ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात

2022-05-01T17:26:00Z

नवीन पृष्ठ

[[File:Shri Surya Bhagvan bazaar art, c.1940's.jpg|thumb|सूर्यदेव]]
'''रथसप्तमी''' हा दिवस माघ शुद्ध सप्तमी या दिवशी साजरा केला जातो.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=SwX1AwAAQBAJ&pg=PA93&dq=ratha+saptami&hl=mr&sa=X&ved=0ahUKEwjtoKLllPffAhXCUn0KHRMiBm8Q6AEIJzAA#v=onepage&q=ratha%20saptami&f=false|title=SURYA NARAYAN PUJA HANDBOOK|last=CHARRAN|first=SWAMI RAM|publisher=Lulu.com|isbn=9781257834938|language=en}}</ref><ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=46AcAAAAMAAJ&q=%E0%A4%B0%E0%A4%A5%E0%A4%B8%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%AE%E0%A5%80&dq=%E0%A4%B0%E0%A4%A5%E0%A4%B8%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%AE%E0%A5%80&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjxypLKh_rfAhXLQo8KHZaLAOsQ6AEIXTAI|title=Dharmasindhuḥ|last=Upādhyāya|first=Kāśīnātha|date=1968|publisher=Caukhambā Saṃskṛta Series Office|language=hi}}</ref> या सप्तमीला अचला सप्तमी असेही म्हटले जाते.<ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.religionworld.in/significance-story-rathasaptami/|title=Significance and story of Rathasaptami|last=|पहिले नाव=Yashoda|दिनांक=24.1. 2018|संकेतस्थळ=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|ॲक्सेसदिनांक=१७. १०. २०१९}}</ref><ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=AJXQDQAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA246&dq=%E0%A4%B0%E0%A4%A5+%E0%A4%B8%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%AE%E0%A5%80&hl=en|title=Shaharnama faizabad|last=मिश्र|first=यतीन्द्र मोहन प्रताप|date=2016|publisher=Vani Prakashan|isbn=978-93-5229-583-8|language=hi}}</ref> आरोग्य सप्तमी, अर्क सप्तमी,माघी सप्तमी अशीही या दिवसाला अन्य नावे आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.amarujala.com/spirituality/festivals/rath-saptami-2020-rath-saptmi-katha-puja-vidhi-and-shubh-muhurath|title=Rath Saptami 2020: रथ सप्तमी पूजा विधि, शुभ मुहूर्त और पौराणिक कथा|website=Amar Ujala|language=hi|access-date=2021-02-12}}</ref>
[[File:Sun Temple Chariot Wheel, Konark.jpg|thumb|सूर्य मंदिर कोणार्क]]
==स्वरूप==
हिंदू धर्मीयांच्या मते रथसप्तमी हा सूर्याच्या उपासनेचा दिवस आहे.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=j3Fr01v40q8C&q=%E0%A4%B0%E0%A4%A5%E0%A4%B8%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%AE%E0%A5%80++%E0%A4%B8%E0%A5%82%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%AA%E0%A5%82%E0%A4%9C%E0%A4%BE&dq=%E0%A4%B0%E0%A4%A5%E0%A4%B8%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%AE%E0%A5%80++%E0%A4%B8%E0%A5%82%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%AA%E0%A5%82%E0%A4%9C%E0%A4%BE&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjj7sSciPrfAhXJvI8KHaLaDLYQ6AEIRzAE|title=Marāṭhī viśvakośa|date=1973|publisher=Mahārāshṭra Rājya Sāhitya Sāskr̥ti Maṇḍaḷa|language=mr}}</ref>भविष्य पुराणात असा उल्लेख सापडतो<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=UE8tAQAAIAAJ&q=%E0%A4%B0%E0%A4%A5%E0%A4%B8%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%AE%E0%A5%80&dq=%E0%A4%B0%E0%A4%A5%E0%A4%B8%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%AE%E0%A5%80&hl=mr&sa=X&ved=0ahUKEwivxrDm_6LlAhXadCsKHTlIDswQ6AEIMjAC|title=Aryancya sananca pracina va arvacina itihasa|last=Dubhashi|first=Vamana Mangesa|date=1979|publisher=Prajnapathasalamandala|language=mr}}</ref> अदिती आणि कश्यप यांचा पुत्र सूर्य याचा हा जन्मदिवस आहे असे मानले जाते.<ref name=":0" />
या दिवशी भक्त सकाळी सूर्योदयापूर्वी स्नान करतो.. लाल फुले, चंदन, कापूर अर्पण करून छोट्या कलशातून सूर्याला अर्घ्य देतो. अशा पूजने समृद्धी प्राप्त होते असा संकेत रूढ आहे.<ref name=":0 />
सात घोडे आणि सारथी अरुण यांसह सूर्याची पूजा करताना सूर्याची सोन्याची प्रतिमा रथात ठेवतात.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=_lERAQAAIAAJ&q=rathasaptami&dq=rathasaptami&hl=mr&sa=X&ved=0ahUKEwiT0N_BjqPlAhXJuY8KHbFWA6AQ6AEIVTAG|title=Facets of Hinduism|last=Harshananda (Swami.)|date=2000|publisher=Ramakrishna Math|language=en}}</ref>तुळशी वृंदावनाच्या समोर रथ आणि सूर्य यांची [[रांगोळी]] काढतात. या दिवशी अंगणात मातीच्या एका छोट्या बोळक्यात [[दूध]] ठेवून ते उकळवून आटवतात व सूर्याला खिरीचा नैवेद्य दाखवतात. <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=HoMRAQAAIAAJ&q=%E0%A4%B0%E0%A4%A5%E0%A4%B8%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%AE%E0%A5%80++%E0%A4%B8%E0%A5%82%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%AA%E0%A5%82%E0%A4%9C%E0%A4%BE&dq=%E0%A4%B0%E0%A4%A5%E0%A4%B8%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%AE%E0%A5%80++%E0%A4%B8%E0%A5%82%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%AA%E0%A5%82%E0%A4%9C%E0%A4%BE&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjj7sSciPrfAhXJvI8KHaLaDLYQ6AEIVDAG|title=Bhāratīya sãskrṭikośa: Sampādaka Mahādevaśāstrī Jośī. Sahasampādaka Padmajā Hodạ̄rakara,[Prathamāvrṭti]|date=1962|publisher=Bhāratīya S̃āskr̥tikośa Maṇḍaḷa|language=mr}}</ref>या दिवसाचे व्रत म्हणून महत्त्व असल्याने या दिवशी [[उपवास]]ही केला जातो.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=JaYJAQAAIAAJ&q=%E0%A4%B0%E0%A4%A5%E0%A4%B8%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%AE%E0%A5%80++%E0%A4%B8%E0%A5%82%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%AA%E0%A5%82%E0%A4%9C%E0%A4%BE&dq=%E0%A4%B0%E0%A4%A5%E0%A4%B8%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%AE%E0%A5%80++%E0%A4%B8%E0%A5%82%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%AA%E0%A5%82%E0%A4%9C%E0%A4%BE&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjj7sSciPrfAhXJvI8KHaLaDLYQ6AEITTAF|title=Vrata-paricaya|last=Śarmā|first=Hanūmāna|date=1969|publisher=Gitapresa|language=hi}}</ref> <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=A00VAAAAMAAJ&q=ratha+saptami+in++india&dq=ratha+saptami+in++india&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjogsfwjPrfAhVMeysKHd2jB1kQ6AEITzAH|title=Sun-Worship in Ancient India|last=Pāṇḍeya|first=Lālatā Prasāda|date=1971|publisher=Motilal Banarasidass|language=en}}</ref>
महाराष्ट्रात मकरसंक्रातीला सुरू झालेले स्त्रियांचे तिळगुळाचे व [[हळदी-कुंकू|हळदीकुंकवाचे]] दैनंदिन समारंभ रथसप्तमीच्या दिवशी संपतात. रथसप्तमी ही वसंत पंचमीनंतर दोन/तीन दिवसांनी येते.

या दिवशी दिलेले दान विशेष लाभदायी मानले जाते.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=3tNdFu1WI4wC&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA42&dq=%E0%A4%B0%E0%A4%A5+%E0%A4%B8%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%AE%E0%A5%80&hl=en|title=Sakandha Purana|last=Vinay|first=Dr|publisher=Diamond Pocket Books (P) Ltd.|isbn=978-81-288-0725-1|language=hi}}</ref>

==भारताच्या विविध प्रांतांत==
*[[कोणार्क सूर्य मंदिर|कोणार्क]] -
कोणार्क येथील सूर्य मंदिरात या दिवशी सूर्य नारायणाचा जन्मोत्सव साजरा होतो. मंदिरात येणाऱ्या भाविकांच्या सुविधेसाठी मंदिर आणि प्रशासन यांच्यातर्फे व्यवस्था उपलब्ध करून दिल्या जातात.<ref>{{स्रोत बातमी|last=Reporter|first=Staff|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/sun-god-temple-in-srikakulam-gears-up-for-ratha-saptami-festival/article33856523.ece|title=Sun God temple in Srikakulam gears up for Ratha Saptami festival|date=2021-02-17|location=Srikakulam|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref>
*'''दक्षिण भारत'''- वसंत ऋतूच्या आगमनाचा हा सण दक्षिण भारतातही उत्साहाने साजरा केला जातो. संस्कृतीच्या दृष्टीनेही या दिवसाचे विशेष महत्त्व आहे.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=FRJDAAAAYAAJ&q=ratha+saptami+in+south+india&dq=ratha+saptami+in+south+india&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiPvLr5ifrfAhWZbn0KHeOmD_8Q6AEIVjAI|title=Journal of Indian History|date=1962|publisher=University of Kerala.|language=en}}</ref> या दिवशी सूर्यपूजन केले जाते.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=1Hs0DwAAQBAJ&pg=PT232&dq=ratha+saptami+in+south+india&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiPvLr5ifrfAhWZbn0KHeOmD_8Q6AEILTAA#v=onepage&q=ratha%20saptami%20in%20south%20india&f=false|title=The Rough Guide to South India and Kerala|last=Guides|first=Rough|date=2017-10-05|publisher=Rough Guides UK|isbn=9780241332894|language=en}}</ref><ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=P2JBAQAAIAAJ&q=ratha+saptami+in+puri&dq=ratha+saptami+in+puri&hl=mr&sa=X&ved=0ahUKEwimqNm2yKXlAhW68HMBHV0rCgUQ6AEIUDAF|title=Annual Report|last=Circle|first=Archaeological Survey of India Eastern|date=1904|language=en}}</ref>
मलियप्पा मंदिरात रथयात्रा आयोजित केली जाते. विविध वाहने तयार केली जातात आणि त्यातून देवांची मिरवणूक या दिवशी काढली जाते. या पुण्य पर्वासाठी तीर्थक्षेत्री भाविक गोळा होतात.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/processions-to-mark-ratha-saptami-festival/article33606415.ece|title=Processions to mark Ratha Saptami festival|date=2021-01-19|others=Special Correspondent|location=Tirumala|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref>

दक्षिण भारतात समुद्राच्या किनारी असलेल्या गावांमध्ये या दिवशी "ब्रह्मोत्सव " साजरा होतो. रथयात्रा काढली जाते.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=4fw2DAAAQBAJ&pg=PA266&dq=ratha+saptami+in+south+india&hl=mr&sa=X&ved=0ahUKEwig9939x6flAhULuI8KHQTcCtYQ6AEIXzAH#v=onepage&q=ratha%20saptami%20in%20south%20india&f=false|title=Krishna in History, Thought, and Culture: An Encyclopedia of the Hindu Lord of Many Names: An Encyclopedia of the Hindu Lord of Many Names|last=Ph.D|first=Lavanya Vemsani|date=2016-06-13|publisher=ABC-CLIO|isbn=9781610692113|language=en}}</ref>

[[तिरुपती]] येथील बालाजी मंदिरात हा दिवस विशेष उत्साहाने साजरा केला जातो.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=4fw2DAAAQBAJ&pg=PA266&dq=rathasaptami&hl=mr&sa=X&ved=0ahUKEwiT0N_BjqPlAhXJuY8KHbFWA6AQ6AEIPDAD#v=onepage&q=rathasaptami&f=false|title=Krishna in History, Thought, and Culture: An Encyclopedia of the Hindu Lord of Many Names: An Encyclopedia of the Hindu Lord of Many Names|last=Ph.D|first=Lavanya Vemsani|date=2016-06-13|publisher=ABC-CLIO|isbn=9781610692113|language=en}}</ref>
या दिवशी तिरुपती येथे सूर्य जयंती उत्सव साजरा करण्याची पद्धती अनेक शतके सुरू आहे असे मानले जाते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.news18.com/news/india/ratha-saptami-tirumala-tirupati-ttd-lord-venkateswara-devotees-surya-jayanti-3455588.html|title=Ratha Saptami 2021: Lord Venkateswara Shrine in Tirumala Swamped With Devotees on 'Surya Jayanti'|date=2021-02-20|website=News18|language=en|access-date=2022-02-01}}</ref>
[[बिहार]], [[झारखंड]], [[ओरिसा]] अशा भारतातील विविध प्रांतांत हा दिवस उत्साहाने साजरा केला जातो.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.google.co.in/search?q=ratha+saptami+in++india&hl=en&tbm=bks&ei=JjpDXOjXLcz2rQHdx57IBQ&start=10&sa=N&ved=0ahUKEwjogsfwjPrfAhVMeysKHd2jB1kQ8tMDCGQ&biw=1366&bih=641&dpr=1|title=ratha saptami in india - Google Search|संकेतस्थळ=www.google.co.in|ॲक्सेसदिनांक=2019-01-19}}</ref>

==वैदिक देवता==
[[File:Surya chariot.jpg|thumb|सूर्य रथाचे काल्पनिक चित्र]]
सूर्याची उपासना ही वैदिक साहित्यात दिसून येते.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=gKIsAAAAIAAJ&newbks=0&printsec=frontcover&dq=%E0%A4%B8%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A4%BE+%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%B5%E0%A4%A4%E0%A4%BE&q=%E0%A4%B8%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A4%BE+%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%B5%E0%A4%A4%E0%A4%BE&hl=en|title=Krishnayajurved|last=Miśra|first=Vīrendra Kumāra|date=1990|publisher=Pratibhā Prakāśana|isbn=978-81-85268-08-8|language=hi}}</ref> गायत्री मंत्र म्हणजेच सविता ( सूर्य) या देवतेचा गायत्री छंदातील मंत्र आहे. सूर्य उपासनेचे प्राचीन संदर्भ आपल्याला अशाप्रकारे वैदिक साहित्यात दिसून येतात.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=jkYtAQAAIAAJ&newbks=0&printsec=frontcover&dq=%E0%A4%B8%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A4%BE+%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%B5%E0%A4%A4%E0%A4%BE&q=%E0%A4%B8%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A4%BE+%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%B5%E0%A4%A4%E0%A4%BE&hl=en|title=Savita devata : samagra ka prerana srota : Presentation of the thesis that the Hindu Vedic deity Savitr is distinet from Surya, Hindu deity|last=Vedālaṅkāra|first=Bhagavad Datta|date=1981|publisher=Sri Sarasvati Sadana|language=hi}}</ref>

==अन्य महत्त्व==
याच दिवशी [[नर्मदा जयंती]] असते.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=hobXAAAAMAAJ&newbks=0&printsec=frontcover&dq=%E0%A4%A8%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%A6%E0%A4%BE+%E0%A4%9C%E0%A4%AF%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A5%80&q=%E0%A4%A8%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%A6%E0%A4%BE+%E0%A4%9C%E0%A4%AF%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A5%80&hl=en|title=Bhāratīya saṃskr̥ti ke sandarbha kosha|date=2000|publisher=Āloka Prakāśana|language=hi}}</ref>यानिमित्ताने [[अमरकंटक]] येथे मोठी यात्रा भरते.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=T02CC0ihCmcC&pg=PA31&dq=narmada+jayanti&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjyxbuaj_rfAhXKXisKHWkNAyIQ6AEIKjAA#v=onepage&q=narmada%20jayanti&f=false|title=History, Religion and Culture of India|last=Gajrani|first=S.|date=2004|publisher=Gyan Publishing House|isbn=9788182050648|language=en}}</ref>

==हे ही पहा==
[[मकरसंक्रांत]] <br>

[[सूर्य]] <br>

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

{{भारतीय सण आणि उत्सव}}
[[वर्ग:हिंदू पंचांग]]
[[वर्ग:हिंदू व्रतवैकल्ये]]
[[वर्ग:भारतातील सण आणि उत्सव]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील सण आणि उत्सव]]

रथसप्तमी - आवृत्ती इतिहास

ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात