ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात

2022-05-01T16:36:32Z

नवीन पृष्ठ

{{माहितीचौकट ऐतिहासिक साम्राज्ये
| नाव = शिलाहार साम्राज्य<br>
| सुरुवात = इ.स.नववे शतक
| शेवट = इ.स.तेरावे शतक
| राजधानी = पुरी([[दंडराजपुरी]]), वलीपट्टण(][[खारेपाटण]]), कोल्हापूर, पन्हाळा, वळीवडे
| राजे = उत्तर कोकणचा पहिला राजा-कपर्दी(८००-८२५)<br/>दक्षिण कोकणचा पहिला राजा-सणफुल्ल(७६५-७९५)<br/>कोल्हापूरचे पहिले राजा-जतिग प्रथम (९४०-९६०)
| भाषा = [[मराठी]], [॥संस्कृत]], [[कन्नड]]
धर्म = [[जैन]] अनुयायी
|क्षेत्रफळ =
|लोकसंख्या =
|चलने =
}}
[[शिलाहार]] हे [[राष्ट्रकूट]] कालखंडातील [[उत्तर]] आणि [[दक्षिण]] [[कोकण]], दक्षिण [[महाराष्ट्र]] या भागांतील मराठा राजघराणे होते. [[इ.स. ९ ]]वे ते [[इ.स. १३|१३ ]]वे शतक, म्हणजे चार शतके त्यांनी राज्य केले.

== घराणी ==

'''{{लेखनाव}}ची''' तीन घराणी होती.
# उत्तर कोकणचे शिलाहार
# दक्षिण कोकणचे शिलाहार
# कोल्हापूरचे शिलाहार

ही तिन्ही घराणी स्वतःला [[विद्याधर]] जीमूतवाहन याचे वंशज मानत. जीमूतवाहनाने एका नागाला वाचवण्याकरिता आपला देह एका दगडावर (शिलेवर) बसून गरुडाला अर्पण केला होता. म्हणून त्याच्या वंशाला शिलाहार (शिलेवरील गरुडाचा आहार) असे म्हणतात, अशी आख्यायिका आहे.

=== उत्तर [[कोकण]]चे शिलाहार ===
उतर कोकणचे शिलाहार हे सध्याच्या [[ठाणे]], [[मुंबई]],[[रायगड]] या जिल्ह्यांवर राज्य करत होते. त्यांची राजधानी 'पुरी' म्हणजेच आताचे रायगड जिल्ह्यातील दंडराजपुरी होय. कपर्दी हा या घराण्याचा मूळ पुरुष होय.

==== उत्तर कोकणचे शिलाहार शासक ====

{| class="wikitable"
|-
! शासक !! कालखंड (इ.स.)
|-
| कपर्दी प्रथम || ८००-८२५
|-
| पुल्लशक्ती || ८२५-८५०
|-
| कपर्दी द्वितीय|| ८५०-८८०
|-
| वप्पूवन्न || ८८०-९१०
|-
| झंझ || ९१०-९३०
|-
| गोग्गीराज || ९३०-९४५
|-
| वज्जड प्रथम || ९४५-९६५
|-
| छद्वीदेव || ९६५-९७५
|-
| अपराजित || ९७५-१०१०
|-
| वज्जड द्वितीय || १०१०-१०१५
|-
| अरीकेसरी || १०१५-१०२२
|-
| छित्तराज || १०२२-१०३५
|-
| नागार्जुन || १०३५-१०४५
|-
| मुम्मिनीराज || १०४५-१०७०
|-
| अनंतदेव प्रथम || १०७०-११२७
|-
| अपरादित्य प्रथम || ११२७-११४८
|-
| हरीपालदेव || ११४८-११५५
|-
| मल्लिकार्जुन || ११५५-११७०
|-
| अपरादित्य द्वितीय || ११७०-११९७
|-
| अनंतदेव द्वितीय|| ११९७-१२००
|-
| केशीदेव द्वितीय || १२००-१२४५
|-
| अनंतदेव तृतीय || १२४५-१२५५
|-
| सोमेश्वर || १२५५-१२६५
|}

=== दक्षिण कोकणचे शिलाहार ===

दक्षिण कोकणचे शिलाहार हे सध्याच्या रत्‍नागिरी, सिंधुदुर्ग, गोवा इ. दक्षिणी कोकण प्रदेशात राज्य करत होते. त्यांची राजधानी वलीपट्टण म्हणजेच आत्ताचे रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील खारेपाटण होय. सणफुल्ल हा यांचा मूळपुरुष होता.

==== दक्षिण कोकणचे शिलाहार शासक ====

{| class="wikitable"
|-
! शासक !! कालखंड (इ.स.)
|-
| सणफुल्ल || ७६५-७९५
|-
| धम्मियर || ७९५-८२०
|-
| ऐयपराज || ८२०-८४५
|-
| अवसर प्रथम || ८४५-८७०
|-
| आदित्यवर्मा || ८७०-८९५
|-
| अवसर द्वितीय || ८९५-९२०
|-
| इंद्रराज || ९२०-९४५
|-
| भीम || ९४५-९७०
|-
| अवसर तृतीय || ९७०-९९५
|-
| रठ्ठराज || ९९५-१०२०
|}

=== कोल्हापूरचे शिलाहार ===

कोल्हापूरचे शिलाहार हे सध्याच्या कोल्हापूर, सांगली, सातारा, बेळगाव इ. प्रदेशांवर राज्य करत होते. त्यांची राजधानी वळीवडे (वळवडे /राधानगरी), कोल्हापूर, प्रणालक (पन्हाळा) या ठिकाणांवर होती. जतिग हा त्यांचा मूळ पुरुष होता.

==== कोल्हापूरचे शिलाहार शासक ====

{| class="wikitable"
|-
! शासक !! कालखंड(इ.स.)
|-
| जतिग प्रथम || ९४०-९६०
|-
| न्यायवर्मा || ९६०-९८०
|-
| चंद्र || ९८०-१०००
|-
| जतिक द्वितीय || १०००-१०२०
|-
| गोंक || १०२०-१०५०
|-
| गुहल प्रथम || -
|-
| कीर्तिराज || -
|-
| चंद्रादित्य || -
|-
| मारसिंह || १०५०-१०७५
|-
| गुहल द्वितीय || १०७५-१०८५
|-
| भोज प्रथम || १०८५-११००
|-
| बल्लाळ || ११००-११०८
|-
| गोंक द्वितीय || -
|-
| गंडारादित्य प्रथम || ११०८-११३८
|-
| विजयादित्य प्रथम || ११३८-११७५
|-
| भोज द्वितीय || ११७५-१२१२
|}

== लय ==

देवगिरीचे चक्रवर्ती सिंघणदेव महाराज यांनी शिलाहारांचा पराभव केला.

==शिलाहारांवरील मराठी पुस्तके==
* शिलाहार कालीन नगरी दिवे आगर (निर्मला गोखले)

{{विस्तार}}
{{साम्राज्ये}}
{{भारतीय राजवंश}}

[[वर्ग:भारतीय राजवंश]]

शिलाहार वंश - आवृत्ती इतिहास

ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात