ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात

2022-05-01T16:34:40Z

नवीन पृष्ठ

[[File:Vitthal Mandir, pandharpur.jpg|thumb|विठ्ठल मंदिर, पंढरपूर]]
'''पंढरपूरचे विठोबा मंदिर''' हे कोट्यवधी हिंदू भाविकांचं आराध्य दैवत तसेच महाराष्ट्राचे कुलदैवत असलेल्या [[विठ्ठल]]ाचे प्रसिद्ध मंदिर आहे. या मंदिरामुळे पंढरपुरला दक्षिण काशी म्हणतात.
{{माहितीचौकट धार्मिक वास्तू
| इमारतीचे नाव = विठ्ठल रुक्मिणी मंदिर,पंढरपूर

| चित्र =[[File:Vitthal Mandir, pandharpur.jpg|thumb|विठ्ठल मंदिर, पंढरपूर]]
| चित्र आकार =
| मजकूर =

| मूळ नकाशा =<mapframe latitude="17.681316" longitude="75.334625" zoom="2" width="200" height="100" align="right" />
| नकाशा आकार =
| नकाशा शीर्षक =विठ्ठल मंदिर
| स्थान = [[पंढरपूर]],[[सोलापूर जिल्हा]],[[महाराष्ट्र]],[[भारत]],[[आशिया]]

| अक्षांश =१७.६८
| रेखांश =७५.३३
| कॉर्ड प्रदेश =
| धार्मिक संबंध =[[एकनाथ]],[[संंत तुकाराम]],[[ज्ञानेश्वर]],[[नामदेव]],[[समर्थ रामदास स्वामी]],[[चांगदेव]]
| संस्कार =[[वारकरी (निःसंदिग्धीकरण)]]
| संस्कार प्रदेश =पंढरी
| राज्य =[[महाराष्ट्र]]
| प्रांत =[[पश्चिम महाराष्ट्र]]
| प्रदेश =पंढरपूर अकलूज
| प्रीफेक्चर =
| क्षेत्र =पंढरपूर
| जिल्हा =[[सोलापूर]]
| सर्कल =[[पंढरपूर]]
| नगरपालिका =[[पंढरपूर]]
| संवर्धन वर्ष =[[इ.स. १९४८]]
| स्थिती =सामान्य
| कार्यात्मक स्थिती =
| वारसा पदनाम = विठ्ठल रुक्मिणी मंदिर
| नेतृत्व =
| संकेतस्थळ =maharashtra.nic.in
| वास्तू =[[प्राचीन भारताची रूपरेषा]]
| वास्तुविशारद =[[आद्य शंकराचार्य]]
| वास्तू प्रकार =हेमाडपंथी
| वास्तू शैली =[[हेमाडपंती स्थापत्यशैली]]
| स्थापना =८ वे शतक
| निधी =
| कंत्राटदार =
| दर्शनी दिशा =[[पश्चिम दिशा]]
| ग्राउंडब्रेकिंग =
| निर्माण वर्ष = ८ वे शतक
| बांधकाम खर्च =
| तपशील =
| वैशिष्ट्य क्षमता =

| लांबी =

| रुंदी =
| उंची कमाल =
| घुमट संख्या = २
| घुमट बाहेरील उंची =
| घुमट आतील उंची =

| मीनार संख्या =
| मीनार उंची =
| शिखर संख्या = १
| शिखर उंची =
| साहित्य = दगडे आणि मोठ्या शिळा
| एनआरएचपी =
| जोडले =
| रेफनम =
| नियुक्त केलेले =
}}<ref>Vithoba mandir, pandharpur</ref>

इसवी सन ५१६ मध्ये सापडलेल्या ताम्रपटापासून पंढरपूरचा आणि त्याच्या आसपास असणाऱ्या काही गावांचा उल्लेख आढळतो. याबरोबरच देवळाचा ' लहान माडू ( देऊळ) उल्लेखही नंतरच्या काही शीलालेखांमध्ये पाहायला मिळतो. विशेषतः बाराव्या शतकात सापडलेल्या ' ८४ वा लेख ' हा शीलालेख सध्याच्या मंदिराबाहेर उत्तरेकडच्या भिंतीवर लावण्यात आला आहे. आधीच्या देवळानंतर ८४ वर्षांनी या देवळाचा जीणोर्द्धार झाला आहे असे समजुन ८४ लक्ष योनीतून मुक्ती मिळण्यासाठी भाविक त्याला पाठ घासून मगच देवळात प्रवेश करतात. यामुळे हा शीलालेख झिजल्याने त्यास आता तारेचं कुंपण बसवलं आहे.

गाभारा, [[अंतराळ]] आणि सभामंडप हे आताच्या देवळाचे मुख्य घटक असून सभामंडपाच्या १६ खांबांपैकी एकावर [[चांदी|चांदीचं]] आवरण बसवलं असून तोच गरूडस्तंभ म्हणून ओळखला जातो.सोळाव्या शतकात [[विजयनगर]]च्या कृष्णदेवरायाने भक्तीसाठी विठोबाची मूर्ती आपल्या राज्यात नेली होती; पण ती एकनाथांचे पणजोबा [[भानुदास]] यांनी परत आणली.सोळखांबी मंडपात त्यांची समाधी असून आत जाताना उजव्या हाताच्या पहिल्या पादुका हीच त्यांची समाधी होय. स्थापत्यशास्त्राच्या दृष्टीने विचार केला तर जीणोर्द्धार करण्यात आलेलं पांडुरंगाचं मंदिर हे १६, १७ आणि १८ व्या शतकातलं बांधकाम असावं, असा जाणकारांचा अंदाज आहे. असं असलं तरीही मूळ मंदिराचे १२ व्या शतकातले अवशेष अजूनही तिथे आढळतात. या देवळाच्या दक्षिणेला [[खंडोबा]], [[व्यंकटेश मंदिर|व्यंकटेश]] अशा देवतांची लहान लहान देवळंही आहेत.

१९४६ मध्ये [[पांडुरंग सदाशिव साने|साने गुरुजींनी]] हरिजनांना पंढरपूरच्या विठ्ठलमंदिरात प्रवेश मिळावा म्हणून उपवास केला, तेव्हा हरिजनांना मंदिर खुले झाले.

{{विस्तार}}

[[वर्ग:हिंदू मंदिरे]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील तीर्थक्षेत्रे]]
[[वर्ग:पंढरपूर]]
[[वर्ग:सोलापूर]]
[[वर्ग:प्राचीन वास्तू]]
[[वर्ग:सोलापूरातील मंदिरे]]
[[वर्ग:सोलापूरातील पर्यटनस्थळे]]

विठ्ठल मंदिर, पंढरपूर - आवृत्ती इतिहास

ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात