ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात

2022-05-01T18:32:42Z

नवीन पृष्ठ

{{माहितीचौकट गायक
| नाव = विष्णू नारायण भातखंडे
| चित्र = Bhatkhande.jpg|thumb|right|250px|विष्णू नारायण भातkhande
| चित्रशीर्षक =
| उपाख्य =
| टोपणनावे =
| जन्म_दिनांक = [[ऑगस्ट १०]], [[इ.स. १८६०|१८६०]]
| जन्म_स्थान = [[मुंबई]]
| मृत्यू_दिनांक = [[सप्टेंबर १९]], [[इ.स. १९३६|१९३६]]
| मृत्यू_स्थान =
| मृत्यू_कारण =
| धर्म = [[हिंदू]]
| वांशिकत्व = [[हिंदू]]
| नागरिकत्व = [[भारत|भारतीय]]
| मूळ_गाव =
| देश = [[भारत]]
| भाषा =
| आई =
| वडील =
| जोडीदार =
| अपत्ये =
| नातेवाईक =
| शिक्षण =
| प्रशिक्षण संस्था =
| गुरू =
| संगीत प्रकार = [[हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीत]]
| घराणे =
| कार्य =
| पेशा = गायकी
| कार्य संस्था =
| विशेष कार्य =
| कार्यकाळ =
| विशेष उपाधी =
| गौरव =
| पुरस्कार =
| संकीर्ण =
| तळटिप =
| स्वाक्षरी =
| संकेतस्थळ =
}}
'''विष्णू नारायण भातखंडे''' ([[ऑगस्ट १०]], [[इ.स. १८६०|१८६०]] - [[सप्टेंबर १९]], [[इ.स. १९३६|१९३६]]) हे [[हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीत|हिंदुस्तानी संगीताचे]] संशोधक, संगीतकार, गायक होते. त्यांनी हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीताच्या वर्गीकरणाची [[थाट|थाट पद्धत]] विकसित केली.

== बालपण व शिक्षण ==
'''विष्णू नारायण भातखंडे''' यांचा जन्म [[ऑगस्ट १०]], [[इ.स. १८६०|१८६०]] रोजी [[जन्माष्टमी]]च्या दिवशी [[मुंबई]] येथील वाळकेश्वर भागात झाला. लहानपणापासूनच त्यांचे संगीतकलेवर विशेष प्रेम होते. वयाच्या दहाव्या-अकराव्या वर्षी ते उत्तम [[बासरी]] वाजवायचे. [[मराठी]] शाळेतील व हायस्कूलचे शिक्षण झाल्यानंतर भातखंडे एल्फिन्स्टन कॉलेजमधून बी.ए. झाले. याच काळात त्यांनी गोपालगिरी यांच्याकडून [[सतार|सतारीचे]] धडे आत्मसात केले.<ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://msblc.maharashtra.gov.in/pdf/pdf/Sangitacharya%20pt.%20Vishnu%20Narayan%20Bhankhande.pdf|title=संगीताचार्य पं. विष्णू नारायण भातखंडे|last=रातंजनकर|first=श्री.ना.|date=|website=महाराष्ट्र राज्य साहित्य आणि संस्कृती मंडळ, मुंबई चे संकेतस्थळ|archive-url=|archive-date=|dead-url=|ॲक्सेसदिनांक=१९ ऑगस्ट २०१८}}</ref>

== जीवन व कार्य ==
इ.स. १८८५ साली ते कायद्याचे पदवीधर झाले व इ.स. १८८७ सालापासून वकिली करू लागले. पुढे काही काळ [[कराची|कराचीच्या]] न्यायालयात त्यांनी वकिली केली. भातखंडे यांनी त्यांच्या महाविद्यालयीन दिवसांत वल्लभदास नावाच्या सतारवादकाकडून [[सतार]] शिकायला आरंभ केला. पुढे रावजीबा नावाच्या [[ध्रुपद|ध्रुपदगायकाकडून]] ते गायकी शिकू लागले. गायकी व हिंदुस्तानी संगीताच्या इतर पैलूंबाबत त्यांना बेलबागकर, अली हुसेन खाँ, विलायत हुसेन खाँ यांचेही मार्गदर्शन लाभले. पत्नी व मुलीच्या निधनानंतर भातखंडे यांनी वकिली सोडून पूर्णपणे संगीताभ्यासाला वाहून घेतले. त्यांनी [[भरत|भरताच्या]] [[नाट्यशास्त्र|नाट्यशास्त्राचा]] आणि [[संगीत रत्नाकर]] या प्राचीन भारतीय संगीतविषयक ग्रंथांचा अभ्यास चालवला होताच; पण आता त्यांनी हिंदुस्तानी संगीतातील विस्कळीत वैविध्याला पद्धतशीर सैद्धांतिक चौकटीत बसवण्याकरता प्रयत्न केले. त्यातूनच त्यांनी राग, रागिण्या आणि पुत्ररागांमध्ये वर्गीकरण करण्याच्या जुन्या पद्धतीऐवजी 'थाट पद्धत' नावाची नवी वर्गीकरण पद्धत हिंदुस्तानी संगीतामध्ये आणली.<ref name=":0" />
[[चित्र:Vishnu Narayan Bhatkhande विष्णू नारायण भातखंडे.jpg|इवलेसे|विष्णू नारायण भातखंडे यांच्या स्मरणार्थ भारतीय पोस्टाचे तिकिट]]

== निधन==
उतारवयात भातखंडे [[पक्षाघात]] व मांडीच्या अस्थिभंगामुळे अंथरुणास खिळून होते. १९ सप्टेंबर १९३६ रोजी, [[गणेश चतुर्थी|गणेश चतुर्थीच्या]] दिवशी त्यांचे निधन झाले.

==भातखंडे यांनी लिहिलेली पुस्तके==
* हिंदुस्थानी संगीत पद्धती भाग १ ते ५ (एकूण १९५८ पाने)

== स्मरणार्थ ==
* अल्मोडाचे भातखंडे संगीत महाविद्यालय
* जबलपूरचे भातखंडे संगीत महाविद्यालय
* डेहराडूनचे भातखण्डे हिंदुस्तानी संगीत महाविद्यालय
* लखनौचे भातखण्डे संगीत संस्थान विश्वविद्यालय
* विलासपूरचे भातखंडे संगीत महाविद्यालय
* त्यांच्या स्मरणार्थ भारतीय पोस्टाने भातखंडे यांचे छायाचित्र असलेले पोस्टाचे तिकीट काढले होते.

{{हिंदुस्तानी संगीत}}

==संदर्भ==

{{DEFAULTSORT:भातखंडे,विष्णू नारायण}}
[[वर्ग:मराठी संगीतकार]]
[[वर्ग:हिंदुस्तानी संगीतकार]]
[[वर्ग:हिंदुस्तानी गायक]]
[[वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती]]
[[वर्ग:इ.स. १८६० मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. १९३६ मधील मृत्यू]]

विष्णू नारायण भातखंडे - आवृत्ती इतिहास

ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात