https://mr.bharatpedia.org/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A3%E0%A4%95%E0%A5%87%E0%A4%B6%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%B0_%E0%A4%B6%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%AFमाणकेश्वर शिवालय - आवृत्ती इतिहास2026-08-28T22:53:02Zविकिवरील या पानाच्या आवृत्त्यांचा इतिहासMediaWiki 1.43.6https://mr.bharatpedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A3%E0%A4%95%E0%A5%87%E0%A4%B6%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%B0_%E0%A4%B6%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%AF&diff=8021&oldid=prev१०:३५, १ मे २०२२ वर ImportMaster2022-05-01T10:35:09Z<p></p>
<p><b>नवीन पृष्ठ</b></p><div>'''माणकेश्वर शिवालय''' हे [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रातल्या]] [[नाशिक जिल्हा|नाशिक जिल्ह्यातील]] [[झोडगे]] या गावात असलेले [[मंदिर|शिवमंदिर]] आहे. या मंदिराची बांधणी [[हेमाडपंती स्थापत्यशैली|हेमाडपंती स्थापत्यशैलीतील]] आहे.<br />
<br />
==स्थान ==<br />
झोडगे गावाच्या दक्षिणेस हे शिवालय आहे. मंदिराच्या दक्षिणेस ''झुटुंबा डोंगर'' (झोटिंगाचा डोंगर) आहे. ''झुटुंबा'' ऊर्फ ''झोटिंगबाबा'' या नाथपंथीय साधूच्या वास्तव्यावरून या डोंगराला नाव पडलेम् असे मानले जाते {{संदर्भ हवा}}.मंदिराविषयी अधिक जाणुन घेण्यासाठी [http://majhegav.blogspot.com/p/blog-page_12.html "माझे गाव"] येथे जा.<br />
<br />
== मंदिराची रचना ==<br />
=== बाहेरील रचना ===<br />
सारीपाटाच्या चौकटीसारखी देवालयाची रचना आहे. मंदिराच्या भिंतींवर पौराणिक विषयांवरील शिल्पे आहेत. शिवाय मुख्य मंदिराच्या छोट्या प्रतिकृतींप्रमाणे भासणारी ''उरुशृंगे'' कळसापर्यंत प्रमाणबद्धपणे बसवली आहेत. भिंतींवरील शिल्पांमध्ये काही कामशिल्पेही आढळतात. मंदिराला दर्शनी भागावर व डाव्या-उजव्या बाजूला प्राण्यांच्या शिल्पाकृती असलेली महिरप आहे. शिवाचे वाहन असलेल्या [[नंदी|नंदीला]] सन्मुख असे पश्चिमाभिमुख प्रवेशद्वार आहे. जमिनीपासून ४०-५० फुटांवर साधनेसाठी खोली आहे. माध्यान्हीच्या सूर्याची किरणे शिवलिंगावर पडू शकतील, असे छोटे छिद्र कळसावर आहे.<br />
<br />
=== आतील रचना ===<br />
प्रवेशद्वार ते सभामंडपादरम्यान दोन्ही बाजूंना ओटे आहेत. सभामंडपात दोन मोठे, अखंड खांब आहेत. सभामंडपाच्या डाव्या-उजव्या बाजूला शिल्पशास्त्रात ''भोगमंडप'' संज्ञेने ओळखल्या जाणाऱ्या दोन खोल्या आहेत. या खोल्यांत देवाला अर्पण करावयाच्या वस्तू ठेवल्या जात. सभामंडप ते गाभारा यांदरम्यान दगडी [[कासव]] आहे. गाभाऱ्याच्या प्रवेशद्वाराच्या दोन्ही उभ्या बाजूंना यक्ष-किन्नर-गंधर्वाचे शिल्प व वरील आडव्या बाजूच्या मध्यभागी [[गणपती|गणपतीचे]] शिल्प आहे. गाभाऱ्यात उत्तराभिमुखी शिवलिंग आहे.<br />
<br />
<br />
[[वर्ग:नाशिक जिल्हा]]<br />
[[वर्ग:हिंदू मंदिरे]]<br />
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील तीर्थक्षेत्रे]]</div>ImportMaster