण्यात आली. भारताचे संविधानाने, भारतीय संविधानाचे संरक्षण व कायद्याच्या नियमांचे रक्षण करण्यासाठी [[राष्ट्राध्यक्ष]] यांला, जबाबदारी व अधिकार यांचा समावेश केला आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://web.archive.org/web/20120402064301/http://lawmin.nic.in/olwing/coi/coi-english/coi-indexenglish.htm|title=THE CONSTITUTION OF INDIA|दिनांक=2012-04-02|संकेतस्थळ=web.archive.org|ॲक्सेसदिनांक=2019-01-22}}</ref> अनिवार्यपणे, संविधानाच्या कार्यकारी किंवा विधान मण्डळाच्या घटकांद्वारे घेतलेली कोणतीही कारवाई राष्ट्रपतींच्या मान्यतेनन्तरच कायद्याची बनली जाईल. अध्यक्ष कार्यकारी किंवा विधानमण्डळाच्या कोणत्याही कारवाईस संवैधानिकता नसतील. अध्यक्ष हा सर्वात प्रमुख आणि [[संविधान]] (अनुच्छेद ६०), जो कार्यकारी किंवा विधानमण्डळाच्या कार्यात संवैधानिकता सुनिश्चित करण्यासाठी पूर्व-शक्तीची शक्ती आहे अशा संविधानाने सर्वात अधिक सक्षम आणि त्वरित बचाव करणारा आहे.

==यादी==
१९५० सालच्या पदनिर्मितीनंतर आजवर १३ व्यक्ती भारताचे राष्ट्रपती राहिले आहेत.
* (*) हे चिन्ह व गहूवर्णाचा पार्श्वरंग काळजीवाहू राष्ट्रपती दर्शवतो.

{| class="wikitable sortable" style="text-align:center" width="98%"
|-
! #
! नाव
! चित्र
! पदग्रहण
! पद सोडले
! [[भारताचे उपराष्ट्रपती|उप-राष्ट्रपती]]
! टीपा
|-
| १
| डॉ. [[राजेंद्र प्रसाद]] (१८८४-१९६३)
| [[चित्र:Food Minister Rajendra Prasad during a radio broadcast in Dec 1947 cropped.jpg|100px]]
| २६ जानेवारी १९५०
| १३ मे १९६२
| डॉ. [[सर्वपल्ली राधाकृष्णन]]
|align="left"|[[बिहार]] राज्याचे रहिवासी असलेले डॉ. राजेंद्र प्रसाद हे स्वतंत्र भारताचे पहिले राष्ट्रपती होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://www.hinduonnet.com/2002/05/07/stories/2002050700690800.htm |title=डॉ.राजेंद्र प्रसाद (इंग्रजी मजकूर) |accessdate=30 November 2008 |work=The Hindu |location=India |दिनांक=७ मे १९५२ }}</ref><ref>{{स्रोत बातमी |दुवा=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,811816,00.html |title=
गणतंत्र दिवस (इंग्रजी मजकूर) |accessdate=30 November 2008 |work=Time |दिनांक=६ फेब्रुवारी १९५०}}</ref> ते एक स्वातंत्र्यसैनिक देखील होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://www.hindu.com/2006/12/10/stories/2006121013240200.htm |title=राजेंद्र प्रसाद यांची जयंती साजरी केली गेली (इंग्रजी मजकूर)| accessdate=३० नोव्हेंबर २००८ |work=The Hindu |location=India |दिनांक=१० डिसेंबर २००६ }}</ref>
|-
| २
| डॉ. [[सर्वपल्ली राधाकृष्णन]] (१८८८-१९७५)
| [[Image:Radhakrishnan.jpg|100px]]
| १३ मे १९६२
| १३ मे १९६७
| डॉ. [[झाकिर हुसेन]]
|align="left"|डॉ. राधाकृष्णन हे एक ख्यातनाम तत्त्ववेत्ते होते.
|-
| rowspan="3" | 3
| [[झाकिर हुसेन]] (१८९७-१९६९)
| {{चित्र हवे}}
| १३ मे १९६७
| ३ मे १९६९
| [[वराहगिरी वेंकट गिरी]]
|align="left"|डॉ. हुसेन ह्यांना [[पद्म विभूषण]] व [[भारतरत्न]] हे पुरस्कार मिळाले होते.
|- style="background-color:Wheat"
| [[वराहगिरी वेंकट गिरी]] * (१८९४-१९८०)
|{{चित्र हवे}}
| ३ मे १९६९
| २० जुलै १९६९
|
|align="left"|
|- style="background-color:Wheat"
| [[मोहम्मद हिदायतुल्ला]] * (१९०५-१९९२)
| {{चित्र हवे}}
| २० जुलै १९६९
| २४ ऑगस्ट १९६९
|
|align="left"|राष्ट्रपती होण्यापूर्वी हिदायतुल्ला भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयाचे सरन्यायाधीश होते.
|-
| ४
| [[वराहगिरी वेंकट गिरी]] (१८९४-१९८०)
| [[चित्र:Varahagiri Venkata Giri.jpg|100px]]
| २४ ऑगस्ट १९६९
| २४ ऑगस्ट १९७४
| [[गोपाल स्वरूप पाठक]]
|align="left"|कार्यवाहू व निर्वाचित पदांवर असणारे वेंकट गिरी हे आजवरचे एकमेव राष्ट्रपती आहेत.
|-
| rowspan="2" | 5
| [[फक्रुद्दीन अली अहमद]] (१९०५-१९७७)
| [[चित्|100 px]]
| २४ ऑगस्ट १९७४
| ११ फेब्रुवारी १९७७
| [[बी.डी. जत्ती]]
|align="left"|
|- style="background-color:Wheat"
| [[बी.डी. जत्ती]] * (१९१२-२००२)
| {{चित्र हवे}}
| ११ फेब्रुवारी १९७७
| २५ जुलै १९७७
|
|align="left"|
|-
| ६
| [[नीलम संजीव रेड्डी]] (१९१३-१९९६)
| [[Image:NeelamSanjeevaReddy.jpg|100px]]
| २५ जुलै १९७७
| २५ जुलै १९८२
| [[मोहम्मद हिदायतुल्ला]]
|align="left"|
|-
| ७
| [[झैल सिंग]] (१९१६-१९९४)
| [[चित्र:ZailSingh.jpg|100px]]
| २५ जुलै १९८२
| २५ जुलै १९८७
| [[रामस्वामी वेंकटरमण]]
|align="left"|१९७२ साली झैल सिंग [[पंजाब]]चे मुख्यमंत्री तर १९८० साली भारताचे गृहमंत्री होते.
|-
| ८
| [[रामस्वामी वेंकटरमण]] (१९१०-२००९)
| [[Image:R Venkataraman.jpg|100px]]
| २५ जुलै १९८७
| २५ जुलै १९९२
| [[शंकरदयाळ शर्मा]]
|align="left"|वेंकटरमण हे एक स्वातंत्र्यसेनानी होते व ब्रिटिश राजवटीत त्यांना तुरुंगवास भोगायला लागला होता.
