ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात

2022-05-01T07:03:54Z

नवीन पृष्ठ

{{हा लेख|हिंदू देवी "सरस्वती"|सरस्वती (निःसंदिग्धीकरण)}}
{{इतरउपयोग४||याच नावाची वेदकालीन नदी|सरस्वती नदी}}{{माहितीचौकट हिंदू दैवत|नाव=सरस्वती|चित्र=Saraswati.jpg|चित्र_रुंदी=|चित्र_title=राजा रवी वर्मा यांचे देवी सरस्वतीचे चित्र|आधिपत्य=ज्ञान, संगीत, कला, भाषण, ज्ञान आणि शिक्षणाची देवी|नाव_मराठी_देवनागरी_लेखन=सरस्वती|नाव_संस्कृत_देवनागरी_लेखन=सरस्वती देवी|नाव_कन्नड_लेखन=ಸರಸ್ವತಿ|नाव_तमिळ_लेखन=சரசுவதி|निवासस्थान=ब्रह्मलोक|लोक=ब्रह्मलोक|वाहन=मोर, हंस|शस्त्र=|वडील_नाव=|आई_नाव=|पती_नाव=ब्रह्म|अपत्ये=|अन्य_नावे=शारदा, शतरूपा, वीणावादिनी, वीणापाणि, वाग्देवी, वागेश्वरी, भारती|या_देवतेचे_अन्य_अवतार=|या_अवताराची_मुख्य_देवता=|मंत्र=श्री सरस्वत्यै नमः|नामोल्लेख_धार्मिक_साहित्य=महाभारत शान्ती पर्व, देवी भागवत,ऋग्वेद|मुख्य_तीर्थक्षेत्रे=शृंगेरी शारदा पीठम|तळटिपा=}}'''सरस्वती''' (Sanskrit: सरस्वती देवी, IAST: ''''Sarasvatī'''') ही ज्ञान, संगीत, कला, विद्या आणि शिक्षणाची हिंदू देवी आहे.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=7vJAEAAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PT28&dq=%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%A4%E0%A5%80+%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%B5%E0%A5%80&hl=en|title=Hindu Devi Devta|last=Tripathi|first=Kk|date=2013-01-01|publisher=Prabhat Prakashan|isbn=978-81-7721-127-6|language=en}}</ref> ती सरस्वती, लक्ष्मी आणि पार्वती या त्रिदेवीपैकी एक आहे.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=yEMMAAAAIAAJ&newbks=0&printsec=frontcover&dq=%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%A4%E0%A5%80+%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%B5%E0%A5%80+%E0%A4%B0%E0%A5%82%E0%A4%AA&q=%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%A4%E0%A5%80+%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%B5%E0%A5%80+%E0%A4%B0%E0%A5%82%E0%A4%AA&hl=en|title=पुराणों में सरस्वती व लक्स्मी: एक अध्ययन|last=Śarmā|first=Sumana|date=1998|publisher=Klāsika Pablikeśansa|isbn=978-81-87068-07-5|language=hi}}</ref>

==वैदिक काल==
वैदिक काळात सरस्वती ही प्राचीन नदी होती. [[ऋग्वेद]] या ग्रंथात तिचा उल्लेख सापडतो. या नदीच्या किनारी ज्ञानाची निर्मिती झाल्याने कालाचा ओघात सरस्वती ही ज्ञानाची देवता मानली जाऊ लागली असे अभ्यासक मानतात.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=cmjEDwAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA129&dq=%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%A4%E0%A5%80+%E0%A4%A8%E0%A4%A6%E0%A5%80&hl=en|title=Pracheen Bharat|last=Singh|first=Rahees|date=2010|publisher=Pearson Education India|isbn=978-93-5394-224-3|language=hi}}</ref>
==स्वरूप==
चित्रात सरस्वती शुभ्र वस्त्रे नेसलेली आणि अनेकदा [[कमळ|कमळा]]वर बसलेली दाखवतात आणि [[मोर]] तिच्या बाजूला असतो. हातात वीणा असते. सरस्वतीचे वाहन [[हंस]] आहे ; पण जैन पुराणांमधून आणि लोककथांमधून सरस्वती वाहन मोर असल्याचे सांगितले जाते.
[[हिंदू]] पुराणांनुसार '''सरस्वती''' ही विद्येची देवता मानली जाते. माघ महिन्यातल्या शुद्ध पंचमीला [[वसंत पंचमी]] वा श्रीपंचमी <ref>{{जर्नल स्रोत|date=2019-05-07|title=वसंत पंचमी|url=https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%A4_%E0%A4%AA%E0%A4%82%E0%A4%9A%E0%A4%AE%E0%A5%80&oldid=1683175|journal=विकिपीडिया|language=mr}}</ref> म्हणतात. या दिवशी सरस्वतीचा जन्म झाल्याने हा दिवस सरस्वती जयंती म्हणून साजरा केला जातो.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=scJmDwAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PT60&dq=%E0%A4%B5%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%A4+%E0%A4%AA%E0%A4%82%E0%A4%9A%E0%A4%AE%E0%A5%80&hl=en|title=Bharatiya Parva Evam Tyohar|last=Shandilya|first=Rajeshwari|date=2009-01-01|publisher=Prabhat Prakashan|isbn=978-81-7315-617-5|language=hi}}</ref>

== सरस्वतीचे वर्णन करणार सुप्रसिद्ध श्लोक ==

====== सरस्वती वंदना ======
या कुन्देन्दुतुषारहारधवला

या शुभ्रवस्त्रावृता

या वीणावरदण्डमण्डितकरा

या श्वेतपद्मासना।

या ब्रह्माच्युतशंकरप्रभृतिभिर्देवैः सदा वन्दिता

सा माम पातु सरस्वती भगवती निःशेषजाड्याऽपहा ॥<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.pinterest.com/pin/307018899577272967/|title=सरस्वती वंदना या कुन्देन्दुतुषारहारधवला या शुभ्रवस्त्रावृता। या वींणावरदण्डमण्डितकरा या श्वेतपदमासना॥ या ब्रह्माच्युतशङ्करप्रभृतिभिर्देवैः … {{!}} संस्कृत {{!}} Vedic mantras, Hindu mantras, Yoga mantras|संकेतस्थळ=Pinterest|भाषा=en|ॲक्सेसदिनांक=2019-09-16}}</ref><ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=MBDuwZjIK9sC&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA354&dq=%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%A4%E0%A5%80+%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%B5%E0%A5%80+%E0%A4%B0%E0%A5%82%E0%A4%AA&hl=en|title=General Knowledge Encyclopedia|last=Mishra|first=Sheo Gopal|date=2009-01-01|publisher=Prabhat Prakashan|isbn=978-81-7315-410-2|language=hi}}</ref>

शुक्लां ब्रह्मविचार सार परमामाद्यां जगद्व्यापिनीं,

वीणा-पुस्तक-धारिणीमभयदां जाड्यान्धकारापहाम्‌।

हस्ते स्फटिकमालिकां विदधतीं पद्मासने संस्थिताम्‌,

वन्दे तां परमेश्वरीं भगवतीं बुद्धिप्रदां शारदाम्‌॥२॥<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.bhaktibharat.com/vandana/aarti-maa-saraswati-vandana|title=आरती: माँ सरस्वती वंदना - Aarti Maa Saraswati Vandana|संकेतस्थळ=BhaktiBharat.com|भाषा=hi|ॲक्सेसदिनांक=2019-09-16}}</ref>

== संदर्भ यादी ==
<references />
== बाह्य दुवे ==
[https://www.bhaktisansar.in/aarti/saraswati-mata-ki-aarti/ सरस्वती माता की आरती इन हिंदी - Saraswati Mata Ki Aarti in Hindi]. BhaktiSansar.in.

[[वर्ग:हिंदू दैवते]]
[[वर्ग:हिंदू देवता]]

सरस्वती - आवृत्ती इतिहास

ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात