https://mr.bharatpedia.org/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%E0%A4%B8%E0%A4%BF%E0%A4%82%E0%A4%B9%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A5_%E0%A4%95%E0%A5%81%E0%A4%82%E0%A4%AD%E0%A4%AE%E0%A5%87%E0%A4%B3%E0%A4%BEसिंहस्थ कुंभमेळा - आवृत्ती इतिहास2026-08-27T12:31:10Zविकिवरील या पानाच्या आवृत्त्यांचा इतिहासMediaWiki 1.43.6https://mr.bharatpedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A4%BF%E0%A4%82%E0%A4%B9%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A5_%E0%A4%95%E0%A5%81%E0%A4%82%E0%A4%AD%E0%A4%AE%E0%A5%87%E0%A4%B3%E0%A4%BE&diff=6891&oldid=prevImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात2022-05-01T11:33:37Z<p>robot: Import pages using <a href="/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A5%87%E0%A4%B7:%E0%A4%86%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%A4" title="विशेष:आयात">विशेष:आयात</a></p>
<p><b>नवीन पृष्ठ</b></p><div>[[File:Nashik during 1989 Kumbh Mela.jpg|thumb|right|सिंहस्थ कुंभमेळा, १९८९]]<br />
'''सिंहस्थ कुंभमेळा''' हा [[त्र्यंबकेश्वर]], [[महाराष्ट्र]] येथे दर बारा वर्षांनी घडणारा, [[हिंदू धर्म|हिंदू धर्मीयांचा]] मेळा आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.saamana.com/article-on-nashik-trimbakeshwar/|title=संस्कृती सोहळा – गोदातीरावरचे त्र्यंबकेश्वर {{!}} Saamana (सामना)|last=ऑनलाईन|first=सामना|language=en-US|access-date=2021-07-27}}</ref> जेव्हा [[गुरू (ग्रह)|गुरू]] आणि [[सूर्य]] [[सिंह रास|सिंह राशीत]] प्रवेशतात आणि [[अमावास्या]] असते, तेव्हा [[गोदावरी नदी|गोदावरीच्या]] उगमस्थानावर त्र्यंबकेश्वर येथे हा मेळा भरतो. अशाच प्रकारचे [[कुंभमेळा|कुंभमेळे]] [[हरिद्वार]], [[प्रयाग]], [[उज्जैन]] येथेही भरतात.<br />
<br />
== आख्यायिका व पौराणिक संदर्भ ==<br />
[[समुद्रमंथन|समुद्रमंथनाने]] जो [[अमृतकुंभ]] समुद्राच्या बाहेर निघाला तेव्हा देवांना प्रश्न पडला, की जर [[दानवांनी]] हे [[अमृत]] प्राशन केले तर हे दानव अमर होऊन देव व मनुष्य यांना सळो की पळो करून सोडतील. तेव्हा देवांनी [[इंद्र|इंद्राचा]] पुत्र [[जयंत]] याला अमृतकुंभ घेऊन आकाशमार्गे पलायन करण्यास सांगितले. या अमृतकुंभाला देवांपासून हस्तगत करण्यासाठी दानवांनी देवांशी १२ दिवस भयंकर युद्ध केले. या युद्धकाळी अमृतकुंभामधून काही थेंब पृथ्वीवर पडले. हे अमृताचे थेंब [[हरिद्वार]], [[प्रयाग]], [[उज्जैन]] व [[त्र्यंबकेश्वर]] येथे पडले. चंद्राने कलशामधून अमृत सांडताना वाचविले, सूर्याने अमृतकलशास फुटू दिले नाही व बृहस्पतीने राक्षसांपासून रक्षण केले म्हणून जेव्हा सूर्य, चंद्र व [[गुरू (ग्रह)|गुरू]] [[कुंभ रास|कुंभ राशीत]] प्रवेशतात तेव्हा कुंभमेळा भरतो. जेव्हा गुरू आणि सूर्य [[सिंह रास|सिंह राशीत]] प्रवेशतात आणि [[अमावास्या]] असते, तेव्हा [[गोदावरी नदी|गोदावरीच्या]] उगमस्थानावर त्र्यंबकेश्वरात सिंहस्थ कुंभमेळा भरतो.<br />
<br />
==साधूंचे आखाडे==<br />
[[File:Sadhu of Kumbhmela.jpg|thumb|कुंभमेळ्यातील साधू]]<br />
कुंभमेळ्याच्या ठिकाणी विविध संप्रदायाचे आणि आखाड्याचे साधू एकत्र येतात आणि उपासना करतात. असे साधू होण्यासाठी विशिष्ट प्रक्रियेतून जावे लागते. कुंभमेळ्यात या सर्व साधूंचे विशेष महत्त्व असते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.esakal.com/vidarbha/where-are-naga-sadhu-stay-344375|title=कुंभ मेळा संपल्यानंतर नागा साधू कोठे जातात?|website=eSakal - Marathi Newspaper|language=mr-IN|access-date=2021-07-27}}</ref> <br />
* '''अग्नी''' (शैव)<br />
* '''अटल''' (शैव)<br />
* '''आनंद''' (शैव) आखाडा :- <br />
हा आखाडा संवत ९१२, सन ७७८ मध्ये स्थापन झाला. यांचे इष्टदेव श्री अग्नि व [[सूर्य]] आहे. <br />
* “‘आवाहन (शैव) ”’<br />
* '''उदासिनी पंचायती बडा आखाडा''' (शैव) :-<br />
हा आखाडा संवत १८४४, सन १७१० मध्ये स्थापन झाला. या संप्रदायाचे संस्थापक श्रीचंद्र आचार्य उदासीन होते. यांच्यात आज नऊ असे एकत्रित सांप्रदायिक भेद आहेत.<br />
* '''उदासीन नया आखाडा (शैव) :-''' <br />
हा आखाडा संवत १९०२, सन १७६८ मध्ये वरील उदासीन बडा आखाड्यातील कांही साधूंनी विभक्त होऊन स्थापन केला. यांचे प्रवर्तक महंत सुरदासजी होते. <br />
* '''खाकी आखाडा''' :<br />
* '''नाथपंथी गोरक्षनाथ मठ (आखाडा) :-''' <br />
हा आखाडा संवत ९००, सन ८६६ मध्ये अहिल्या-[[गोदावरी]] संगमावर स्थापन झाला. यांचे संस्थापक पीर –पीर शिवनाथजी आहेत. याच आखाड्यात आदिनाथ [[मच्छिंद्रनाथ]] व [[गोरखनाथ]] असे योगी झाले. यांचे मुख्यदैवत गोरक्षनाथ (भैरव) आहे. यांच्यात बारापंथ आहेत. यांचेमधील अनेक योग्यांनी, ब्रह्मगिरी, कौलगिरी, येथे साधना केली. <br />
* '''जुना दत्त (भैरव) आखाडा :-''' <br />
हा आखाडा संवत १२०२, सन १०६९ मध्ये कार्तिक शुक्ल १० रोजी [[कर्णप्रयाग]] येथे स्थापन झाला. यांचे इष्टदेव श्री रुद्रावतार [[दत्तात्रय]] आहेत. <br />
* '''दिगंबर''' (वैष्णव) :<br />
* '''निरंजनी आखाडा : -''' <br />
हा आखाडा संवत ९६०, सन ८२६ मध्ये सोमवार रोजी [[मांडवी (कच्छ)]] येथे स्थापन झाला. यांचे इष्टदेव [[कार्तिक स्वामी]] आहेत. <br />
* '''निर्मल पंचायती आखाडा''' (शीख संप्रदायाचा आखाडा) :<br />
* '''निर्मोही''' (वैष्णव) :<br />
हा आखाडा संवत १९१८, सन १७८४ मध्ये [[हरिद्वार]] कुंभाचे वेळी एका मोठ्या सभेत विचारविनियम होऊन दूरगाहसिंह महाराज यांनी स्थापन केला. यांचे इष्टदेव [[गुरुनानक]] ग्रंथसाहेब आहेत.<br />
* '''निर्वाणी''' (वैष्णव) :<br />
* '''पंच अग्नि आखाडा :-''' <br />
हा आखाडा संवत ११९२, सन १०५८ मध्ये आषाढ शुक्ल ११ रोजी स्थापन झाला. यांची इष्ट देवता [[गायत्री]] आहे. यांच्यात चार शंकराचार्य पीठांचे ब्रम्हचारी साधू आहेत व [[महामंडलेश्वर]] आहेत.<br />
* '''महानिर्वाणी आखाडा :-''' <br />
हा आखाडा संवत ८०५, सन ६७१ मध्ये मार्गशीर्ष शुक्ल १० गुरुवार, रोंजी [[झारवंड वैजनाथ]] – प्रांत [[बिहार]] येथे स्थापन झाला. यांचे इष्टदेव श्री कपील महामुनी आहेत. <br />
* '''वैष्णव बैरागी आखाडा :-''' <br />
हा बालानंद वैष्णव आखाडा संवत १७२९, सन १५९५ मध्ये [[दारागंज]] येथे मध्वमुरारी यांनी स्थापन केला. कालांतराने यांचे चार संप्रदाय झाले. त्यात निर्मोही, निर्वाणी, खाकी असे भेद आहेत. प्रत्येक कुंभक्षेत्रावर यांचे स्नान संन्याशी दशनामी साधूंचे [[शाही स्नान]] झाल्यावर होत असते.<br />
[[File:Kumbhmela2010-1.jpg|thumb|कुंभमेळ्यातील गुरू आणि शिष्य साधू ]]<br />
<br />
== हेही पहा ==<br />
* [[कुंभमेळा]]<br />
<br />
==बाह्य दुवे==<br />
* {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = https://kumbhmela2015.maharashtra.gov.in/1035/Home | title = सिंहस्थ कुंभमेळा नाशिक-त्र्यंबकेश्वर - अधिकृत संकेतस्थळ | भाषा = मराठी }}<br />
<br />
{{विस्तार}}<br />
<br />
== संदर्भ ==<br />
[[वर्ग:कुंभमेळे]]<br />
[[वर्ग:नाशिक जिल्हा]]</div>ImportMaster