|-
| ९
| [[शंकरदयाळ शर्मा]] (१९१८-१९९९)
| [[Image:Shankar Dayal Sharma 36.jpg|100px]]
| २५ जुलै १९९२
| २५ जुलै १९९७
| [[के.आर. नारायणन]]
|align="left"|ृराष्ट्रपती होण्यापूर्वी शर्मा हे [[मध्य प्रदेश]] राज्याचे मुख्यमंत्री होते.
|-
| १०
| [[के.आर. नारायणन]] (१९२०-२००५)
| [[Image:K. R. Narayanan.jpg|100px]]
| २५ जुलै १९९७
| २५ जुलै २००२
| [[कृष्णकांत]]
|align="left"|
|-
| ११
| डॉ. [[ए.पी.जे. अब्दुल कलाम]] (जन्म १९३१)
| [[चित्र:Abdulkalam04052007.jpg|100 px]]
| २५ जुलै २००२
| २५ जुलै २००७
| [[भैरोसिंग शेखावत]]
|align="left"|अब्दुल कलाम हे एक शास्त्रज्ञ होते. भारताचा अंतराळ कार्यक्रम राबवण्यात त्यांची आघाडीची भूमिका होती.<ref>{{स्रोत पुस्तक |title=आण्विक स्वप्नांचे कैदी (इंग्रजी मजकूर) |last=Ramana |first=M. V. |coauthors=Reddy, C. Rammanohar |year=2002 |publisher=Orient Longman |location=New Delhi |isbn= |page=169 |दुवा=http://books.google.com/books?id=IjZA-bQde1wC&pg=RA1-PA169&dq=%22Abdul+Kalam%22+%22%22Pokhran-II%22}}</ref> त्यांना देखील [[भारतरत्न]] पुरस्कार मिळाला होता.<ref name="Misra">{{स्रोत पुस्तक|last1=Tyagi|first1=Kavita|last2=Misra|first2=Padma|title=मूळ तांत्रिक दळणवळण(इंग्रजी मजकूर)|दुवा=http://books.google.com/books?id=N3ixJ62qwqcC&pg=PA124|accessdate=2 May 2012|publisher=PHI Learning Pvt. Ltd.|isbn=978-81-203-4238-5|page=124}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=http://www.hindustantimes.com/StoryPage/FullcoverageStoryPage.aspx?id=d1dfada8-d9b3-4783-ad6a-44f56165dd9fWho%20will%20be%20India%27s%20next%20President_Special|title='कलाम हे लोकांचे खरे राष्ट्रपती होते' (इंग्रजी मजकूर){{मृत दुवा}}|दिनांक=२४ जुलै २००७|newspaper=[[Hindustan Times]]|agency=Indo-Asian News Service|accessdate=2 May 2012}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=http://www.hindu.com/2007/04/14/stories/2007041411130100.htm|title=लोकांच्या राष्ट्रपतींनी ते पुन्हा केले(इंग्रजी मजकूर)|last=Perappadan |first=Bindu Shajan |दिनांक=१४ एप्रिल २००७|newspaper=[[The Hindu]]|accessdate=2 May 2012 |location=Chennai, India}}</ref>
|-
| १२
| [[प्रतिभा पाटील]] (जन्म १९३४)
| [[File:PratibhaIndia.jpg|100px]]
| २५ जुलै २००७
| २५ जुलै २०१२
| [[मोहम्मद हमीद अन्सारी]]
|align="left"|राष्ट्रपती बनणाऱ्या पाटील ह्या पहिल्या महिला होत्या.
|-
| १३
| [[प्रणव मुखर्जी]] (जन्म १९३५)
| [[File:Pranab Mukherjee-World Economic Forum Annual Meeting Davos 2009 crop(2).jpg|100px]]
| २५ जुलै २०१२
| २५ जुलै २०१७
| [[मोहम्मद हमीद अन्सारी]]
|align="left"| मुखर्जी मनमोहनसिंग सरकारमध्ये अर्थमंत्री होते.
|-
| १४
| [[रामनाथ कोविंद]]
| [[File:RamNathKovind.png|100px]]
| २५ जुलै २०१७
| [[विद्यमान]]
| [[व्यंकय्या नायडू]]
|align="left"| २०१५ ते २०१७ या काळात बिहार राज्याचे राज्यपाल होते.२५ जुलै, २०१७ पासून पासून या पदावर आहेत. रामनाथ कोविन्द याचं जन्म उत्तर प्रदेश येतील कानपुर जिल्हयात डेरापुर, कानपुर या एका छोट्याशा गावात झाला.
|}

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्य दुवे==
#[http://presidentofindia.nic.in/ राष्ट्रपतींचे अधिकृत संकेतस्थळ]

[[वर्ग:भारताचे राष्ट्रपती| ]]
[[वर्ग:भारत सरकार|राष्ट्रपती]]
[[वर्ग:देशानुसार राष्ट्राध्यक्ष]]
[[वर्ग:याद्या]]
[[वर्ग:भारतीय संसद]]

भारताचे राष्ट्रपती - आवृत्ती इतिहास

ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात