ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात

2022-05-01T16:28:11Z

नवीन पृष्ठ

[[File:Maharashtra Divisions-mr.svg|right|425px|thumb|महाराष्ट्रातील प्रदेश आणि विभाग]]

'''[[महाराष्ट्र]]''' राज्याची निर्मिती १ मे १९६० रोजी झाली. सुरुवातीला महाराष्ट्रात २६ जिल्हे होते. तेव्हापासून आतापर्यंत १० नवीन जिल्हे तयार करण्यात आल्यामुळे, २०१७ सालापासून राज्यातील जिल्ह्यांची संख्या ३६ झाली आहे. हे जिल्हे पुढे दर्शविलेल्या सहा प्रशासकीय विभागांमध्ये गटबद्ध आहेत.

याच विकीवर [[महाराष्ट्रातील जिल्ह्याची यादी]] या नावाचा आणखी एक लेख आहे. त्या लेखातील माहिती या लेखातील माहितीशी तंतोतंत जुळत नाही. तो लेख या लेखाखालीच छापला आहे.

==प्रदेश आणि विभाग==
[[File:Maharashtra locator map.png|right|425px|thumb|महाराष्ट्रातील प्रदेश आणि विभाग ([[पालघर]] जिल्हा वागळता)<ref>[http://www.maharashtra.gov.in/english/mahInfo/ महाराष्ट्राचे जिल्हे व विभाग]</ref>]]

===प्रदेश===
भौगोलिकदृष्ट्या, ऐतिहासिकदृष्ट्या, आणि राजकीय भावनांनुसार महाराष्ट्राच्या पाच मुख्य क्षेत्रांमध्ये:
* '''[[विदर्भ]]''' - ''([[नागपूर विभाग]] आणि [[अमरावती विभाग]])''
* '''[[मराठवाडा]]''' - ''([[औरंगाबाद विभाग]])''
* '''[[खानदेश|खानदेश आणि उत्तर महाराष्ट्र विभाग]]''' : (''[[नाशिक विभाग]]'')
* '''[[कोकण]]''' - ''([[कोकण विभाग]])''
* '''[[पश्चिम महाराष्ट्र]]''' - ''([[पुणे विभाग]])''

=== विभाग===
{| class=wikitable cellspacing="2" cellpadding="4" border="0" style="text-align:center" width=570px
|-
! विभागाचे नाव (मुख्यालय) || क्षेत्र || जिल्हे || मोठे शहर
|-
| [[अमरावती विभाग]] (मु:[[अमरावती]])|| [[विदर्भ]]|| [[अकोला जिल्हा|अकोला]], [[अमरावती जिल्हा|अमरावती]], [[बुलढाणा जिल्हा|बुलढाणा]], [[यवतमाळ जिल्हा|यवतमाळ]], [[वाशिम जिल्हा|वाशिम]]
||[[अमरावती]]
|-bgcolor=#edf3fe
| [[औरंगाबाद विभाग]] (मु:[[औरंगाबाद विभाग|औरंगाबाद]])|| [[मराठवाडा]] ||[[औरंगाबाद जिल्हा|औरंगाबाद]], [[बीड जिल्हा|बीड]], [[जालना जिल्हा|जालना]], [[उस्मानाबाद जिल्हा|उस्मानाबाद]], [[लातूर जिल्हा|लातूर]], [[नांदेड जिल्हा|नांदेड]], [[हिंगोली जिल्हा|हिंगोली]], [[परभणी जिल्हा|परभणी]]
|| [[औरंगाबाद]]
|-
| [[कोकण विभाग]] (मु: [[मुंबई]]) || [[कोकण]] ||
[[मुंबई जिल्हा|मुंबई शहर]], [[मुंबई उपनगर]], [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]], [[पालघर जिल्हा|पालघर]],
[[रायगड जिल्हा|रायगड]], [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]], [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]]
||[[मुंबई]]
|-bgcolor=#edf3fe
| [[नागपूर विभाग]] (मु: [[नागपूर]]) || [[विदर्भ]] ||
[[नागपूर जिल्हा|नागपूर]], [[वर्धा जिल्हा|वर्धा]], [[भंडारा जिल्हा|भंडारा]], [[गोंदिया जिल्हा|गोंदिया]], [[चंद्रपूर जिल्हा|चंद्रपूर]], [[गडचिरोली जिल्हा|गडचिरोली]]
|| [[नागपूर]]
|-
| [[नाशिक विभाग]] (मु: [[नाशिक]]) || [[खानदेश]] ||
[[नाशिक जिल्हा|नाशिक]], [[धुळे जिल्हा|धुळे]], [[नंदुरबार जिल्हा|नंदुरबार]], [[जळगाव जिल्हा|जळगाव]], [[अहमदनगर जिल्हा|अहमदनगर]]
|| [[नाशिक]]
|-bgcolor=#edf3fe
| [[पुणे विभाग]] (मु: [[पुणे]]) || [[पश्चिम महाराष्ट्र]] ||[[पुणे जिल्हा|पुणे]], [[सातारा जिल्हा|सातारा]], [[सांगली जिल्हा|सांगली]], [[सोलापूर जिल्हा|सोलापूर]], [[कोल्हापूर जिल्हा|कोल्हापूर]]
|| [[पुणे]]
|}

== जिल्ह्यांची यादी ==
{| class="wikitable sortable" style="text-align:center" border=१ width=१००%
|-
!क्र. || नाव || क्षेत्रफळ (किमी वर्ग) || कोड || स्थापना || मुख्यालय || विभागाचे नाव || लोकसंख्या (२००१ जनगणना) || राज्याच्या लोकसंख्येत % || [[लोकसंख्या घनता|घनता]] (प्रती किमी वर्ग) [[शहरी क्षेत्रफळ]] (%) || [[साक्षरता दर]] (%) || [[लिंग गुणोत्तर]] || तहशिल || class="unsortable" | संकेतस्थळ
|-
| १ || [[अहमदनगर जिल्हा|अहमदनगर]] || १७,४१३ || AH || १ [[मे]] १९६० || [[अहमदनगर]] || [[नाशिक विभाग|नाशिक]] || ४०,८८,०७७ || {{percentage|4088077|96878627|2}} || २३४.७७ || १९.६७ || ८०.२२ || ९४१ || १४ || [http://ahmednagar.nic.in/ जिल्हा संकेतस्थळ]
|-
| २||[[अकोला जिल्हा|अकोला]] || ५,४१७ || AK || १ [[मे]] १९६० || [[अकोला|अकोला]] || [[अमरावती विभाग|अमरावती]] || १८१८६१७ || {{percentage|1630239|96878627|2}} || ३००.७८ || ३८.४९ || ८१.४१ || ९३८ || ७ || [http://akola.nic.in/ जिल्हा संकेतस्थळ]
|-
| ३||[[अमरावती जिल्हा|अमरावती]] || १२,६२६ || AM || १ [[मे]] १९६० || [[अमरावती]] || [[अमरावती विभाग|अमरावती]] || २६०६०६३ || {{percentage|2606063|96878627|2}} || २०६.४० || ३४.५० || ८२.५ || ९३८ || १४ || [http://amravati.nic.in/ जिल्हा संकेतस्थळ]
|-
| ४||[[औरंगाबाद जिल्हा|औरंगाबाद]] || १०,१०० || AU || १ [[मे]] १९६० || [[औरंगाबाद]] || [[औरंगाबाद विभाग|औरंगाबाद]] || २८९७०१३ || {{percentage|2897013|96878627|2}} || २८६.८३ || ३७.५३ || ६१.१५ || ९२४ || ९ || [http://aurangabad.nic.in/ जिल्हा संकेतस्थळ]
|-
| ५||[[बीड जिल्हा|बीड]] || १०,४३९ || BI || १ [[मे]] १९६० || [[बीड]] || [[औरंगाबाद विभाग|औरंगाबाद]] || २१६१२५० || {{percentage|2161250|96878627|2}} || २०७.०४ || १७.९१ || ६८ || ९३६ || ११ || [http://beed.nic.in/ जिल्हा संकेतस्थळ]
|-
| ६||[[भंडारा जिल्हा|भंडारा]] || ३,७१७ || BH || १ [[मे]] १९६० || [[भंडारा]] || [[नागपूर विभाग|नागपूर]] || ११३५८३५ || {{percentage|1135835|96878627|2}} || ३०५.५८ || १५.४४ || ६८.२८ || ९८२ || ७ || [http://bhandara.nic.in/ जिल्हा संकेतस्थळ]
|-
| ७||[[बुलढाणा जिल्हा|बुलढाणा]] || ९,६८० || BU || १ [[मे]] १९६० || [[बुलढाणा]] || [[अमरावती विभाग|अमरावती]] || २२३२४८० || {{percentage|2232480|96878627|2}} || २३०.६३ || २१.२ || ७५.८ || ९४६ || १३ || [http://buldhana.nic.in/ जिल्हा संकेतस्थळ]
|-
| ८||[[चंद्रपूर जिल्हा|चंद्रपूर]] || १०,६९५ || CH || १ [[मे]] १९६० || [[चंद्रपूर]] || [[नागपूर विभाग|नागपूर]] || २०७११०१ || {{percentage|2071101|96878627|2}} || १९३.६५ || ३२.११ || ७३.०३ || ९४८ || १५ || [http://chanda.nic.in/ जिल्हा संकेतस्थळ]
|-
| ९||[[धुळे जिल्हा|धुळे]] || ८,०६३ || DH || १ [[मे]] १९६० || [[धुळे]] || [[नाशिक विभाग|नाशिक]] || १७०७९४७ || {{percentage|1707947|96878627|2}} || २११.८३ || २६.११ || ७१.६ || ९४४ || ४ || [http://dhule.nic.in/ जिल्हा संकेतस्थळ]
|-
| १०||[[गडचिरोली जिल्हा|गडचिरोली]] || १४,४१२ || GA || २६ [[ऑगस्ट]] १९८2 || [[गडचिरोली]] || [[नागपूर विभाग|नागपूर]] || ९७०२९४ || {{percentage|970294|96878627|2}} || ६७.३३ || ६.९३ || ६०.१ || ९७६ || १२ || [http://gadchiroli.nic.in/ जिल्हा संकेतस्थळ]
|-
| ११||[[गोंदिया जिल्हा|गोंदिया]] || ४,८४३ || GO || १ [[मे]] १९९९ || [[गोंदिया]] || [[नागपूर विभाग|नागपूर]] || १२००१५१ || {{percentage|1200151|96878627|2}} || २४७.८१ || ११.९५ || ६७.६७ || १००५ || ८ || [http://gondia.nic.in/ जिल्हा संकेतस्थळ]
|-
| १२||[[हिंगोली जिल्हा|हिंगोली]] || ४,५२६ || HI || १ [[मे]] १९९९ || [[हिंगोली]] || [[औरंगाबाद विभाग|औरंगाबाद]] || ९८७१६० || {{percentage|987160|96878627|2}} || २१८.११ || १५.२ || ६६.८६ || ९५३ || ५ || [http://hingoli.nic.in/ जिल्हा संकेतस्थळ]
|-
| १३||[[जळगाव जिल्हा|जळगाव]] || ११,७६५ || JG || १ [[मे]] १९६० || [[जळगाव]] || [[नाशिक विभाग|नाशिक]] || ३६७९९३६ || {{percentage|3679936|96878627|2}} || ३१२.७९ || ७१.४ || ७६.०६ || ९३२ || १५ || [http://jalgaon.nic.in/ जिल्हा संकेतस्थळ]
|-
| १४||[[जालना जिल्हा|जालना]] || ७,६१२ || JN || १ [[मे]] १९८१ || [[जालना|जालना]] || [[औरंगाबाद विभाग|औरंगाबाद]] ||१६१२३५७ || {{percentage|1612357|96878627|2}} || २११.८२ || १९.०९ || ६४.५२ || ९५२ || ८ || [http://jalna.nic.in/ जिल्हा संकेतस्थळ]
|-
| १५||[[कोल्हापूर जिल्हा|कोल्हापूर]] || ७,६८५ || KO || १ [[मे]] १९६० || [[कोल्हापूर]] || [[पुणे विभाग|पुणे]] || ३५१५४१३ || {{percentage|3515413|96878627|2}} || ४५७.४४ || २९.६५ || ७७.२३ || ९४९ || १० || [http://kolhapur.nic.in/ जिल्हा संकेतस्थळ]
|-
| १६||[[लातूर]] जिल्हा|लातूर]]
|| ७,३७२ || LA || १५ [[ऑगस्ट]] १९८२ || [[लातूर]] || [[औरंगाबाद विभाग]]|| २०८०२८५ || {{percentage|2080285|96878627|2}} || २८२.१९ || २३.५७ || ७१.५४ || ९३५ || १० || [http://latur.nic.in/ जिल्हा संकेतस्थळ]
|-
| १७||[[मुंबई उपनगर जिल्हा|मुंबई उपनगर]] || ६७.७ || MC || १ [[मे]] १९६० || [[वांद्रे/बांद्रा(पूर्व]]|| [[कोकण विभाग|कोकण]] || ३३२६८३७ || {{percentage|3326837|96878627|2}} || ४९,१४०.९ || १०० || ८६.४ || ७७७ || ३ || [http://mumbaicity.gov.in जिल्हा संकेतस्थळ]
|-
| १८||[[मुंबई जिल्हा|मुंबई शहर]] || ३६९ || MU || १ [[ऑक्टोबर]] १९९० || [[अधिकृत मुख्यालय नाही]] || [[कोकण विभाग|कोकण]] || ८५८७००० || {{percentage|8587000|96878627|2}} || २३,२७१ || १०० || ८६.९ || ८२२ || ० || [http://mumbaisuburban.gov.in/ जिल्हा संकेतस्थळ]
|-
| १९|| [[नागपूर जिल्हा|नागपूर]] || ९,८९७ || NG || १ [[मे]] १९६० || [[नागपूर]] || [[नागपूर विभाग|नागपूर]] || ४०५१४४४ || {{percentage|4051444|96878627|2}} || ४०९.३६ || ६४.३३ || ८४.१८ || ९३३ || १३ || [http://nagpur.nic.in/ जिल्हा संकेतस्थळ]
|-
| २०|| [[नांदेड जिल्हा|नांदेड]] || १०,४२२ || ND || १ [[मे]] १९६० || [[नांदेड]] || [[औरंगाबाद विभाग|औरंगाबाद]] || २८७६२५९ || {{percentage|2876259|96878627|2}} || २७५.९८ || २८.२९ || ६८.५२ || ९४२ || १६ || [http://nanded.nic.in/ जिल्हा संकेतस्थळ]
|-
| २१|| [[नंदुरबार जिल्हा|नंदुरबार]] || ५,०३५ || NB || १ [[जुलै]] १९९८ || [[नंदुरबार]] || [[नाशिक विभाग|नाशिक]] || १३०९१३५ || {{percentage|1309135|96878627|2}} || २६० || १५.५ || ४६.६३ || ९७५ || ६ || [http://nandurbar.nic.in/ जिल्हा संकेतस्थळ]
|-
| २२|| [[नाशिक जिल्हा|नाशिक]] || १५,५३० || NS || १ [[मे]] १९६० || [[नाशिक]] || [[नाशिक विभाग|नाशिक]] || ४९९३७९६ || {{percentage|4993796|96878627|2}} || ३२१.५६ || ३८.८ || ७४.४ || ९२७ || १५ || [http://nashik.nic.in/ जिल्हा संकेतस्थळ]
|-
| २३|| [[उस्मानाबाद जिल्हा|उस्मानाबाद]] || ७,५१२ || OS || १ [[मे]] १९६० || [[उस्मानाबाद]] || [[औरंगाबाद विभाग|औरंगाबाद]] || १४८६५८६ || {{percentage|1486586|96878627|2}} || १९७.८९ || १५.७ || ५४.२७ || ९३२ || ८ || [http://osmanabad.nic.in/ जिल्हा संकेतस्थळ]
|-
| २४|| [[परभणी जिल्हा|परभणी]] || ६,२५१ || PA || १ [[मे]] १९६० || [[परभणी]] || [[औरंगाबाद विभाग|औरंगाबाद]] || १५२७७१५ || {{percentage|1527715|96878627|2}} || २४४.४ || ३१.८ || ५५.१५ || ९५८ || ९ || [http://parbhani.nic.in/ जिल्हा संकेतस्थळ]
|-
| २५ ||[[पुणे जिल्हा|पुणे]] || १५,६४२ || PU || १ [[मे]] १९६० || [[पुणे]] || [[पुणे विभाग|पुणे]] || ७२२४२२४ || {{percentage|7224224|96878627|2}} || ४६१.८५ || ५८.१ || ८०.७८ || ९१९ || १४ || [http://pune.nic.in/ जिल्हा संकेतस्थळ]
|-
| २६|| [[रायगड जिल्हा|रायगड]] || ७,१४८ || RG || १ [[मे]] १९६० || [[अलिबाग]] || [[कोकण विभाग|कोकण]] || २२०७९२९ || {{percentage|2207929|96878627|2}} || ३०८.८९ || २४.२ || ७७ || ९७६ || १५ || [http://raigad.nic.in/ जिल्हा संकेतस्थळ]
|-
| २७|| [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] || ८,२०८ || RT || १ [[मे]] १९६० || [[रत्‍नागिरी]] || [[कोकण विभाग|कोकण]] || १६९६७७७ || {{percentage|1696777|96878627|2}} || २०६.७२ || ११.३ || ६५.१३ || १,१३६ || ९ || [http://ratnagiri.nic.in/ जिल्हा संकेतस्थळ]
|-
| २८|| [[सांगली जिल्हा|सांगली]] || ८,५७८ || SN || १ [[मे]] १९६० || [[सांगली]] || [[पुणे विभाग|पुणे]] ||२५८३५२४|| {{percentage|2583524|96878627|2}} || ३०१.१८ || २४.५ || ६२.४१ || ९५७ || १० || [http://sangli.nic.in/ जिल्हा संकेतस्थळ]
|-
| २९|| [[सातारा जिल्हा|सातारा]] || १०,४८४ || ST || १ [[मे]] १९६० || [[सातारा|सातारा]] || [[पुणे विभाग|पुणे]] ||२७९६९०६|| {{percentage|2796906|96878627|2}} || २६६.७७ || १४.२ || ७८.५२ || ९९५ || ११ || [http://satara.nic.in/ जिल्हा संकेतस्थळ]
|-
| ३०|| [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]] || ५,२०७ || SI || १ [[मे]] १९८१ || सिंधुदुर्गनगरी(ओरोस बुद्रूक) || [[कोकण विभाग|कोकण]] ||८६८८२५|| {{percentage|868825|96878627|2}} || १६६.८६ || ९.५ || ८०.३ || १,०७९ || ८ || [http://sindhudurg.nic.in/ जिल्हा संकेतस्थळ]
|-
| ३१|| [[सोलापूर जिल्हा|सोलापूर]] || १४,८४५ || SO || १ [[मे]] १९६० || [[सोलापूर जिल्हा|सोलापूर]] || [[पुणे विभाग|पुणे]] ||३८४९५४३ || {{percentage|3849543|96878627|2}} || २५९.३२ || ३१.८ || ७१.२ || ९३५ || ११ || [http://solapur.nic.in/ जिल्हा संकेतस्थळ]
|-
| ३२|| [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]] || ९,५५८ || TH || १ [[मे]] १९६० || [[ठाणे]] || [[कोकण विभाग|कोकण]] ||८१३१८४९|| {{percentage|8131849|96878627|2}} || ८५०.७१ || ७२.५८ || ८०.६७ || ८५८ || १५ || [http://thane.nic.in/ जिल्हा संकेतस्थळ]
|-
| ३३|| [[वर्धा जिल्हा|वर्धा]] || ६,३१० || WR || १ [[मे]] १९६० || [[वर्धा]] || [[नागपूर विभाग|नागपूर]] ||१२३०६४० || {{percentage|1230640|96878627|2}} || १९५.०३ || २५.१७ || ८०.५ || ९३६ || ८ || [http://wardha.nic.in/ जिल्हा संकेतस्थळ]
|-
| ३४|| [[वाशीम जिल्हा|वाशीम]] || ५,१५० || WS || १ [[जुलै]] १९९८ || [[वाशीम]] || [[अमरावती विभाग|अमरावती]] ||१०२०२१६ || {{percentage|1020216|96878627|2}} || २७५.९८ || १७.४९ || ७४.०२ || ९३९ || ६ || [http://washim.nic.in/ जिल्हा संकेतस्थळ]
|-
| ३५|| [| [[यवतमाळ जिल्हा|यवतमाळ]] || १३,५८४ || YTL || १ [[मे]] १९६० || [[यवतमाळ]] || [[अमरावती विभाग|अमरावती]] ||२०७७१४४ || {{percentage|2077144|96878627|2}} || १५२.९३ || १८.६ || ५७.९६ || ९५१ || १६ || [http://yavatmal.nic.in/ जिल्हा संकेतस्थळ]
|-
| ३६|| [[पालघर जिल्हा|पालघर]] || ५,३४४ || PL || १ [[ऑगस्ट]] २०१४ || [[पालघर]] || [[कोकण विभाग|कोकण]] ||२९९०११६ (२०११) || {{percentage|2990116|96878627|2}} (२०११) || ५६२ || ५० || ८० || ९०० || ८ ||
|-
|-
! '''महाराष्ट्र''' || - || '''३०७७१३''' || - || - || - || - || '''९६८७८,६२७''' || - || '''३१४.४२''' || '''४२.४३''' || '''७७.२७''' || '''९२२''' || - || -
|}



==संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्य दुवे ==
*[https://web.archive.org/web/20100111052456/http://www.censusindiamaps.net/page/India_WhizMap/IndiaMap.htm भारतीय जनगणना]

{{महाराष्ट्रातीलजिल्हे}}

{{भारतामधील जिल्हे}}

[[वर्ग:महाराष्ट्रातील जिल्हे| ]]

महाराष्ट्रातील जिल्ह्यांची यादी - आवृत्ती इतिहास

ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात