ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात

2022-05-01T17:23:56Z

नवीन पृष्ठ

{{विस्तार}}
{{माहितीचौकट साहित्यिक
| नाव = विष्णूशास्त्री चिपळूणकर
| चित्र =
| चित्र_रुंदी =
| चित्र_शीर्षक =
| पूर्ण_नाव =
| टोपण_नाव =
| जन्म_दिनांक = २० मे १८५०
| जन्म_स्थान = [[पुणे]] ([[महाराष्ट्र]])
| मृत्यू_दिनांक = १७ मार्च १८८२
| मृत्यू_स्थान =
| कार्यक्षेत्र = [[साहित्य]], [[पत्रकारिता]], [[शिक्षण]], [[राजकारण]]
| राष्ट्रीयत्व =
| भाषा = [[मराठी भाषा|मराठी]]
| कार्यकाळ =
| साहित्य_प्रकार = [[निबंध]]
| विषय =
| चळवळ = [[भारतीय स्वातंत्र्यलढा]]
| प्रसिद्ध_साहित्यकृती = [[निबंधमाला]]
| प्रभाव =
| प्रभावित =
| पुरस्कार =
| वडील_नाव =
| आई_नाव =
| पती_नाव =
| पत्‍नी_नाव =
| अपत्ये =
| स्वाक्षरी_चित्र =
| संकेतस्थळ_दुवा =
| तळटिपा =
}}
'''विष्णूशास्त्री कृष्णशास्त्री चिपळूणकर''' (जन्म : पुणे, २० मे १८५०; - १७ मार्च १८८२) हे [[मराठी भाषा|मराठी]] निबंधकार, लेखक, पत्रकार, देशभक्त होते. त्यांचे वडील [[कृष्णशास्त्री चिपळूणकर]] हेदेखील नामवंत लेखक होते.

== जीवन ==
विष्णूशास्त्री चिपळूणकरांचे महाविद्यालयीन शिक्षण पुण्यातील [[पूना कॉलेज]] व [[डेक्कन कॉलेज]] या महाविद्यालयांमध्ये झाले. १८७१ साली चिपळूणकरांनी पदवीचा अभ्यासक्रम पुरा केला. विष्णूशास्त्री यांनी [[इतिहास]], [[अर्थशास्त्र]], [[तर्कशास्त्र]] व नीतिशास्त्र या विषयांचा तसेच [[इंग्रजी]], [[संस्कृत]] व मराठी या भाषांतील उत्तमोत्तम ग्रंथाचा सखोल अभ्यास केला होता. बी.ए. होण्यापूर्वी विष्णूशास्त्री आपल्या वडिलांच्या ’शालापत्रक’ या मासिकाचे कामकाज पहात असत. शालापत्रकातून केलेल्या ब्रिटिश सरकारचे धोरण व ख्रिश्चन मिशनरी यांवरील टीकेमुळे, ते मासिक ब्रिटिशांनी [[इ.स. १८७५]]मध्ये बंद पाडले. पण त्यापूर्वीच विष्णूशास्त्री चिपळूणकरांनी एकहाती मजकूर असलेले '''निबंधमाला''' हे मासिक (पहिला अंक : २५ जानेवारी १८७४) सुरू केले होते. ते सात वर्षे अखंड चालले.

महाविद्यालयीन शिक्षणानंतर चिपळूणकरांनी शिक्षकी पेशा निवडला. त्यांनी सन १८७२ ते १८७७ या सालांदरम्यान पुण्यातील, तर १८७८ |१८७९]] या सालांदरम्यान त्यांनी [[रत्‍नागिरी|रत्‍नागिरीतील]] शाळांमधून अध्यापनाचे काम केले.

[[इ.स. १८७४|१८७४]] साली चिपळूणकरांनी ''निबंधमाला'' ह्या मासिकाचे प्रकाशन आरंभले. १८७४ सालापासून हयात असेपर्यंत, म्हणजे सुमारे आठ वर्षे, त्यांनी निबंधमाला चालवली. निबंधमालेतील निबंधांतून त्यांनी तत्कालीन [[ब्रिटिश भारत|ब्रिटिश सत्तेच्या]] अन्यायकारक धोरणांविरुद्ध टीकात्मक लिखाण, तसेच साहित्यिक लिखाणही लिहिले. त्यांनी इ.स. १८७८मध्ये महाराष्ट्राच्या इतिहासाविषयी लोकांची जाणीव वाढवण्याच्या व सामान्यजनांची काव्याभिरुची घडवण्याच्या हेतूने ''काव्येतिहास संग्रह'' हे मासिक सुरू केले. त्याच वर्षी त्यांनी पुण्यात आर्यभूषण छापखाना व चित्रशाळा स्थापण्यात पुढाकार घेतला. इ.स. १८७५मध्ये मराठी समाजाला प्रेरित करणारे साहित्य उपलब्ध करण्याच्या हेतूने चिपळूणकरांनी ''किताबखाना'' नावाचे पुस्तकांचे दुकान उघडले. उमलत्या पिढीला 'राष्ट्रीय शिक्षण' देण्याच्या उद्दिष्टातून,१८८० साली त्यांनी [[बाळ गंगाधर टिळक]] व [[गोपाळ गणेश आगरकर]] यांच्या सहकार्याने पुण्यात न्यू इंग्लिश स्कूलची स्थापना केली.१८८१ सालच्या जानेवारीत त्यांनी ''[[केसरी (वृत्तपत्र)|केसरी]]'' हे मराठी व ''[[मराठा (वृत्तपत्र)|मराठा]]'' हे इंग्रजी वृत्तपत्र सुरू केले. चिपळूणकरांच्या मृत्यूनंतर बाळ गंगाधर टिळकांनी ही दोन्ही वृत्तपत्रे पुढे चालवली. त्यांनी, आपल्या वडिलांच्या शालापत्रक या मासिकात [[कालिदास]], भवभूती, बाण, सुबंधु व [[दंडी]] या पाच संस्कृत कवींवर स्वतंत्र लेख लिहिले होते. त्या लेखांमध्ये कवींची उपलब्ध माहिती आणि त्यांच्या काव्यांचे, जरूर तेथे उताऱ्यांसहित, रसपूर्ण विवरण असे.{{संदर्भ हवा}}

== सामाजिक कार्य ==
चिपळूणकरांनी खालील संस्था स्थापण्यात पुढाकार घेतला :
* [[चित्रशाळा, पुणे]]
* [[किताबखाना, पुणे]]
* [[आर्यभूषण छापखाना]]
* [[न्यू इंग्लिश स्कूल, पुणे|न्यू इंग्लिश स्कूल]]
* [[फर्ग्युसन महाविद्यालय]]

== विष्णूशास्त्री चिपळूणकर यांचे प्रकाशित साहित्य ==
* अरबी भाषेतील सुरस व चमत्कारिक गोष्टी (६ भाग; सहलेखक [[कृष्णशास्त्री चिपळूणकर]], हरि कृष्ण दामले]]
* आमच्या देशाची स्थिती
* इतिहास
* संस्कृत कविपंचक (सन १८९१)
* किरकोळ लेख
* केसरीतील लेख
* बाणभट्टाच्या ''कादंबरी'' या संस्कृत पुस्तकाचा मराठी अनुवाद (सह-अनुवादक : [[कृष्णशास्त्री चिपळूणकर]])
* कालिदासावरील निबंध
* विष्णूशास्त्र्यांनी लिहिलेले निबंध '''निबंधमाला''' या नावाखाली पुस्तकरूपाने, दोन खंडांत प्रकाशित झाले आहेत.
* निबंधमालेतील तीन निबंध
* पद्य रत्नावली
* मराठी व्याकरणातील निबंध
* लेखसंग्रह
* वक्तृत्व
* वाङ्मय विषयक निबंध
* विनोद आणि महदाख्यायिका (सन १९०१)
* विद्वत्त्व आणि कवित्व व वक्तृत्व
* विष्णूपदी (३ खंड)
* सॅम्युएल जॉन्सन यांच्या ''द हिस्टरी ऑफ रासेलस'' ([[इंग्लिश भाषा|इंग्लिश]]: ''The History of Rasselas'') या पुस्तकाचा मराठी अनुवाद (सह-अनुवादक : [[कृष्णशास्त्री चिपळूणकर]])
* संस्कृत कविता
* साक्रेतिसाचे चरित्र
* सुभाषिते
* हरिदास गोविंद

==विष्णूशास्त्री चिपळूणकर यांच्याविषयीची पुस्तके==
* चिपळूणकर लेखसंग्रह (संपादक - मा.ग. बुद्धिसागर)
* वृत्त सुदर्शन (विष्णूशास्त्री चिपळूणकरांच्या जीवनावरील कादंबरी, लेखक - [[अनंत ओगले|अनंत शंकर ओगले]])
* भाषाशिवाजी ([[अनंत ओगले]])

==अवांतर==
त्यांच्या मराठी भाषेतील अतुलनीय कामगिरीसाठी विष्णूशास्त्री चिपळूणकरांना, '''मराठी भाषेचे शिवाजी''' असे म्हणतात.

{{मराठी साहित्यिक}}

{{DEFAULTSORT:चिपळूणकर,विष्णूशास्त्री कृष्णशास्त्री}}
[[वर्ग:इ.स. १८५० मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. १८८२ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यलढा]]
[[वर्ग:मराठी लेखक]]
[[वर्ग:मराठी पत्रकार]]
[[वर्ग:मराठी शिक्षणतज्ज्ञ]]
[[वर्ग:मराठी समाजसुधारक]]
[[वर्ग:मराठी समाजसेवक]]

विष्णुशास्त्री कृष्णशास्त्री चिपळूणकर - आवृत्ती इतिहास

ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात