ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात

2022-05-01T17:25:29Z

नवीन पृष्ठ

[[चित्र:Holi2.jpg|200px|thumb|कृष्ण गोपिकांसमवेत रंग खेळताना]]
[[File:Rangpanchami.jpg|thumb|रंंगांंची उधळण]]

रंगपंचमी हा एक सण आहे. [[फाल्गुन कृष्ण पंचमी]] या तिथीला '''रंगपंचमी''' हा सण साजरा केला जातो.<ref name=":0">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=hEJ-vMgbSlwC&pg=PA39&dq=rang+panchami&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjvz8O8lY7hAhXFKo8KHUvPBo0Q6AEIJjAA#v=onepage&q=rang%20panchami&f=false|title=Sacred Play: Ritual Levity and Humor in South Asian Religions|last=Raj|first=Selva J.|last2=Dempsey|first2=Corinne G.|date=2010-01-12|publisher=SUNY Press|isbn=9781438429816|language=en}}</ref> [[धुळवड|धूलिवंदनापासून]] सुरू होणाऱ्या [[वसंतोत्सव|वसंतोत्सवाला]] रंगपंचमीच्या दिवशी पाच दिवस पूर्ण होतात. [[रंग]]पंचमी म्हणजे रंगांचा सण. <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=xru1AAAAIAAJ&q=%E0%A4%B0%E0%A4%82%E0%A4%97+%E0%A4%AA%E0%A4%82%E0%A4%9A%E0%A4%AE%E0%A5%80&dq=%E0%A4%B0%E0%A4%82%E0%A4%97+%E0%A4%AA%E0%A4%82%E0%A4%9A%E0%A4%AE%E0%A5%80&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiymq2ZvoXoAhUYIbcAHcDSC6cQ6AEIYjAG|title=Mahārāshṭra, loka saṃskr̥ti va sāhitya|last=Babar|first=Sarojini Krishnarao|last2=Trust|first2=National Book|date=1987|publisher=Neśanala Buka Ṭrasṭa, Iṇḍiyā|language=hi}}</ref>या दिवशी एकमेकांंना वेगवेगळे रंंग लावून आनंंदोत्सव साजरा केला जातो.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=nJLzAgAAQBAJ&pg=PA114&dq=%E0%A4%B0%E0%A4%82%E0%A4%97+%E0%A4%AA%E0%A4%82%E0%A4%9A%E0%A4%AE%E0%A5%80&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiymq2ZvoXoAhUYIbcAHcDSC6cQ6AEIKTAA#v=onepage&q=%E0%A4%B0%E0%A4%82%E0%A4%97%20%E0%A4%AA%E0%A4%82%E0%A4%9A%E0%A4%AE%E0%A5%80&f=false|title=Jagran Sakhi March 2014: Magazine|last=Ltd|first=Jagran Prakshan|date=2014-03-01|publisher=Jagran Prakashan Ltd.|language=hi}}</ref>
[[File:Holi Celebration India.jpg|thumb|भारतातील होळी उत्सवात रंग खेळताना]]

==इतिहास==
द्वापरयुगात गोकुळात बाल/कुमार [[कृष्ण]] आपल्या गोपाळ सवंगड्यांवर पिचकारीने रंगीत पाणी उडवीत असे व उन्हाची तलखी कमी करीत असे. तीच प्रथा आजही रंगपंचमीच्या रूपाने चालू आहे.<ref name=":0" /> मध्ययुगात संस्थानिक, राजे हे होळी आणि रंगपंचमी सण साजरा करीत असत.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=Ludz0wOrjD4C&q=%E0%A4%B0%E0%A4%82%E0%A4%97+%E0%A4%AA%E0%A4%82%E0%A4%9A%E0%A4%AE%E0%A5%80&dq=%E0%A4%B0%E0%A4%82%E0%A4%97+%E0%A4%AA%E0%A4%82%E0%A4%9A%E0%A4%AE%E0%A5%80&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiymq2ZvoXoAhUYIbcAHcDSC6cQ6AEIdzAI|title=Bāla Bhāratī|date=2013|publisher=India (Republic) Ministry of Information and Broadcasting.|language=hi}}</ref><ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=DHAdAAAAIAAJ&q=%E0%A4%B0%E0%A4%82%E0%A4%97+%E0%A4%AA%E0%A4%82%E0%A4%9A%E0%A4%AE%E0%A5%80&dq=%E0%A4%B0%E0%A4%82%E0%A4%97+%E0%A4%AA%E0%A4%82%E0%A4%9A%E0%A4%AE%E0%A5%80&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiymq2ZvoXoAhUYIbcAHcDSC6cQ6AEIgAEwCQ|title=Karyavahi; Adhikrta Vivarana [Proceedings]|last=Sabha|first=Madhya Pradesh (India) Vidhan|date=1973-03-26|language=hi}}</ref><ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=D1huAAAAMAAJ&q=rang+panchami&dq=rang+panchami&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwi_sLOfwYXoAhXTmuYKHVutBYQQ6AEIdDAJ|title=The Background of Maratha Renaissance in the 17th Century: Historical Survey of the Social, Religious and Politicall Movements of the Marathas|last=Behere|first=Narayan Keshav|date=1946|publisher=Bangalore Press|language=en}}</ref>
[[राधा]] आणि कृष्ण यांनी या दिवशी एकत्र रंग खेळण्याचा आनंद घेतला अशी धारणा आहे. या दिवशी कृष्णासह राधेची पूजाही केली जाते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.amarujala.com/photo-gallery/spirituality/religion/rang-panchami-2022-significance-celebration-and-date-of-rangpanchami|title=रंगपंचमी 2022: होली के पांच दिन बाद मनाई जाएगी रंगपंचमी, भगवान श्रीकृष्ण और राधा रानी को लगाया जाता है रंग|website=Amar Ujala|language=hi|access-date=2022-03-21}}</ref>

==महत्त्व==
रंगपंचमी हा [[वसंत ऋतू]]शी संबंधित महत्त्वाचा सण आहे. उन्हाळ्याच्या सुरुवातीला हा सण साजरा केला जातो. उन्हाचा तडाखा कमी व्हावा आणि थंडावा मिळावा यासाठी एकमेकांच्या अंगावर पाणी उडविण्याची रीत आहे.<ref name=":1">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=hEJ-vMgbSlwC&pg=PA39&dq=rang+panchami&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwi_sLOfwYXoAhXTmuYKHVutBYQQ6AEITTAE#v=onepage&q=rang%20panchami&f=false|title=Sacred Play: Ritual Levity and Humor in South Asian Religions|last=Raj|first=Selva J.|last2=Dempsey|first2=Corinne G.|date=2010-01-12|publisher=SUNY Press|isbn=978-1-4384-2981-6|language=en}}</ref>

==स्वरूप==
संपूर्ण [[भारत|भारतामध्ये]]रंगपंचमीचा सण साजरा केला जातो.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=PN0xDwAAQBAJ&pg=PA27&dq=%E0%A4%B0%E0%A4%82%E0%A4%97+%E0%A4%AA%E0%A4%82%E0%A4%9A%E0%A4%AE%E0%A5%80&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjeg7ndwIXoAhVD9nMBHdx4A4U4ChDoAQhXMAU#v=onepage&q=%E0%A4%B0%E0%A4%82%E0%A4%97%20%E0%A4%AA%E0%A4%82%E0%A4%9A%E0%A4%AE%E0%A5%80&f=false|title=Satyakatha: August 2017|last=Press|first=Delhi|date=2017-08-21|publisher=Delhi Press|language=hi}}</ref>

* [[उत्तर प्रदेश]]-
देशाच्या काही भागात या लोकप्रिय सणाला धार्मिकदृष्ट्या विशेष महत्त्व आहे. वसंत पंचमीच्या दिवशी बलराम मंदिरात या उत्सवाची सुरुवात होते. या दिवशी होळीशी संबंधित लोकगीते गायली जातात.<ref name=":1" />
व्रज प्रांतात [[कृष्ण]] आणि [[बलराम]] [[होळी]]च्या सणाचा आनंद घेत असत असे मानले जात असल्याने, उत्तर प्रदेशात होळीचा आनंद घेण्याला धार्मिक महत्त्वही आहे.<ref name=":1" />

* [[हरियाणा]]-
या भागात दुलहंडी असे या उत्सवाला संबोधिले जाते. दीर आणि नणंद यांच्यासह रंगाच्या खेळाचा आनंद घेण्याची पद्धती येथे प्रचलित आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.ritiriwaz.com/different-names-of-holi-festival/|title=Different Names of Holi Festival {{!}} RitiRiwaz|date=2020-03-09|language=en-US|access-date=2022-02-17}}</ref>

* [[मध्य प्रदेश]]-
मध्य प्रदेशात होळीच्या निमित्त गायल्या जाणा-या गीतांना फाग असे म्हणतात. राधा- कृष्ण, राम-सीता, शंकर-पार्वती या देवताना उद्देशून रचलेली फाग गीते प्रसिद्ध आहेत. या गीतांची उत्पत्ती बुंदेलखंड येथे झाली असे मानले जाते.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=ak1PEAAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA147&dq=%E0%A4%B0%E0%A4%82%E0%A4%97+%E0%A4%AA%E0%A4%82%E0%A4%9A%E0%A4%AE%E0%A5%80&hl=en|title=Madhya Kalin Mahoba|last=Raj|first=Sudha Chauhan|date=2021-11-15|publisher=Anjuman Prakashan|isbn=978-93-88556-71-2|language=hi}}</ref>
शिव मंदिरात जाऊन भाविक विशेष उत्सवी पूजा देवाला अर्पण करतात.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=scJmDwAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PT152&dq=%E0%A4%B0%E0%A4%82%E0%A4%97+%E0%A4%AA%E0%A4%82%E0%A4%9A%E0%A4%AE%E0%A5%80&hl=en|title=Bharatiya Parva Evam Tyohar|last=Shandilya|first=Rajeshwari|date=2009-01-01|publisher=Prabhat Prakashan|isbn=978-81-7315-617-5|language=hi}}</ref>

==सद्यस्थिती==
रासायनिक रंंगांंचे दुष्परिणाम पाहता नैसर्गिक रंंग वापरून हा दिवस साजरा करण्याचे प्रमाणही अलीकडील काळात वाढलेले दिसून येते. या दिवशी लोक भरपूर [[रंग]] खेळून आनंद अनुभवतात.

फुलांच्या पाकळ्या, [[मेंदी]], [[गुलमोहर|गुलमोहरा]]ची पाने, [[टोमॅटो]], [[हळद]], डाळीचे पीठ,[[हळद]], [[बीट]] अशा नैसर्गिक पदार्थांपासून रंग तयार केले जातात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatoday.in/information/story/how-to-make-4-natural-holi-colours-at-home-1780773-2021-03-18|title=Holi colours tips: How to make 4 natural Holi colours at home|last=DelhiMarch 18|first=India Today Web Desk New|last2=March 27|first2=2021UPDATED:|website=India Today|language=en|access-date=2022-03-21|last3=Ist|first3=2021 11:56}}</ref>

==चित्रदालन==
<gallery>
File:रंगपंचमी (होळी) 01.jpg|thumb|रंगपंचमी
File:रंगपंचमी (होळी) 02.jpg|thumb|रंगपंचमी
File:रंगपंचमी (होळी) 03.jpg|thumb|रंगपंचमी
File:रंगपंचमी (होळी) 04.jpg|thumb|रंगपंचमी
File:रंगपंचमी (होळी) 05.jpg|thumb|रंगपंचमी
File:रंगपंचमी (होळी) 06.jpg|thumb|रंगपंचमी
</gallery>

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
== बाह्यदुवे==

[[वर्ग:महाराष्ट्रातील सण आणि उत्सव]]
[[वर्ग:हिंदू धर्मातील सण आणि उत्सव]]
[[वर्ग:होळी]]

रंगपंचमी - आवृत्ती इतिहास

ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात