ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात

2020-12-17T13:42:01Z

नवीन पृष्ठ

#Redirect [[वंजारी]]
{{बदल}}
'''वंजारी''' ही महाराष्ट्रातील हिंदू धर्मातील एक जात आहे. महाराष्ट्रात वंजारी समाज [[महाराष्ट्रातील भटक्या जमातींची (ड) यादी|भटक्या जमाती-(ड)]] (NT-D म्हणजेच NT-3) मधे वर्गीकृत आहे. यवन आक्रमकांच्या त्रासाला कंटाळून इसवी सनाच्या १५-१६ व्या शतकात राजस्थान मधून दक्षिणेकडे स्थलांतरित झालेल्या विविध ३० (तीस) क्षत्रिय जाती-जामाती पैकी ही एक जात होय. हा समाज ईशान्य भारत सोडून भारतातील सर्वच राज्यांत कमी जास्त लोकसंख्येत आढळतो. महाराष्ट्र राज्या बाहेरील वंजारी समाजाला तेथिल भाषेतील विविधते मुळे वंजारा, वंजरी संबोधले जाते. स्व. गणपत पांडुरंग संखे यांच्या महाराष्ट्र सरकार विरुद्ध मुंबई उच्च न्यायालया मधील प्रदीर्घ लढ्यामुळे <ref> {{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://indiankanoon.org/doc/1839070/|title=गणपत पांडुरंग संखे विरुद्ध महाराष्ट्र शासन|भाषा=इंग्रजी}} </ref> वंजारी समाज OBC मधून NT-3 मधे वर्गीकृत केला गेला.

== उत्पत्ती ==
वंजारी समाजाची उत्पत्ती ही [[रेणुका]] देवीच्या सन्तानींपासून झाली असे मानल्या जाते. रेणुका माता आणि [[जमदग्नी]] ऋषी यांना पाच पुत्र होते, ते अनुक्रमे: वशूमंत, वस्तू, सूशौन, विश्ववस्तू व [[परशूराम]] हे होत. वशुमंतापासून कमण्डूक ऋषींना अनुक्रमे रघुपती, अधिपती, कानुपती आणि सुभानुपती हे पुत्र झाले. यातील रघुपती पासून १) रावजीन, अधिपती पासून २) लाडजीन, कानिपती पासून ३) मथुरजन आणि सुभानुपती पासून ४) भूसारजीन अशा '''क्रमवार चार शाखांची''' उत्पत्ती झाली. आज या चारही शाखा एक आहेत व वंजारी म्हणून परिचित आहेत.<ref>(ग्रंथ- वनजारी बनजारी भाग-१, लेखक- पांडुरंग कचेश्वर आंधळे, भाषा- मराठी, प्रकाशक- सुरकिर्ती प्रकाशन नाशिक-४२२००१, दिनांक- ३१ डिसेंबर १९९९)</ref>

== परंपरागत पूर्वीचा व्यवसाय ==
राजस्तान मध्ये वंजारी समाज हा महाराणा प्रतापसिंघ यांच्या सैन्यात प्रधान सेनापती म्हणून कार्यरत होता. श्री भल्लसिंघ वंजारी व श्री फत्तेसिंघ वंजारी हे महाराणा प्रतापसिंघ चे प्रधान सेनापती होते. त्यांच्या समाधी आजही उदयपूर राजस्तान मध्ये आहे.राजस्थानात असतांना हा समाज कडवा लढवय्या क्षत्रिय म्हणून ओळखला जात होता. आजही राजस्थानात हा समाज मोठ्या प्रमाणात आढळून येतो. यवन आक्रमणांमुळे त्रस्त होऊन दक्षिणे कडे स्थलांतरित झाला. आणि व्यापार उदीम करू लागला. दळणवळण साधनांचा शोध लागण्यापूर्वी पुरातन काळापासून मालवाहतुक/मालपुरवठा करण्याचे काम वंजारी समाज करत असे. महाराष्ट्रात आल्यावर शिवाजी महाराजांच्या सैन्यात मोठ्या प्रमाणात वंजारी होते.पूर्वीच्या काळी वंजारी समाज मालवाहतूकीसह व्यापारही करत असे.

== वंशज ==
वंजारी हे वीर असुन ते महाराणा प्रताप यांच्या सैनिक होते. महाराणा प्रताप यांचे सैनापती मल्ला हे जातीचे वंजारी होते.

== आजची स्थिती ==
आज महाराष्ट्रातील मुठभर गर्भश्रीमंत लोक सरकारी अधिकारी कर्मचारी व्यावसायिक सोडले तर वंजारी समाजाची अवस्था अवांच्छित समाजघटक अशी बनली आहे.

चार पोटजातीत विभागलेला हा वंजारी समाज संत श्री [[भगवानबाबा]] (भगवानगड, ता पाथर्डी जी अहमदनगर) व लोकनेते [[गोपीनाथ मुंडे|गोपीनाथरावजी मुंडे]] साहेब यांच्या प्रयत्‍नांमुळे संघटित झाला आहे.या महापुरुषन मुळे आज संपूर्ण वंजारी समाज एक झाला आहे. व येणाऱ्या काळात संपूर्णन भारतभरात असलेला वंजारी समाज एक होताना दिसत आहे. मुंडे साहेब यांना वंजारी समाज नेता मानतो. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.loksatta.com/index.php?option=com_content&view=article&id=34390:2009-12-24-16-21-29&catid=42:2009-07-15-04-00-30&Itemid=53|title=वंजारी समाजाच्या आमदारांचा आज ठाण्यात सत्कार{{मृत दुवा}}|दिनांक=२५ डिसेंबर , इ.स. २००९|प्रकाशक=[[लोकसत्ता]]|भाषा=मराठी|ॲक्सेसदिनांक=३१ जुलै, इ.स. २०१२}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|title=Marathi News, Latest Marathi News, Marathi News Paper,Marathi News Paper in Mumbai|url=http://www.loksatta.com/index.php?option=com_content&view=article&id=34390:2009-12-24-16-21-29&catid=42:2009-07-15-04-00-30&Itemid=53|website=www.loksatta.com|language=mr-IN|access-date=2018-03-20}}</ref>.

== व्यक्तिमत्त्वे ==

=== संत ===

* [[आवजीनाथ महाराज]]<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://wikimapia.org/12263335/Shri-Aavjinath-Baba-Mandir-Lohare|title=संत आवजीनाथ महाराज|प्रकाशक=wikimapia.org|भाषा=मराठी|}}</ref>
* [[भगवानबाबा]]<ref><nowiki>{{संकेतस्थळ स्रो</nowiki>
[[चित्र:Bhagawanbaba.png|उजवे|इवलेसे|534x534अंश|सन्त भगवानबाबा]]
| दुवा =http://www.globalmarathi.com/20101215/5196390036716621748.htm
| शीर्षक =वंजारी संत - भगवान बाबा
| भाषा =मराठी
| प्रकाशक =[http://www.globalmarathi.com]
| दिनांक =१५ डिसेंबर , इ.स. २०१०
<nowiki>|</nowiki> ॲक्सेसदिनांक =३१ जुलै, इ.स. २०१२
}}</ref>
* [[वामनभाऊ महाराज]]

[[चित्र:Wamanbhau.jpg|उजवे|इवलेसे|252x252अंश|वामनभाऊ]]

=== कीर्तनकार व प्रवचनकार ===

* [[ह.भ.प. स्वामी डॉ तुळशिराम महाराज गुट्टे]]
* [[ह. भ.प.विक्रमशास्त्री बडदे महाराज]]
* [[राधाताई सानप]]
* [[अर्जुन महाराज लाड]]
* [[हरिहर महाराज दिवेगावकर]]
* [[नथुरा्म बाबा केहाळकर]]
* [[ह.भ.प. श्री रानबा (रामेश्वर) महाराज गुट्टे]]

=== राजकारणी ===
क्रांतीवीर वसंतराव नारायणराव नाईक (क्रांतीकारक, इंटकचे नेते,एस.टी.कामगार संघटनेचे अनेक वर्ष नेतृत्व,विधानमंडळ सदस्य, मंत्रिमंडळ सदस्य म्हणुन काम)

पढरीनाथ थोरे (मा.अध्यक्ष जि.प.नासिक,विदयमान अध्यक्ष, नाईक शिक्षण संस्था, नासिक)

दिगंबर गिते(माजी उपाध्यक्ष, जि.प.नासिक)

कै.जनार्दन पाटील (मा.आमदार),येवला

जगन्नाथ धात्रक (मा.आमदार,नांदगाव)

सुहास कांदे (आमदार,नांदगाव)

प्रल्हादराव पाटील कराड,शेतकरी नेते,माजी अध्यक्ष, निफाड सहकारी साखर कारखाना.

खा.प्रितम मुंडे खाडे.

आ.रमेश कराड

* [[बबनराव दादाबा ढाकणे]]
* [[गोपीनाथ मुंडे]]
[[चित्र:Gopinath Munde.jpg|उजवे|इवलेसे|252x252अंश|Gopinath Munde]]

* [[पंकजा पालवे]]
* [[केशवराव आंधळे]]
* [[पंडितराव दौंड]]
* [[तुकाराम दिघोळे]]
* [[पंडितअण्णा मुंडे]]
* [[प्रताप बबनराव ढाकणे]]
* [[फुलचंद कराड]]
* [[टी.पी. मुंडे]]
* [[उषाताई दराडे]]
* [[अशोक मुर्तडक]]
* [[धनंजय मुंडे]]
* [[मधुसुदन केंद्रे]]
* [[सुदामती गुट्टे]]
* [[जितेंद्र आव्हाड]]
* [[किशोर दराडे]]
* [[नरेंद्र दराडे]]<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.loksatta.com/index.php?option=com_content&view=article&id=34390:2009-12-24-16-21-29&catid=42:2009-07-15-04-00-30&Itemid=53|title=वंजारी समाजाच्या आमदारांचा आज ठाण्यात सत्कार|दिनांक=२५ डिसेंबर , इ.स. २००९|प्रकाशक=[[लोकसत्ता]]|भाषा=मराठी|ॲक्सेसदिनांक=३१ जुलै, इ.स. २०१२}}</ref>
* [[सुरेंद्र शिरसाट]] - राष्ट्रवादी कांग्रेसचे प्रदेशाध्यक्ष होते. इ.स. २००९ पासून गोवा राज्यातील महाराष्ट्रवादी पक्षाचे प्रतिनिधित्व केले आहे. गोवा राज्य विधानसभा निवडणुकीत आमदार म्हणून निवडून आले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.quenchtech.com/nycp/pradeshadhyaksha.php|title=राष्ट्रवादी कांग्रेस - विविध राज्यांतील प्रदेशाध्यक्षांची यादी|दिनांक=२५ डिसेंबर , इ.स. २००९|प्रकाशक=|भाषा=मराठी|ॲक्सेसदिनांक=१४ जानेवारी, इ.स. २०१३}}</ref>
* [[भानुदासराव केंद्रे]] - बसपा चे लातुर हे जिल्हाध्यक्ष होते व जिल्यातील सर्व लोकांना स्वच्छते व पाणी बचती विषयी जागृत केले व खुप गावं त्यांनी पाणी बाबतीत स्वावलंबी बनवली व १९९० ते २००५ या काळात जिल्ह्यातील सर्वात लोकप्रिय नेते

===साहित्यिक ===
*[[ कैलास दौंड ]] [[ ख्यातनाम मराठी साहित्यिक]]
*[[ बाबाराव मुसळे ]]
*[[ किशोर सानप]]
*[[ भास्कर बडे]]

=== इतर ===

* [[गणपत पांडुरंग संखे]] <ref> {{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://maharashtrawarta.com/?p=980|title=जी. पी. संखे यांच्या निधनाने वंजारी समाजाची प्रचंड हानी|भाषा=मराठी}} </ref>
* [[धर्माजी प्रताप मुंडे]]<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://onlinenews1.lokmat.com/staticpages/editions/today/main/DetailedNews-All.php?nid=AurangabadEdition-5-4-30-07-2012-14b7d&ndate=2012-07-31&editionname=aurangabad|title=आज आद्य क्रांतिकारक धर्माजी मुंडे पुण्यतिथी|दिनांक=३१ जुलै, इ.स. २०१२
''तिरपी मुद्राक्षरे''|प्रकाशक=[[लोकमत]]|भाषा=मराठी|ॲक्सेसदिनांक=३१ जुलै, इ.स. २०१२}}</ref>
* [[तात्याराव लहाने]]
* [[भास्करराव आव्हाड]]
* [[विश्‍वनाथ कराड]]
* [[हर्षवर्धन नव्हाते]]
* [[संजय बांगर]]
* [[कैलास दौंड]]
* [[मच्छिंद्र चाटे]]

=== नाट्यकर्मी ===

* [[प्रभाकर लहामगे]]
* [[वामन केंद्रे]]

=== लोककलावंत हरिभाऊ बडे-नगरकर,

=== सामाजिक संघटना ===

* [[रावजीन वंजारी ज्ञातगंगा]], मुंबई (स्थापना 1870)
* भगवान सेना

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:हिंदू धर्मामधील जाती]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रामधील जाती]]

वंजारी समाज - आवृत्ती इतिहास

ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात