ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात

2022-05-01T18:24:54Z

नवीन पृष्ठ

{{माहितीचौकट चळवळ चरित्र
| नाव = भीमाबाई रामजी सकपाळ
| चित्र = Bhimabai Ramji Sakpal (Ambedkar).jpg
| चित्र रुंदी = 250px
| चित्र शीर्षक = भीमाबाई सकपाळ (आंबेडकर)
| टोपणनाव = भीमाई
| जन्मदिनांक = १४ फरवरी १८५४
| जन्मस्थान = आंबेटेंभे (ता. मुरबाड)
| मृत्युदिनांक = २० दिसंबर १८९६
| मृत्युस्थान =
| चळवळ =
| संघटना =
| पत्रकारिता लेखन =
| पुरस्कार =
| स्मारके =
| धर्म =
| प्रभाव =
| प्रभावित =
| वडील नाव = लक्ष्मण मुरबाडकर
| आई नाव =
| पती नाव = [[रामजी मालोजी आंबेडकर]]
| पत्नी नाव =
| अपत्ये = [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]]
| स्वाक्षरी चित्र =
| तळटिपा =
}}
'''भीमाबाई रामजी सकपाळ''' किंवा '''भीमाबाई आंबेडकर''' या [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]] यांच्या आई व सुभेदार [[रामजी सकपाळ|रामजी आंबेडकर]] यांच्या पत्नी होत्या. त्यांचे वडील लक्ष्मण मुरबाडकर हे आधी मराठा पलटणीत व नंतर १०६ सॅपर्स ॲंन्ड मायनर्समध्ये सुभेदार होते.<ref>{{Cite web|url=https://www.loksatta.com/desh-videsh-news/bheemabai-mother-of-babasaheb-was-great-lady-1662069/|title=धन्य ती माता अन् धन्य तो भीम|date=14 एप्रि, 2018}}</ref><ref>[http://www.bookganga.com/Preview/BookPreview.aspx?BookId=110512093523&PreviewType=ebooks डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर चरित्र खंड १] -प्रकरण २ रे वडील आणि आई लेखक [[चांगदेव भवानराव खैरमोडे]]</ref>

इ.स. १८६७ मध्ये वयाच्या १३व्या वर्षी भीमाबाईंचा विवाह १९ वर्षीय [[रामजी सकपाळ]] यांच्याशी [[ठाणे]] जिल्ह्यातील [[मुरबाड]] येथे विवाह झाला. इ.स. १८६६ च्या सुमारात रामजी इंग्रजी सैन्याच्या १०६ सॅपर्स ॲंड मायनर्स तुकडीत शिपाई म्हणून भरती झाले. भीमाबाईंचे वडील मुरबाडचे राहणारे होते व ते इंग्रजी सैन्यात [[सुभेदार]] या पदावर होते.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=ऑगस्ट २०१६, सहावी आवृत्ती|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=३३|language=मराठी}}</ref>

रामजी व भीमाबाई या दांपत्यांना १८९१ पर्यंत चौदा अपत्य झाली होती. त्यापैकी गंगा, रमा, मंजुळा, व तुळसा या चार मुली जीवंत राहिल्या होत्या. मुलांपैकी बाळाराम, आमंदराव, व भीमराव ही तीन मुले जिवंत होती. भीमराव सर्वात लहान व चौदावे अपत्य होता.<ref name="auto">{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=ऑगस्ट २०१६, सहावी आवृत्ती|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=३५|language=मराठी}}</ref> रामजी ज्या पलटणीत होते ती पलटन इ.स. १८८८ मध्ये [[मध्य प्रदेश]]ातील [[महू]] येथे लष्करी तळावर आली होती. येथे सुभेदार रामजींना नॉर्मल स्कूलचे मुख्याध्यापक पद मिळाले होते.<ref name="auto"/> या काळात रामजी व भीमाबाईंच्या पोटी [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]]ांचा जन्म [[एप्रिल १४|१४ एप्रिल]] [[इ.स. १८९१|१८९१]] रोजी [[महू]] या लष्करी छावणी असलेल्या गावी झाला.<ref name="auto"/> भीमराव हे रामजी सकपाळ व आई भीमाबाई यांचे १४वे व अंतिम अपत्य होते. बाळाचे नाव 'भिवा' असे ठेवण्यात आले, तसेच त्यांची भीम, भीमा व भीमराव ही नावेही प्रचलित झाली. [[आंबेडकर कुटुंब|आंबेडकरांचे कुटुंब]] हे त्याकाळी [[अस्पृश्य]] ([[दलित]]) गणल्या गेलेल्या [[महार]] जातीचे होते आणि महाराष्ट्रातील [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] जिल्ह्याच्या [[मंडणगड]] तालुक्यातील [[आंबडवे]] या गावचे होते.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.loksatta.com/pune-news/about-name-of-ambadve-village-1227278/|title=आंबडवे नाव योग्यच – खासदार अमर साबळे|date=2016-04-14|work=Loksatta|access-date=2018-03-14|language=mr-IN}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.loksatta.com/kgtocollege-news/international-standard-educational-complex-at-original-village-of-dr-babasaheb-ambedkar-446635/lite/|title=डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचे मूळ गाव आंबवडे येथे आंतरराष्ट्रीय दर्जाचे शैक्षणिक संकुल – Loksatta|website=www.loksatta.com|access-date=2018-03-14}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://divyamarathi.bhaskar.com/news/MAH-MUM-ambedkars-teacher-family-saving-memories-of-ambedkar-5489831-NOR.html|title=आंबेडकर गुरुजींचं कुटुंब जपतंय सामाजिक वसा, कुटुंबानं सांभाळल्या ‘त्या’ आठवणी|date=2016-12-26|work=marathibhaskar|access-date=2018-03-14|language=mr}}</ref> अस्पृश्य असल्यामुळे त्यांच्यासोबत नेहमी सामाजिक-आर्थिक भेदभाव केला गेला. इ.स. १८९४ मध्ये सुभेदार रामजी सकपाळ इंग्रजी सैन्यातील मुख्याध्यापक पदाच्या नोकरीवरून निवृत्त झाले आणि महाराष्ट्रातील रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील आपल्या मूळ गावाजवळीत [[दापोली]] या गावातील 'कॅम्प दापोली' वस्तीत परिवारासह राहू लागले. इ.स. १८९६ मध्ये रामजींची आपल्या कुटुंबासह दापोली सोडली व [[सातारा]] येथे राहिले.<ref name="auto"/> या वर्षीच त्यांनी [[कबीर पंथ]]ाची दीक्षा घेतली. [[इ.स. १८९६]] मधे मस्तकशूळ या आजाराने भीमाबाईंचे निधन झाले, त्यावेळी आंबेडकर ५ वर्षाचे होते.<ref>{{Cite book|title=महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर|last=गायकवाड 'राजवंश'|first=डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ|publisher=रिया प्रकाशन|year=ऑगस्ट २०१६, सहावी आवृत्ती|isbn=|location=कोल्हापूर|pages=४१|language=मराठी}}</ref>

==सन्मान==
भीमाबाईंच्या सन्मानार्थ [[मातोश्री भीमाबाई आंबेडकर पुरस्कार]] दिला जातो.

== हे सुद्धा पहा ==
* [[आंबेडकर कुटुंब]]
* [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर संबंधित लेखांची सूची]]
* [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या नावावर असलेल्या गोष्टींची यादी]]

{{संदर्भनोंदी}}

{{डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर}}

{{DEFAULTSORT:सकपाळ, भीमाबाई रामजी}}
[[वर्ग:आंबेडकर कुटुंब|भीमाबाई]]
[[वर्ग:मराठी महिला]]
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]
[[वर्ग:इ.स. १८९६ मधील मृत्यू]]

भीमाबाई सकपाळ - आवृत्ती इतिहास

ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात