ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात

2022-05-01T11:30:34Z

नवीन पृष्ठ

बौद्धाचार्य '''शांतिस्वरूप बौद्ध''' ([[ऑक्टोबर २|२ ऑक्टोबर]] [[इ.स. १९४९|१९४९]] - [[जून ६|६ जून]] [[इ.स. २०२०|२०२०]]) एक भारतीय [[लेखक]], [[बौद्ध|बौद्ध विद्वान]], [[चित्रकार]], [[पुस्तक प्रकाशक|प्रकाशक]] आणि [[पाली भाषा|पाली]] [[भाषातज्ज्ञ|भाषा तज्ज्ञ]] होते.<ref>{{Cite web|last=Dahiwale|first=Mangesh|title=Shanti Swaroop Bauddh: The pioneer of Ambedkarite Buddhist and literary movement|url=https://theasianindependent.co.uk/shanti-swaroop-bauddh-the-pioneer-of-ambedkarite-buddhist-and-literary-movement/|access-date=2020-06-11|website=The Asian Independent|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-06-06|title=Shanti Swaroop Bauddh - A True inheritor of Baba Saheb's Cultural Revolution|url=https://countercurrents.org/2020/06/shanti-swaroop-bauddh-a-true-inheritor-of-baba-sahebs-cultural-revolution/|access-date=2020-06-11|website=Countercurrents|language=en-US}}</ref> त्यांचा जन्म [[इ.स. १९४८|१९४८]] मध्ये एका [[जाटव]] [[दलित]] कुटुंबात [[दिल्ली]] येथे झाला.<ref>{{Cite web|last=Abhigyan|first=Manoj|title=Shanti Swaroop Bauddh: An Outstanding Bahujan Warrior|url=https://roundtableindia.co.in/index.php?option=com_content&view=article&id=9936&catid=129&Itemid=195|access-date=2020-06-11|website=Round Table India|language=en-gb}}</ref><ref>{{Cite web|title=चतुर्थ बौद्ध महोत्सव में समाज के उत्थान पर की चर्चा|url=https://www.amarujala.com/delhi-ncr/noida/201545763365-noida-news|access-date=2020-06-11|website=Amar Ujala|language=hi}}</ref> इ.स. १९७५ मध्ये त्यांनी [[आंबेडकरवादी चळवळ|आंबेडकरी]], [[बहुजन]], [[नवयान|नवयान बौद्ध]], [[पाली भाषा|पाली साहित्य]] आणि [[दलित वाङ्मय|दलित साहित्य]] यांना समर्पित सम्यक प्रकाशन ही प्रकाशन संस्था स्थापन केली.<ref>{{Cite web|last=Kumar|first=Nawal Kishore|date=2020-06-08|title=Obituary: Shanti Swaroop Baudh ( 2 October 1948 – 6 June 2020)|url=https://www.forwardpress.in/2020/06/obituary-shanti-swaroop-baudh-2-october-1948-6-june-2020/|access-date=2020-06-11|website=Forward Press|language=en-US}}</ref> सम्यक प्रकाशनाने २०००हून अधिक [[पुस्तक|पुस्तके]] प्रकाशित केली असून त्यातील अनेक [[इंग्लिश भाषा|इंग्रजी]], [[सिंहला भाषा|सिंहली]], [[नेपाळी भाषा|नेपाळी]], [[ब्रम्ही भाषा|बर्मी]] यासह १४ वेगवेगळ्या भाषांमध्ये अनुवादित करण्यात आले आहेत.<ref>{{Cite web|last=Supran|first=A.|title=Tribute to Shri Shanti Swaroop Bauddh|url=https://theasianindependent.co.uk/tribute-to-shri-shanti-swaroop-bauddh/|access-date=2020-06-11|website=The Asian Independent|language=en-GB}}</ref> ते धम्म दर्पण आणि दलित दस्तक मासिकांचे संपादक मंडळात होते.<ref>{{Cite web|last=GAUTAM|first=PROF. ARUN|date=2020-06-09|title=Shanti Swarup Bauddh: He spent his whole life for the Bahujans|url=https://www.dalitdastak.com/shanti-swarup-bauddh-he-spent-his-whole-life-for-the-bahujans/|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-06-11|website=Dalit Dastak}}</ref> ते [[भारतीय बौद्ध महासभा|बुद्धिस्ट सोसायटी ऑफ इंडिया]] दिल्ली प्रदेशाचे अध्यक्ष होते.<ref>{{Cite book|last=Jaffrelot|first=Christophe|url=https://books.google.co.in/books?id=KIIJkaJo4z4C&pg=PA212&lpg=PA212&dq=shanti%20swaroop%20baudh%20news&source=bl&ots=N_bjVL6pY_&sig=ACfU3U0djSVXct1TeyWL1PheUqSGEBzsgg&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwi_rIvA4e3pAhWaSH0KHYY3C684ChDoATAPegQIBxAB#v=onepage&q=shanti%20swaroop%20baudh%20news&f=false|title=Dr Ambedkar and Untouchability: Analysing and Fighting Caste|date=2005|publisher=Hurst & Company|isbn=978-1-85065-449-0|language=en}}</ref>

== जीवन व कारकीर्द ==
त्यांचे "शांतिस्वरूप" हे नाव स्वतः [[बाबासाहेब आंबेडकर|डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी]] ठेवले होते.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.dainiksamrat.com/?p=882|title=बौद्ध विचारवंत शांतिस्वरूप बौद्ध यांचे निधन|date=2020-06-08}}</ref> शांतिस्वरूप बौद्ध यांचे आजोबा चौधरी देवीदास यांचा डॉ. आंबेडकर यांच्यासोबत १९४२ पासूनच संबंध होता. शांतिस्वरूप यांचा २ ऑक्टोबर १९४९ जन्म झाला, तेव्हा त्यांचे नाव गुलाबसिंग ठेवले गेले. चौधरी देवीदासांनी ४ ऑक्टोबर १९४९ रोजी डॉ. आंबेडकरांना नातू झाल्याची बातमी सांगितली व गुलाबसिंग नाव ठेवण्यात आल्याचेेेही सांगितले. त्यावेळी बाबासाहेब म्हणाले की, "''आजच्या पेपरात एका मोठ्या वैज्ञानिकाचे नाव छापून आले आहे – [[शांतिस्वरूप भटनागर]]! फार सुंदर नाव आहे. मुलांचे नाव ‘शांतिस्वरूप’ ठेवा आणि भटनागर शब्दाला गुलाबसिंग शब्दासोबत फेकून द्या''!" बाबासाहेबांनी सुचविल्यानुसार चौधरीजींनी आपल्या नातवाचे ‘गुलाबसिंग’ हे नाव बदलून ‘शांतिस्वरूप’ हे नाव ठेवले. डॉ. आंबेडकरांनी [[बौद्ध धर्म|बुद्धधम्माची]] दीक्षा घेतल्यानंतर शांतिस्वरूप सुद्धा [[बौद्ध]] झाले व त्यांनी 'बौद्ध' नाव हे आडनाव म्हणून स्वीकारले.<ref name="auto1">{{Cite web|url=http://www.dainiksamrat.com/?p=931|title=शांतिस्वरूप बौद्ध : आंबेडकरी आणि बौद्ध तत्वज्ञानाचा भाष्यकार|date=2020-06-09}}</ref>

शांतिस्वरूप बौद्ध यांना [[आंबेडकरवादी चळवळ|आंबेडकरी चळवळीचा]] वारसा त्यांचे आजोबा चौधरी देवीदास आणि वडील लाला हरीचंद मौर्य यांच्याकडून लाभला होता. त्यांचे वडील लाला हरीचंद्र मौर्य हे आंबेडकरी आंदोलनात होते.<ref name="auto"/> त्यामुळे विद्यार्थी दशेपासूनच त्यांचा संबंध आंबेडकरी चळवळीशी होता. महाविद्यालयात शिकत असताना त्यांनी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर, बुद्धधम्म आणि सामाजिक विषयांवर लेखन केले.<ref name="auto1"/>

१९६४ च्या देशव्यापी भूमीहिन सत्याग्रहाच्या आंदोलनात विद्यार्थी शांतिस्वरूप यांचा सहभाग होता. महाविद्यालयीन शिक्षण संपल्यानंतर ते [[भारतीय रिपब्लिकन पक्ष|भारतीय रिपब्लिकन पक्षात]] सक्रिय झाले. दिल्ली प्रदेशच्या [[भारतीय बौद्ध महासभा|भारतीय बौद्ध महासभेमध्ये]] ते १९७० पासूनच सक्रिय होते. इ.स. १९७१ ते ते १९७३ पर्यंत ते भारतीय रिपब्लिकन पक्षाच्या दिल्ली प्रदेशचे अध्यक्ष होते. दिल्ली येथील डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर भवनाचा विकास करण्यामध्ये त्यांचे महत्त्वपूर्ण योगदान राहिले.<ref name="auto"/> सरकारची राजपत्रित अधिकारी पदाची नोकरी सोडून [[आंबेडकरवाद|डॉ. आंबेडकरांच्या तत्त्वज्ञानाचा]] प्रसार करण्याचे त्यांनी ठरविले.<ref name="auto1"/>

== निधन ==
६ जून २०२० रोजी दिल्ली येथील राजीव गांधी सुपर स्पेशॅयालिटी हॉस्पिटल मध्ये शांतिस्वरूप बौद्ध यांचे निधन झाले.<ref name="auto"/>

== लेखन ==
हिंदी भाषेत त्यांनी ७५ पुस्तकांचे लेखन केले. इंग्रजीत भाषेत त्यांची ४३ पुस्तके आहेत. तसेच त्यांच्या पुस्तकांचा अनुवाद मराठी, पंजाबी, बर्मी इ. भाषांमध्ये झालेला आहे.<ref name="auto1"/>

* ''मांग-मातंग जाती के आदि पुरुष:कोसलराज पसेनदि'' (२०१८)
* ''महाराजा जयचंद गद्दार नही, परम देशभक्त बौद्धराजा थे'' (२०१६)<ref name="auto1"/>
*''धम्मपद गाथा और कथा''<ref>{{Cite web|title=Shanti Swaroop Boudh|url=https://www.amazon.in/Books-Shanti-Swaroop-Boudh/s?rh=n:976389031,p_27:Shanti+Swaroop+Boudh|access-date=2020-06-11|website=www.amazon.in|language=en-in}}</ref>
*''डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर की संघर्ष यात्रा और संदेश''<ref>{{Cite web|title=Budhacharya Shanti Swaroop Boudh|url=https://www.goodreads.com/author/show/18277043.Budhacharya_Shanti_Swaroop_Boudh|access-date=2020-06-11|website=www.goodreads.com}}</ref>
*''गॉडेस इंग्लिश'' चित्रकला<ref>{{Cite web|date=2006-12-30|title=Dalits can use English as a weapon: Namishray|url=https://www.hindustantimes.com/india/dalits-can-use-english-as-a-weapon-namishray/story-qsFs8w99KKc9zFl34pwzMK.html|access-date=2020-06-11|website=Hindustan Times|language=en}}</ref>

== बाह्य दुवे ==
*[http://www.samyakprakashan.in/author/shanti-swaroop-bauddh सम्यक प्रकाशन येथे शांतिस्वरूप बौद्ध]
* [https://www.forwardpress.in/2020/06/obituary-shant-swaroop-baudh-hindi/ बौद्ध-आंबेडकरवादी वैचारिकी के चितेरे शांति स्वरूप बौद्ध]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:बौद्ध, शांतिस्वरूप}}
[[वर्ग:इ.स. १९४९ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. २०२० मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:भारतीय लेखक]]
[[वर्ग:भारतीय बौद्ध]]
[[वर्ग:धर्मांतरित बौद्ध]]
[[वर्ग:बौद्ध विद्वान]]
[[वर्ग:भारतीय चित्रकार]]
[[वर्ग:प्रकाशक]]
[[वर्ग:आंबेडकरवादी]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]
[[वर्ग:हिंदी लेखक]]
[[वर्ग:बौद्ध कार्यकर्ते]]
[[वर्ग:दलित नेते]]
[[वर्ग:दलित लेखक]]

शांतिस्वरूप बौद्ध - आवृत्ती इतिहास

ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात