https://mr.bharatpedia.org/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%A4%E0%A5%80%E0%A4%AF_%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95_%E0%A4%AC%E0%A4%82%E0%A4%A1भारतीय नाविक बंड - आवृत्ती इतिहास2026-08-26T01:39:07Zविकिवरील या पानाच्या आवृत्त्यांचा इतिहासMediaWiki 1.43.6https://mr.bharatpedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%A4%E0%A5%80%E0%A4%AF_%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95_%E0%A4%AC%E0%A4%82%E0%A4%A1&diff=2068&oldid=prevImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात2022-05-01T11:21:15Z<p>robot: Import pages using <a href="/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A5%87%E0%A4%B7:%E0%A4%86%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%A4" title="विशेष:आयात">विशेष:आयात</a></p>
<p><b>नवीन पृष्ठ</b></p><div>[[चित्र:Indian Navy revolt memorial in Mumbai 15.jpg|इवलेसे|भारतीय नाविक बंड स्मारक]]<br />
{{विकिडेटा माहितीचौकट}}<br />
'''भारतीय नाविक बंड''' (याला '''राॅयल इंडियन नेव्ही म्युटिनी (शाही भारतीय नौदलाचे बंड)''' किंवा '''मुंबईचे बंड''' किंवा '''नाविक उठाव''' या नावाने ओळखले जाते) हे [[शाही भारतीय आरमार|ब्रिटिश भारतीय आरमारामध्ये]] झालेले बंड होते. याची सुरुवात [[१८ फेब्रुवारी]], [[इ.स. १९४६|१९४६]] रोजी जहाजांवर आणि किनाऱ्यावरील आस्थापनांमध्ये, शाही भारतीय नौदलातील नाविकांच्या संपाने झाली. त्यानंतर [[मुंबई]]मध्ये उघड बंडाची सुरुवात होऊन हे लोण [[कराची]] ते [[कोलकाता]] असे पूर्ण [[ब्रिटिश भारत|ब्रिटिश भारतात]] पसरले आणि तेथील नाविकांकडून त्याला पाठिंबा मिळाला. यात ७८ जहाजांमधील २०,००० पेक्षा जास्त नाविक आणि किनाऱ्यावरील आस्थापनांतील कर्मचाऱ्यांचा सहभाग होता.<ref>"Beyond Talwar: a cultural reappraisal of the 1946 Royal indian Navy Mutiny", The Journal of Imperial and Commonwealth History, Volume 43, Issue 3, 2015</ref><ref>''Notes on India'' By Robert Bohm.pp213</ref><br />
<br />
ब्रिटिश सरकारने हे बंड ब्रिटिश सैनिक आणि [[रॉयल नेव्ही|शाही नौदलाच्या]] युद्धनौकांचा बळाचा वापर करून चिरडले. यात ८ जणांचा मृत्यू आणि ३३ जण जखमी झाले. [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] आणि [[मुस्लिम लीग]]ने या संपाचा निषेध केला होता.<br />
<br />
==उठावाचा इतिहास==<br />
<!--[[Image:RIN HMIS Akbar.jpg|thumb|250px|[[मुंबई बंदर]] येथे एच. एम. आय. एस. अकबर]]--><br />
[[१८ फेब्रुवारी]], [[इ.स. १९४६|१९४६]]रोजी शाही भारतीय नौसेनेच्या खलाशी व इतर खालच्या स्तरावर काम करणाऱ्या कामगारांनी कामाच्या परिस्थितींबाबत तक्रार करत बंद पुकारला. त्यांना मिळणारे राहाण्याच्या ठिकाणाचा आणि अन्नाचा निकृष्ट दर्जा हे या संपाचे तात्कालिक कारण होते.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.livehistoryindia.com/snapshort-histories/2017/08/13/mumbai-and-the-great-naval-mutiny|title=Mumbai and the Great Naval Mutiny|access-date=2018-01-26}}</ref> १९ फेब्रुवारीच्या पहाटेपर्यंत याचे नेतृत्व करण्यासाठी केंद्रीय समिती निवडण्यात आली. या समितीचे नेते म्हणून सिग्नलमॅन लेफ्टटनंट मोहम्मद शरिफ आणि पेटी ऑफिसर टेलिग्राफिस्ट मदन सिंग यांची प्रधान आणि उपप्रधान म्हणून एकमताने नेमणूक करण्यात आली<ref>Encyclopaedia of Political Parties. By O.P. Ralhan pp1011 {{ISBN|81-7488-865-9}}</ref> या बंदाला भारतीय जनतेमध्ये थोड्याफार प्रमाणात पाठिंबा मिळाला होता, परंतु बहुतांश राजकीय नेत्यांनी पाठिंबा देण्याचे टाळले हो.<ref>Glimpses of Indian National Movement. By Abel M. pp257.{{ISBN|81-7881-420-X}}</ref><br />
<br />
==घटनाक्रम==<br />
[[चित्र:Naval uprising statue.jpg|180px|इवलेसे|डावे|मुंबईतील कुलाबा येथील स्मारक]]<br />
[[दुसरे महायुद्ध|दुसऱ्या महायुद्धात]] शाही भारतीय नौदलाचा मोठ्या प्रमाणावर विस्तार करण्यात आला. १९३९ ते १९४५ दरम्यान या दलाचा आकार दहा पटीने वाढला. युद्धपरिस्थितीमध्ये लष्करातील भरती लढवय्या जमातींमधून न करता मिळेल त्या विविध सामाजिक स्तरातील पुरुषांची केली गेली होती. १९४२ ते १९४५ दरम्यान [[भारतीय साम्यवादी पक्ष|भारतीय साम्यवादी पक्षाच्या]] नेत्यांनी [[नाझी जर्मनी]] विरुद्ध लढण्यासाठी [[ब्रिटिश भारतीय लष्कर|ब्रिटिश भारतीय सेना]] आणि शाही भारतीय नौदलातील मोठ्या प्रमाणवरील भरती साठी मदत केली ज्यामध्ये प्रामुख्याने साम्यवादी कार्यकर्त्यांचा समावेश होता. पण युद्ध संपल्यानंतर, नव्याने भरती झालेले लोक ब्रिटिशांविरुद्ध उठले.<ref>The Great Royal Indian Navy Mutiny of 1946 By Javed Iqbal</ref><br />
<br />
==संदर्भ==<br />
{{संदर्भयादी}}<br />
<br />
[[वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यलढा]]<br />
[[वर्ग:मुंबई]]<br />
[[वर्ग:रॉयल नेव्ही]]<br />
[[वर्ग:इ.स. १९४६]]</div>ImportMaster