https://mr.bharatpedia.org/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%E0%A4%B6%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A5%80_%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%9A%E0%A5%80_%E0%A4%B8%E0%A5%88%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%B0%E0%A4%9A%E0%A4%A8%E0%A4%BEशिवाजी महाराजांची सैन्य रचना - आवृत्ती इतिहास2026-09-02T11:48:43Zविकिवरील या पानाच्या आवृत्त्यांचा इतिहासMediaWiki 1.43.6https://mr.bharatpedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B6%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A5%80_%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%9A%E0%A5%80_%E0%A4%B8%E0%A5%88%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%B0%E0%A4%9A%E0%A4%A8%E0%A4%BE&diff=1611&oldid=prev2405:201:1:481D:DB8:C24B:EDCA:D37A: robot: Import pages using विशेष:आयात2022-05-01T08:59:20Z<p>robot: Import pages using <a href="/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A5%87%E0%A4%B7:%E0%A4%86%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%A4" title="विशेष:आयात">विशेष:आयात</a></p>
<p><b>नवीन पृष्ठ</b></p><div>{{संदर्भहीन लेख}}<br />
{{इतिहासलेखन}}<br />
{{वर्ग}}<br />
{{विस्तार}}<br />
'''शिवाजी महाराजांची सैन्य रचना''' साधारणपणे खालील प्रकारची होती.<br />
==गुप्तहेर==<br />
==अंगरक्षक==<br />
==पायदळ==<br />
* ९ शिपायांवर (पावलोक) -१ हवालदार<br />
* ३ हवालदारांवर - १ जुमलेदार<br />
* ३ जुमलेदारांवर - १ नाईक/फौजदार<br />
*१० फौजदार/नाईकांवर - १ हजारी मनसबदार<br />
*७ एक हजारी मनसबदारांवर - सप्त हजारी मनसबदार<br />
वरील सर्वांचा अधिकारी- सरनोबत/सरसेनापती<br />
<br />
==घोडदळ==<br />
यात दोन प्रकार असत. एक 'बारगीर' आणि 'शिलेदार'. बारगीर म्हणजे सरकारी घोडेस्वार. यास सर्व सामान शिवाजी महाराजांतर्फे दिले जाई. शिलेदार म्हणजे ज्याच्याकडे स्वतःचा घोडा व आवश्यक सामान आहे तो.<br />
<br />
त्यात तैनाती फौज व राखीव फौज असे दोन प्रकार होते. तैनाती फौजेत बारगीर तर राखीव फौजेत शिलेदार असत. घोड्यांची निगा राखणारे-मोतद्दार. दर २ माणसांमागे तीन घोडे ठेवले जात.<br />
* २५ घोडेस्वारांवर - १ नियंत्रक (हवालदार)<br />
* ५ हवालदारांवर - १ जमादार<br />
* १० जमादारांवर - १ अधिकारी (एक हजारी मनसबदार) <br />
* ५ एक हजारी मनसबदारांवर - १ पंच हजारी मनसबदार<br />
* सर्व पंच हजारी मनसबदारांचा अधिकारी - १ सरनोबत(सर्वोच्च अधिकारी)<br />
<br />
==किल्ल्यावरचे अधिकारी==<br />
* सबनीस<br />
* कारखानीस<br />
* हवालदार<br />
* सर्वांचा नियंत्रक - किल्लेदार<br />
* आरमार<br />
<br />
<br />
'''वरील लेखनास {{संदर्भ हवा}}<br />
<br />
==संदर्भ व नोंदी==<br />
{{संदर्भयादी}}<br />
<br />
[[वर्ग: शिवाजी महाराज|सैन्य]]</div>2405:201:1:481D:DB8:C24B:EDCA:D37A