ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात

2022-05-01T17:36:04Z

नवीन पृष्ठ

{{माहितीचौकट विधिमंडळ
| पार्श्वभूमी_रंग =
| पाठ्य_रंग =
| नाव = भारतीय संसद
| स्थानिक_नाव = भारताची संसद
| लिप्यंतर_नाव =
| विधिमंडळ = १५ वी संसद
| चिन्ह_चित्र = Emblem_of_India.svg
| चिन्ह_रुंदी =
| सभागृह_प्रकार = द्विसदन
| पालक_विधिमंडळ =
| सभागृहे = [[राज्यसभा]] (राज्यांची परिषद)<br />[[लोकसभा]] (लोकांचे सभागृह)
| नेता१_प्रकार = [[राष्ट्रपती]]
| नेता१ = [[रामनाथ कोविंद]]
| पक्ष१ =
| निवडणूक१ = २५ जुलै २०१७
| नेता२_प्रकार = राज्यसभा अध्यक्ष
| नेता२ = [[व्यंकय्या नायडू]]
| पक्ष२ =
| निवडणूक२= १७ ऑगस्ट २०१७
| नेता३_प्रकार = राज्यसभा उपाध्यक्ष
| नेता३ = प. जो. कुरिअन
| पक्ष३ = काँग्रेस
| निवडणूक३ = २१ ऑगस्ट २०१२
| नेता४_प्रकार = लोकसभा सभापती
| नेता४ = [[ओम प्रकाश बिर्ला]]
| पक्ष४ = [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपा ]]
| निवडणूक४ = १९ जून २०१९
| नेता५_प्रकार = लोकसभा उपसभापती
| नेता५ = रिक्त
| पक्ष५ =
| निवडणूक५ =
| नेता६_प्रकार =
| नेता६ =
| पक्ष६ =
| निवडणूक६ =
| सदस्य = '''७९०'''<br />२४५ [[राज्यसभा | राज्यसभा सदस्य]]<br />५४५ [[पंधरावी लोकसभा|लोकसभा सदस्य]]
| सभागृह१ =
| सभागृह२ =
| सभागृह१_संरचना = House of the People, India, 2012.svg
| सभागृह१_संरचना_रुंदी = 250px
| सभागृह२_संरचना =
| सभागृह२_संरचना_रुंदी =
| राजकीय_गट१ = [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी|संपुआ]], [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी|रालोआ]], तिसरी आघाडी, इतर
| राजकीय_गट२ =
| समिती१ =
| समिती२ =
| संयुक्त_समिती =
| मतदान_पद्धत१ =
| मतदान_पद्धत२ =
| मागील_निवडणूक१ = [[२००९ लोकसभा निवडणुका]]
| मागील_निवडणूक२ = [[२०१४ची लोकसभा निवडणूक]]
| सत्र_सभागृह_चित्र = New Delhi government block 03-2016 img3.jpg
| सत्र_सभागृह_चित्र_रुंदी = 250px
| बैठक_ठिकाण = [[संसद भवन]], [[नवी दिल्ली]], [[भारत]]
| संकेतस्थळ = http://loksabha.nic.in/<br>http://rajyasabha.nic.in/
| तळटिपा =
}}

==लोकसभा==
{{main|लोकसभा}}

[[लोकसभा]] हे संसदेचे कनिष्ठ सभागृह आहे. लोकसभा हे जनतेचे प्रतिनिधित्व करणारे सभागृह आहे. लोकसभा मताधिकारांच्या आधारे थेट निवडणुकीने निवडलेल्या लोकप्रतिनिधींची बनलेली असते. राज्यघटनेत या सभागृहाची अधिकतम सदस्यसंख्या ५५२ आहे, ज्यात राज्यांचे प्रतिनिधित्व म्हणून ५३० सदस्य, केंद्रशासित प्रदेशांचे प्रतिनिधित्व म्हणून २० सदस्यांपर्यंत आणि राष्ट्रपतींनी नामनिर्देशित केलेले अँग्लो-इंडियन समाजाचे दोन सदस्य अशी निवड केली जाते. प्रत्येक राज्यासाठी देण्यात आलेल्या जागांची संख्या आणि राज्याची लोकसंख्या यांच्यातील गुणोत्तर आतापर्यंत सर्व राज्यांसाठी समान आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://loksabha.nic.in/|title=Parliament of India, Lok Sabha|संकेतस्थळ=loksabha.nic.in|ॲक्सेसदिनांक=2019-08-28}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.clearias.com/parliament/|title=Parliament (Articles 79-88/122)|दिनांक=2014-04-13|संकेतस्थळ=ClearIAS|भाषा=en-US|ॲक्सेसदिनांक=2019-08-28}}</ref>

== राज्यसभा ==
{{main|राज्यसभा}}

राज्यसभा हे वरिष्ठ सभाग्रह आहे.राज्यसभेची सदस्यसंख्या २५० असून पैकी २३८ हे राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांतून तर १२ राष्ट्रपतीद्वारा विशेष क्षेत्रातून नेमले जातात. भारतात प्रथमच दुसऱ्या सभागृहाच्य्या स्थापनेची तरतूद २०१८ मधील कायद्यानुसार करण्यात आली आणि १९२१ मध्ये स्थापना करण्यात आली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://rajyasabhahindi.nic.in/rshindi/about_parliament/rajya_sabha_introduction.asp|title=|last=KALE|पहिले नाव=RAMESHWAR|दिनांक=28/08/2019|title=Rajya Sabha introduction}}</ref>

==संसदेची कार्ये==
* राजकीय आणि वित्तीय नियंत्रण संस्था(किंवा कार्यकारी जबाबदारी)
* प्रशासनावर नजर (किंवा प्रशासकीय उत्तरदायित्व)
* माहितीविषयक अधिकार (माहिती मिळविण्याचा अधिकार)
* प्रतिनिधीविषयक, गाऱ्हाणे मांडणे, इ., शैक्षणिक आणि सल्ला विषयक कार्ये.
* संघर्ष मिटवणे आणि राष्ट्रीय एकात्मता साधणे.
* कायदे करणे, विकासात्मक कार्ये, सामाजिक आभियांत्रिकीद्वारा समाज परिवर्तन,
* संविधान सुधारणा
* नेतृत्वविषयक अधिकार (पुढाऱ्यांची भरती आणि त्यांचे प्रशिक्षण.<ref>आपली संसद ले.सुभाष कश्यप</ref>

== कायदे निर्मिती प्रक्रिया==
आपल्या देशात संसदेला कायदे करण्याचा अधिकार देण्यात आला आहे. कायदा तयार करण्यासाठी विशिष्ट पद्धत स्वीकारण्यात येते. त्या पद्धतीला ‘कायदानिर्मितीची प्रक्रिया’ असे म्हणतात. कायद्याचा कच्चा मसुदा प्रथम तयार केला जातो. या कच्च्या मसुद्याला किंवा आराखड्याला कायद्याचा प्रस्ताव किंवा विधेयक म्हटले जाते.

संसदेच्या सभागृहात सादर केली जाणारी विधेयके मुख्यतः दोन प्रकारची असतात.
*अर्थ विधेयक
*सर्वसाधारण विधेयक

विधेयकाचे कायद्यात रूपांतर होण्यासाठी ते पुढील प्रक्रियेमधून जाते.
*पहिले वाचन
*दुसरे वाचन
*तिसरे वाचन

दोन्ही सभागृहांनी विधेयकास मंजुरी दिल्यानंतर ते राष्ट्रपतींच्या संमतीसाठी पाठवले जाते.
केंद्रात लोकसभा व राज्यसभा यांच्यात विधेयकाबद्दल मतभेद झाल्यास दोन्ही सदनांच्या संयुक्त अधिवेशनात विधेयकाचे भवितव्य ठरते.
राष्ट्रपतींच्या संमतीदर्शक स्वाक्षरीनंतर विधेयकाचे रूपांतर कायद्यात होते व कायदा तयार होतो.

==भारतीय संसदेसंबंधी पुस्तके==
* आपली संसद (सुभाष कश्यप) : हे मूळ इंग्रजीतले पुस्तक जवळजवळ सर्व भारतीय भाषांत अनुवादित झाले आहे.
* The Indian Parliament (देवेंद्र सिंग)
* भारतीय संसद व संसदेची कार्यपद्धती (श्रीकृष्ण रा. जोशी)

==संदर्भ==
{{विस्तार}}
[[वर्ग:भारत|संसद]]
[[वर्ग:देशानुसार संसदा]]

भारतीय संसद - आवृत्ती इतिहास

ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात