ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात

2022-05-01T18:39:23Z

नवीन पृष्ठ

{{माहितीचौकट शहर
| नाव = वर्धा
| स्थानिक =
| चित्र =
| चित्र_वर्णन =
| ध्वज =
| चिन्ह =
| नकाशा१ = महाराष्ट्र
| pushpin_label_position =
| देश = भारत
| राज्य = [[महाराष्ट्र]]
| जिल्हा = [[वर्धा जिल्हा]]
| स्थापना =
| महापौर =
| क्षेत्रफळ =
| उंची = ७६७
| लोकसंख्या_वर्ष = २०११
| लोकसंख्या = १,०६,४४४
| घनता =
| महानगर_लोकसंख्या =
| वेळ = [[भारतीय प्रमाणवेळ]]
| वेब =
|latd = 20 |latm = 44 |lats = 30 |latNS = N
|longd = 78 |longm = 36 |longs = 20 |longEW = E
}}
'''वर्धा''' हे [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्राच्या]] [[विदर्भ]] भागातील [[वर्धा जिल्हा|वर्धा जिल्ह्याचे]] मुख्यालय व प्रमुख शहर आहे. वर्धा शहर [[वर्धा नदी|वर्धा]] याच नावाच्या नदीकाठावर वसले असून ते [[नागपूर]]च्या ७५ किमी नैऋत्येस तर [[अमरावती]]च्या १०० किमी आग्नेयेस स्थित आहे. १८६६ साली स्थापित झालेले हे शहर [[कापूस]] व्यापाराचे एक प्रमुख केंद्र मानले जाते. २०११ साली शहराची लोकसंख्या सुमारे १.०६ लाख होती.

[[सेवाग्राम]] हे वर्धा शहराजवळील एक गाव आहे . येथील सेवाग्राम आश्रमासाठी हे ठिकाण प्रसिद्ध आहे. १९३६ ते १९४८ दरम्यान सेवाग्राम आश्रम हे [[महात्मा गांधी]]ंचे निवासस्थान होते.

==इतिहास==
१८५० च्या दशकात वर्धा (त्यावेळच्या नागपूर जिल्ह्याचा भाग) इंग्रजांच्या हाती पडले आणि त्यांनी वर्ध्याला मध्यप्रदेशात सामील केले. सन १८६२ मध्ये प्रशासकीय सुविधेच्या हेतूने वर्धेला वेगळे केले गेले आणि पुलगावजवळील कवठा इथे जिल्हा मुख्यालय बनवल्या गेले. १८६६ मध्ये, जिल्हा मुख्यालय, पालखवाडी गावात हलवण्यात आले. इंग्लिश शहर-नियोजक सर बॅचलर आणि सर रेजिनाल्ड क्रॅडॉक ह्यांनी गावातील झोपड्या नष्ट करून एक नवीन शहर बांधले.आहे .जवळूनच वाहणाऱ्या वर्धा नदीवरून शहराचे नाव वर्धा असे देण्यात आले

वर्धा आणि जवळील सेवाग्राम ही दोन्ही गावे भारतीय स्वातंत्र्य चळवळीची प्रमुख केंद्रे होती.

== भूगोल आणि हवामान ==
वर्धा {{Coord|20.75|N|78.60|E|}} येथे स्थित आहे.<ref>[http://wardha.nic.in/htmldocs/glance.asp Wardha District at a Glance] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070204004029/http://wardha.nic.in/htmldocs/glance.asp |date=4 February 2007 }}. Wardha.nic.in. Retrieved on 2013-05-04.</ref> वर्धा शहराची समुद्रसपाटीपासूनची सरासरी उंची {{convert|234|m|ft|abbr=on}} आहे. वर्धा शहर वर्धा नदीकाठावर वसले असून ते नागपूरच्या ७५ किमी नैऋत्येस तर अमरावतीच्या १०० किमी आग्नेयेस स्थित आहे.

{{Weather box
|metric first = Y
|single line = Y
|location = वर्धा (1971–2000)
|Jan record high C = 35.0
|Feb record high C = 41.8
|Mar record high C = 43.9
|Apr record high C = 46.4
|May record high C = 48.4
|Jun record high C = 47.1
|Jul record high C = 41.4
|Aug record high C = 39.7
|Sep record high C = 37.9
|Oct record high C = 38.7
|Nov record high C = 36.4
|Dec record high C = 33.4
|year record high C = 48.4
|Jan high C = 28.7
|Feb high C = 31.4
|Mar high C = 36.4
|Apr high C = 41.1
|May high C = 42.8
|Jun high C = 36.9
|Jul high C = 31.6
|Aug high C = 30.2
|Sep high C = 31.6
|Oct high C = 32.6
|Nov high C = 30.2
|Dec high C = 28.7
|year high C = 33.3
|Jan low C = 13.9
|Feb low C = 16.0
|Mar low C = 19.9
|Apr low C = 24.5
|May low C = 27.5
|Jun low C = 25.3
|Jul low C = 23.3
|Aug low C = 22.8
|Sep low C = 22.5
|Oct low C = 20.6
|Nov low C = 17.2
|Dec low C = 13.8
|year low C = 20.5
|Jan record low C = 6.7
|Feb record low C = 7.4
|Mar record low C = 7.4
|Apr record low C = 15.9
|May record low C = 16.9
|Jun record low C = 13.9
|Jul record low C = 14.9
|Aug record low C = 12.9
|Sep record low C = 16.5
|Oct record low C = 10.5
|Nov record low C = 8.6
|Dec record low C = 6.2
|year record low C = 6.2
|rain colour = green
|Jan rain mm = 16.7
|Feb rain mm = 14.9
|Mar rain mm = 9.9
|Apr rain mm = 6.4
|May rain mm = 11.4
|Jun rain mm = 176.9
|Jul rain mm = 284.1
|Aug rain mm = 275.0
|Sep rain mm = 162.8
|Oct rain mm = 74.7
|Nov rain mm = 14.9
|Dec rain mm = 17.2
|year rain mm = 1065.0
|Jan rain days = 0.9
|Feb rain days = 1.0
|Mar rain days = 0.9
|Apr rain days = 0.8
|May rain days = 1.3
|Jun rain days = 8.9
|Jul rain days = 13.6
|Aug rain days = 12.0
|Sep rain days = 9.7
|Oct rain days = 3.7
|Nov rain days = 0.7
|Dec rain days = 1.1
|year rain days = 54.6
|source 1 = India Meteorological Department<ref name= IMD >
{{संकेतस्थळ स्रोत| url = http://www.imd.gov.in/section/climate/extreme/wardha2.htm| title = Ahmedabad Climatological Table Period: 1971–2000| publisher = [[India Meteorological Department]]| accessdate = 18 April 2016}}</ref><ref name=IMD2>{{संकेतस्थळ स्रोत |url = http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |format = PDF |title = Ever recorded Maximum and minimum temperatures up to 2010
|publisher = India Meteorological Department |accessdate = 18 April 2016 |deadurl = yes |archiveurl = https://www.webcitation.org/6GmnoaB0m?url=http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |archivedate = 21 May 2013 |df = dmy-all}}</ref>
}}

== लोकसंख्या आणि प्रशासन ==
वर्धा शहर नगरपालिका परिषद (श्रेणी- अ) द्वारे संचालित आहे. २०११ च्या जनगणनेनुसार, नगरपालिकाच्या मर्यादेत सुमारे १०५,५४३ नागरिक आहेत.<ref>[http://www.census2011.co.in/census/city/351-wardha.html Wardha City Population Census 2011 | Maharashtra]. Census2011.co.in. Retrieved on 2013-05-04.</ref> शहरीकरणामुळे सिंदी, सावंगी, बोरगाव, पिपरी, म्हसळा, नळवाडी आणि चितोडा या शेजारच्या गावांना विकसित करण्यास मदत झाली आहे.

२०११ च्या भारताच्या जनगणनेनुसार वर्धा जिल्ह्याची लोकसंख्या १,२९६,१५७ आहे<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> त्यात ५२% पुरुष आणि ४८% महिलांचा समावेश आहे.<ref>[http://www.census2011.co.in/census/district/342-wardha.html Wardha District Population Census 2011, Maharashtra literacy sex ratio and density]. Census2011.co.in. Retrieved on 2013-05-04.</ref> वर्धाचा सरासरी साक्षरता दर ८०% आहे, जो देशाच्या राष्ट्रीय सरासरी ५९.५% पेक्षा जास्त आहे. पुरुष साक्षरता ८३% आणि महिला साक्षरता दर ७६% आहे. वर्धा मध्ये, ११% लोकसंख्या सहा वर्षाखालील आहे. वर्धा हे जिल्ह्यातील सर्वात मोठे शहर आहे.

===धर्म===
शहराच्या लोकसंख्येत प्रामुख्याने हिंदू आणि बौद्ध धर्माचे लोक आहेत. ह्याशिवाय मुस्लिम, ख्रिश्चन आणि शीख धार्मिक सुद्धा अल्पसंख्यक समुदायाने आहेत.

===सांस्कृतिक===
सन १९६९ मध्ये [[मराठी साहित्य संमेलन]] वर्धा शहरामध्ये आयोजित करण्यात आले होते. त्या परिषदेचे अध्यक्ष [[पुरुषोत्तम शिवराम रेगे]] होते.

==शिक्षण==
[[File:Viswasanthi_Stupa,_Wardha.JPG|thumb|right|वर्ध्यामधील [[विश्वशांती स्तूप]]]]
वर्धा विदर्भातील एक महत्त्वाचे शैक्षणिक केंद्र आहे. तिथे अनेक प्रसिद्ध महाविद्यालये आणि विद्यापीठे आहेत. प्रमुख शैक्षणिक संस्थांची यादी खालीलप्रमाणे आहे:

* [[महात्मा गांधी आंतरराष्ट्रीय हिंदी विश्वविद्यालय, वर्धा]] - हे [[हिंदी भाषा|हिंदी]] भाषेचे आंतरराष्ट्रीय महाविद्यालय आहे.
*कुंभलकर कॉलेज ऑफ सोशल वर्क <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://kcswwardha.in|title=|last=|पहिले नाव=|दिनांक=|संकेतस्थळ=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|ॲक्सेसदिनांक=}}</ref>
* बापूराव देशमुख कॉलेज ऑफ इंजिनियरिंग
* महात्मा गांधी इन्स्टिट्यूट ऑफ मेडिकल सायन्सेस
* रामकृष्ण बजाज कॉलेज ऑफ ऍग्रीकल्चर
* [[जवाहर नवोदय विद्यालय]] सेलुकाटे , वर्धा

==वाहतूक==
[[File:Railway map of Wardha.jpg|thumb|right|वर्धा आणि त्याच्या जवळील रेल्वे स्थानकांचा नकाशा]]
वर्धा शहर महाराष्ट्रातील इतर शहरांशी रस्त्याने चांगल्या रीतीने जोडलेले आहे. नव्याने घोषित राष्ट्रीय महामार्ग क्र ३६१ (नागपूर-वर्धा-यवतमाळ-नांदेड-लातूर-तुळजापूर) शहरातुन जाईल. तसेच नागपूर-औरंगाबाद-मुंबई एक्स्प्रेस हायवे या मार्गावरून जातो.

[[भारतीय रेल्वे]]चे [[वर्धा रेल्वे स्थानक]] हे [[हावडा-नागपूर-मुंबई रेल्वेमार्ग]]ावरील एक मोठे स्थानक आहे. मुंबईहून नागपूर व [[कोलकाता|कोलकात्याकडे]] जाणाऱ्या बहुतेक सर्व गाड्यांचा वर्ध्याला थांबा आहे. जवळील [[सेवाग्राम रेल्वे स्थानक]]ाजवळ मुंबई-नागपूर व [[दिल्ली-चेन्नई रेल्वेमार्ग]] जुळतात.

शहराच्या सर्वात जवळचे विमानतळ डॉ बाबासाहेब आंबेडकर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ, नागपूर आहे जे शहराच्या केंद्रस्थानापासून ७० किमी अंतरावर आहे.

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:वर्धा जिल्हा]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील शहरे]]

वर्धा - आवृत्ती इतिहास

ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात