ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात

2022-05-01T18:52:44Z

नवीन पृष्ठ

{{बदल}}
'''हिंदुजा समूह''' हा अँग्लो-इंडियन ट्रान्सनॅशनल समूह आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bloomberg.com/profile/company/1001Z:IN|title=Hinduja Group Ltd|website=www.bloomberg.com}}</ref> ऑटोमोटिव्ह, तेल आणि विशेष रसायने, [[बँक|बँकिंग]] आणि वित्त, आयटी आणि आयटीईएस, [[संगणक सुरक्षा|सायबर सुरक्षा]], आरोग्य सेवा, [[वाणिज्य|व्यापार]], पायाभूत सुविधा प्रकल्प विकास, मीडिया आणि [[मनोरंजन]], ऊर्जा आणि रिअल इस्टेट यासह अकरा क्षेत्रांमध्ये हा समूह उपस्थित आहे. हिंदुजा बंधूंकडे जगभरात १०० अब्ज डॉलर्सची संपत्ती आहे. हिंदुजा कुटुंबाची अमेरिकेत जवळपास ५० अब्ज डॉलर्सची संपत्ती आहे. हिंदुजा बंधूंची सध्याची एकूण संपत्ती १०० अब्ज डॉलर्स आहे. . <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.mirror.co.uk/news/world-news/who-sri-gopi-hinduja-brothers-10372393|title=Who are the Hinduja brothers|date=7 May 2017|publisher=The Mirror|access-date=8 May 2017}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indiancompanies.in/hinduja-group-of-companies-family-list-of-subsidiaries/|title=Hinduja Group of Companies – List of Subsidiaries|date=18 February 2020}}</ref>

== इतिहास ==
कंपनीची स्थापना १९१४ मध्ये परमानंद दीपचंद हिंदुजा यांनी केली होती, जे भारतातील सिंधी कुटुंबातील होते. <ref>{{स्रोत बातमी|last=Halime|first=Farah|url=http://www.thenational.ae/business/hinduja-a-relatively-successful-billionaire|title=Hinduja, a 'relatively' successful billionaire|date=24 December 2010|work=The National|quote=The family's success began with their father, Parmanand, who came from the Sindh province of what is now Pakistan...|access-date=5 August 2016}}</ref> सुरुवातीला शिकापूर (पूर्वीचे पाकिस्तान) आणि [[मुंबई]], भारत येथे कार्यरत असताना त्यांनी १९१९ मध्ये इराणमध्ये कंपनीचे पहिले आंतरराष्ट्रीय ऑपरेशन सुरू केले. [[इराणी क्रांती|इस्लामिक क्रांतीने]] युरोपला जाण्यास भाग पाडले तेव्हा या गटाचे मुख्यालय १९७९ पर्यंत इराणमध्ये राहिले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.moneycontrol.com/news/business/podcast-the-business-of-family-the-hindujas-2732971.html|title=Podcast {{!}} The business of family — The Hindujas|website=Moneycontrol|access-date=2020-06-10}}</ref> <ref name="bloomberg">{{स्रोत बातमी|last=Miller|first=Hugo|url=https://www.bloomberg.com/news/features/2021-11-24/billionaire-family-feud-puts-a-century-old-business-empire-in-jeopardy|title=Billionaire Family Feud Puts a Century-Old Business Empire in Jeopardy|last2=Browning|first2=Jonathan|date=23 November 2021|work=[[Bloomberg News]]|access-date=28 November 2021}}</ref>

समूहाचे अध्यक्ष [[एसपी हिंदुजा|श्रीचंद हिंदुजा]] आणि त्यांचे बंधू गोपीचंद, ते सह-अध्यक्ष, १९७९ मध्ये निर्यात व्यवसाय विकसित करण्यासाठी लंडनला गेले; तिसरा भाऊ प्रकाश [[जिनीव्हा|जिनेव्हा]], स्वित्झर्लंड येथे गटाचे कामकाज सांभाळतो तर सर्वात धाकटा भाऊ अशोक हा भारतीय हितसंबंधांवर देखरेख करतो. हे भाऊ सर्व [[भक्ती योग|धर्माभिमानी हिंदू]], शाकाहारी आणि टिटोटलर आहेत आणि काळ्या सूट आणि गोलाकार चष्म्यांना प्राधान्य देऊन समान प्रकारे कपडे घालतात. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.independent.co.uk/life-style/this-is-dynasty-indianstyle-1323548.html|title=This is Dynasty, Indian-style|last=Tim McGirk|date=12 January 1996|website=The Independent}}</ref>

समूह १,५०,०००हून अधिक लोकांना रोजगार देतो आणि भारतासह जगभरातील अनेक प्रमुख शहरांमध्ये कार्यालये आहेत. २०१७ मध्ये, <nowiki><i id="mwOw">संडे टाइम्स</i></nowiki> रिच लिस्ट २०१७ मध्ये श्रीचंद आणि गोपीचंद हिंदुजा यांची अंदाजे £१६.२ अब्ज संपत्ती असलेले ब्रिटनमधील सर्वात श्रीमंत पुरुष म्हणून वर्णन करण्यात आले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.hindustantimes.com/business-news/hinduja-brothers-stay-on-top-of-uk-rich-list/story-MEX4oShlu1WdNS7uElnzNP.html|title=Hinduja brothers stay on top of UK rich list|last=Sonwalkar, Prasun|date=7 May 2017|publisher=Hindusthan Times|access-date=7 May 2017}}</ref>

२०१५ मध्ये, द एशियन अवॉर्ड्समध्ये, हिंदुजा बंधूंना बिझनेस लीडर ऑफ द इयर पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/asian-awards-2015-winners-star-studded-5540464|title=Asian Awards 2015: All the winners from the star-studded bash|last=Wareing|first=Charlotte|date=17 April 2015|website=Daily Mirror}}</ref> अशोक हिंदुजा यांना २०१७ मध्ये UAE सरकार समर्थित आशियाई बिझनेस लीडरशिप फोरम येथे ABLF ग्लोबल आशियाई पुरस्काराने गौरविण्यात आले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.businesswireindia.com/ashok-hinduja-felicitated-with-ablf-global-asian-award-at-the-uae-government-backed-asian-business-leadership-forum-60239.html|title=Ashok Hinduja Felicitated With ABLF GLOBAL ASIAN AWARD at the UAE Government Backed Asian Business Leadership Forum|website=www.businesswireindia.com}}</ref> OneOTT इंटरटेनमेंट लिमिटेड , हिंदुजा समूहाची मीडिया वर्टिकल शाखा, यांना Telecomlead.com द्वारे २०१९ इनोव्हेशन लीडर्स पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. <ref>{{स्रोत बातमी|last=Lead|first=Telecom|url=https://www.telecomlead.com/in-depth/winners-of-telecomlead-com-innovation-leaders-2019-award-92566|title=Winners of TelecomLead.com Innovation Leaders 2019 award|date=14 October 2019|work=TelecomLead}}</ref>

== हिंदुजा ग्रुपच्या कंपन्या ==
[[चित्र:Hinduja_Hospital,_Mahim,_Mumbai.jpg|इवलेसे| हिंदुजा नॅशनल हॉस्पिटल, मुंबई]]
[[चित्र:Hinduja_Hospital's_mobile_clinic.jpg|इवलेसे| [[अशोक लेलँड]] प्लॅटफॉर्मवर हिंदुजा नॅशनल हॉस्पिटलचे फिरते दवाखाने बांधले आहेत]]

* हिंदुजा हाउसिंग फायनान्स लि. .
* [[अशोक लेलँड]]
** ऑप्टारे
* अशोक लेलँड फाउंड्रीज – अशोक लेलँडचा एक विभाग, ज्याला हिंदुजा फाउंड्रीज असेही म्हणतात
* पीडी हिंदुजा नॅशनल हॉस्पिटल अँड मेडिकल रिसर्च सेंटर
* हिंदुजा हेल्थकेअर लिमिटेड
* हिंदुजा बँक (स्वित्झर्लंड) लिमिटेड (पूर्वीची अमास बँक)
* [[इंडसइंड बँक]]
* हिंदुजा लेलँड फायनान्स लि
* हिंदुजा ग्लोबल सोल्युशन्स लि
* GOCL कॉर्पोरेशन लि
* गल्फ ऑइल इंटरनॅशनल लि
* गल्फ ऑइल लुब्रिकंट्स इंडिया लिमिटेड
* क्वेकर-हॉटन इंटरनॅशनल लि
* गल्फ ऑइल मिडल ईस्ट लि
* हिंदुजा नॅशनल पॉवर कॉर्पोरेशन लि
* हिंदुजा रिन्यूएबल्स एनर्जी प्रायव्हेट लि
* हिंदुजा रियल्टी व्हेंचर्स लि
* हिंदुजा ग्रुप इंडिया लिमिटेड
* केपीबी हिंदुजा कॉलेज ऑफ कॉमर्स
* NXTDIGITAL Ltd (पूर्वीचे हिंदुजा व्हेंचर्स लिमिटेड) – Nxtdigital Hits, OneOTT iNtertainment Ltd, INE, आणि INDigital यांचा समावेश आहे
* सायकरेक्स सिस्टम्स प्रायव्हेट लिमिटेड
* ब्रिटिश मेटल कॉर्पोरेशन (इंडिया) प्रायव्हेट लिमिटेड
* हिंदुजा इन्व्हेस्टमेंट्स अँड प्रोजेक्ट सर्व्हिसेस लि

== वाद ==

=== बोफोर्स घोटाळा ===
श्रीचंद, गोपीचंद आणि प्रकाश हिंदुजा हे बोफोर्स घोटाळ्याच्या तपासाशी संबंधित होते, ज्यामध्ये स्वीडिश कंपनी बोफोर्सने भारत सरकारला ४०० हॉवित्झरच्या {{USD}} १.३ अब्ज विक्रीच्या संदर्भात १९८६ मध्ये सरकारी अधिकारी आणि राजकारण्यांना बेकायदेशीर लाच दिल्याचा आरोप आहे. ऑक्टोबर २००० मध्ये भारतीय [[केंद्रीय अन्वेषण विभाग|सेंट्रल ब्युरो ऑफ इन्व्हेस्टिगेशनने]] तिन्ही भावांवर आरोप लावले होते, <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/964191.stm|title=BBC News - SOUTH ASIA - Bofors charges against Hindujas}}</ref> परंतु २००५ मध्ये दिल्लीतील उच्च न्यायालयाने पुराव्याअभावी आणि खटल्याच्या खटल्यातील कागदपत्रे केंद्रस्थानी असल्याचे सांगून त्यांच्यावरील सर्व आरोप फेकून दिले. निरुपयोगी आणि संशयास्पद" कारण त्यांची उत्पत्ती सत्यापित केली जाऊ शकत नाही. न्यायाधीश आर.एस.सोढी म्हणाले: "मी माझी नापसंती व्यक्त केली पाहिजे की १४ वर्षांचा खटला आणि {{INRConvert|2.5|b}} जनतेचा पैसा खटल्यासाठी खर्च झाला. यामुळे हिंदुजांचे प्रचंड आर्थिक, भावनिक, व्यावसायिक आणि वैयक्तिक नुकसान झाले आहे." <ref>{{स्रोत बातमी|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/2474787.stm|title=BBC NEWS - South Asia - Q&A: Hinduja Bofors case|date=31 May 2005}}</ref>

=== २००१ हिंदुजा प्रकरण ===
जानेवारी २००१ मध्ये, हे उघड झाले की ब्रिटन सरकारचे मंत्री पीटर मँडेलसन यांनी श्रीचंद हिंदुजा यांच्या वतीने गृह मंत्रालयाचे मंत्री माईक ओ'ब्रायन यांना दूरध्वनी केला होता, जे त्यावेळी ब्रिटीश नागरिकत्व शोधत होते आणि ज्यांची कौटुंबिक फर्म "ची मुख्य प्रायोजक बनणार होती. मिलेनियम डोममध्ये विश्वास क्षेत्र" . परिणामी, २४ जानेवारी २००१ रोजी मँडेलसन यांनी दुस-यांदा सरकारचा राजीनामा दिला, <ref>{{स्रोत बातमी|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/1134819.stm|title=BBC News | SOUTH ASIA | Mandelson resigns over Hinduja affair|date=24 January 2001|publisher=News.bbc.co.uk|access-date=3 October 2008}}</ref> <ref>{{London Gazette|date=31 January 2001}}</ref> त्याने काहीही चुकीचे केले नाही असा आग्रह धरला. सर अँथनी हॅमंड यांनी केलेल्या स्वतंत्र चौकशीतून असा निष्कर्ष निघाला की मँडेलसन किंवा इतर कोणीही अयोग्य कृती केली नव्हती.

जानेवारी २००१ मध्ये, इमिग्रेशन मंत्री बार्बरा रोशे यांनी एका लेखी कॉमन्स उत्तरात खुलासा केला की लीसेस्टर ईस्टचे [[संसद सदस्य|खासदार]] कीथ वाझ आणि त्यावेळी परराष्ट्र खात्याचे मंत्री आणि इतर खासदारांनीही हिंदुजा बंधूंबद्दल गृह कार्यालयाशी संपर्क साधला होता, असे म्हटले होते. वाझ यांनी त्यांच्या नागरिकत्वाच्या अर्जावर निर्णय केव्हा अपेक्षित आहे याबाबत चौकशी केली होती. <ref>{{स्रोत बातमी|last=Grice|first=Andrew|url=https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/mps-to-quiz-mandelson-on-passport-for-hinduja-702939.html|title=MPs to quiz Mandelson on passport for Hinduja|date=22 January 2001|work=[[The Independent]]|location=London}}</ref>

२५ जानेवारी रोजी, वाझ हे हिंदुजा प्रकरणाबद्दल विरोधकांच्या प्रश्नांचे केंद्रबिंदू बनले आणि त्यांनी त्यांची भूमिका पूर्णपणे उघड करावी अशी मागणी करणारे अनेक संसदीय प्रश्न मांडले गेले. वाझ यांनी परराष्ट्र कार्यालयाच्या प्रवक्त्यामार्फत सांगितले की सर अँथनी हॅमंड क्यूसी यांनी त्यांना विचारलेल्या प्रश्नांची उत्तरे देण्यासाठी ते "पूर्णपणे तयार" असतील ज्यांना पंतप्रधानांनी या प्रकरणाची चौकशी करण्यास सांगितले होते. हिंदुजा बंधूंना ते काही काळापासून ओळखत असल्याचे वाझ यांनी सांगितले; १९९३ मध्ये धर्मादाय हिंदुजा फाऊंडेशनची स्थापना झाली तेव्हा ते उपस्थित होते आणि १९९८ मध्ये जेव्हा टोनी आणि चेरी ब्लेअर या भावांनी [[दिवाळी]] उत्सवासाठी आमंत्रित केले तेव्हा त्यांनी भाषणही केले होते. <ref>{{स्रोत बातमी|last=Sengupta|first=Kim|url=https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/vaz-sidesteps-questions-on-links-with-hindujas-704370.html|title=Vaz sidesteps questions on links with Hindujas|date=26 January 2001|work=[[The Independent]]|location=London}}</ref>

२६ जानेवारी २००१ रोजी, पंतप्रधान [[टोनी ब्लेअर]] यांच्यावर हिंदुजा पासपोर्ट प्रकरणाच्या स्वतंत्र चौकशीसाठी पूर्वग्रहदूषित असल्याचा आरोप करण्यात आला, त्यांनी घोषित केल्यावर कीथ वाझ यांनी "काहीही चुकीचे" केले नाही. त्याच दिवशी वाझ यांनी पत्रकारांना सांगितले की, प्रकरणातील तथ्य उघड झाल्यानंतर त्यांना त्यांच्या वागणुकीचा "खेद" वाटेल. "जेव्हा हा अहवाल समोर येईल तेव्हा तुमच्यापैकी काहीजण खूप मूर्ख दिसतील. तुम्ही पीटरबद्दल आणि इतरांबद्दल आणि माझ्याबद्दल सांगितलेल्या काही गोष्टी, जेव्हा तथ्य बाहेर येईल तेव्हा तुम्हाला खूप पश्चाताप होईल,” तो म्हणाला. हिंदुजा बंधूंपैकी एकाच्या पासपोर्ट अर्जावर सामान्यपेक्षा अधिक वेगाने प्रक्रिया का केली गेली, सहा महिन्यांत प्रक्रिया करून मंजूर करून घेण्यास दोन वर्षे लागू शकतात असे का विचारले असता, त्यांनी उत्तर दिले, "हे असामान्य नाही." <ref>{{स्रोत बातमी|last=Waugh|first=Paul|url=https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/vaz-defiant-over-his-role-in-hinduja-passport-scandal-704469.html|title=Vaz defiant over his role in Hinduja passport scandal|last2=Kim Sengupta|date=27 January 2001|work=[[The Independent]]|location=London}}</ref>

२९ जानेवारी रोजी, सरकारने पुष्टी केली की हिंदुजा फाऊंडेशनने अलीकडच्या काळातील पहिले आशियाई मंत्री म्हणून त्यांची नियुक्ती साजरी करण्यासाठी सप्टेंबर १९९९ मध्ये वाझसाठी स्वागत समारंभ आयोजित केला होता. हाऊस ऑफ कॉमन्स रजिस्टर ऑफ सदस्यांच्या हितसंबंधांमध्ये वाझ यांनी पक्षाची नोंद केली नव्हती आणि कंझर्व्हेटिव्ह पार्लमेंटरी कॅम्पेन युनिटचे तत्कालीन प्रमुख जॉन रेडवुड यांनी आदरातिथ्य स्वीकारण्याच्या वाझ यांच्या निर्णयावर प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले. <ref>{{स्रोत बातमी|last=Woolf|first=Marie|url=https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/hindujas-held-party-to-celebrate-vaz-being-appointed-a-minister-704847.html|title=Hindujas held party to celebrate Vaz being appointed a minister|date=30 January 2001|work=[[The Independent]]|location=London}}</ref>

मार्चमध्ये, वाझ यांना एलिझाबेथ फिल्किन यांनी त्यांच्या आर्थिक घडामोडींच्या नवीन चौकशीला पूर्ण सहकार्य करण्याचे आदेश दिले होते, जे त्यावेळी मानकांसाठी संसदीय आयुक्त होते . वाझ यांचे वरिष्ठ परराष्ट्र सचिव रॉबिन कुक यांनीही त्यांना हिंदुजा बंधूंशी असलेल्या संबंधांबद्दलच्या आरोपांना पूर्णपणे उत्तर देण्याचे आवाहन केले. हिंदुजा फाउंडेशनने हाऊस ऑफ कॉमन्स येथे हिंदुजा प्रायोजित रिसेप्शन आयोजित करण्यात मदत केल्याच्या बदल्यात त्यांच्या पत्नीद्वारे चालवल्या जाणाऱ्या मॅपसबरी कम्युनिकेशन्स या कंपनीला £१,२००ची रक्कम दिल्याच्या तक्रारीवर चर्चा करण्यासाठी श्री वाझ यांनी २० मार्च रोजी श्रीमती फिल्किन यांची भेट घेतली. . वाझ यांनी यापूर्वी हिंदुजांकडून पैसे घेण्यास नकार दिला होता, परंतु त्यांनी या व्यवहारातून कोणताही वैयक्तिक फायदा झाला नसल्याचा आग्रह धरला. <ref>{{स्रोत बातमी|last=Woolf|first=Marie|url=https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/filkin-launches-new-investigation-into-cash-links-between-vaz-and-hindujas-688445.html|title=Filkin launches new investigation into cash links between Vaz and Hindujas|date=22 March 2001|work=[[The Independent]]|location=London}}</ref> <ref>{{स्रोत बातमी|last=Grice|first=Andrew|url=https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/downing-street-orders-vaz-to-help-inquiry-688728.html|title=Downing Street orders Vaz to help inquiry|last2=Stephen Castle|date=24 March 2001|work=[[The Independent]]|location=London}}</ref>

जून २००१ मध्ये, वाझ यांनी कबूल केले की बॅकबेंच खासदार असताना त्यांनी हिंदुजा बंधूंनी ब्रिटीश नागरिकत्वासाठी केलेल्या अर्जात निवेदन केले होते. टोनी ब्लेअर यांनी देखील कबूल केले की वाझ यांनी इतर आशियाई लोकांच्या वतीने "निवेदन" केले होते. ११ जून २००१ रोजी वाझ यांना युरोप मंत्री पदावरून काढून टाकण्यात आले, त्यांच्या जागी पीटर हेन यांची नियुक्ती करण्यात आली. पंतप्रधान कार्यालयाने सांगितले की वाझ यांनी टोनी ब्लेअर यांना पत्र लिहून सांगितले होते की त्यांना आरोग्याच्या कारणास्तव राजीनामा देण्याची इच्छा आहे. <ref>{{स्रोत बातमी|last=Woolf|first=Marie|url=https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/after-months-of-claims-and-counter-claims-vaz-is-finally-sacked-as-minister-for-europe-673703.html|title=After months of claims and counter claims, Vaz is finally sacked as Minister for Europe|last2=Andrew Morris|date=12 June 2001|work=[[The Independent]]|location=London}}</ref>

डिसेंबर २००१ मध्ये, एलिझाबेथ फिल्किनने हिंदुजा बंधूंनी आपल्या पत्नीच्या लॉ फर्मला पेमेंट्सची नोंदणी करण्यात अयशस्वी झाल्याबद्दल वाझला साफ केले, परंतु पेमेंट लपवण्यासाठी त्याने आपल्या पत्नीशी संगनमत केले होते. फिल्किनच्या अहवालात असे म्हटले आहे की पेमेंट त्यांच्या पत्नीला इमिग्रेशन समस्यांवरील कायदेशीर सल्ल्यासाठी देण्यात आले होते आणि असा निष्कर्ष काढला होता की वाझ यांना कोणताही थेट वैयक्तिक लाभ मिळाला नाही आणि कॉमन्स नियमानुसार त्यांना त्यांच्या पत्नीला दिलेली देयके उघड करण्याची आवश्यकता नाही. तथापि, तिने त्याच्या गुप्ततेबद्दल त्याच्यावर टीका केली आणि म्हटले, "हे सत्य लपवण्यासाठी आणि त्याच्या संभाव्य आर्थिक संबंधांबद्दल मला अचूक माहिती मिळण्यापासून रोखण्यासाठी श्री वाझ आणि त्यांची पत्नी यांच्यात अनेक महिन्यांपासून जाणूनबुजून संगनमत करण्यात आले आहे हे मला स्पष्ट झाले आहे. हिंदुजा परिवारासोबत" <ref>{{स्रोत बातमी|last=Wintour|first=Patrick|url=https://www.theguardian.com/politics/2001/dec/24/houseofcommons.labour|title=Vaz cleared over Hinduja payments to wife|date=24 December 2001|work=[[The Guardian]]|location=London}}</ref>

=== अशोक लेलँड ===
फेब्रुवारी २००५ मध्ये [[अशोक लेलँड]], बंधूंच्या हिंदुजा समूहाची भारतातील प्रमुख कंपनी, [[सुदान|सुदानच्या]] संरक्षण मंत्रालयाला १०० सैन्य वाहने पुरवण्याचा करार जाहीर केला. शस्त्रास्त्र प्रचारक मार्क थॉमस यांनी असा आरोप केला होता की हे यूके शस्त्रास्त्र निर्यात कायद्याचे उल्लंघन करते, कारण कंपनीचे अनेक संचालक यूकेचे रहिवासी किंवा नागरिक होते. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://publications.parliament.uk/pa/cm200506/cmselect/cmquad/873/873we12.htm|title=House of Commons - Quadripartite Committee - Written Evidence}}</ref>

[[वर्ग:मुंबई मधील कंपन्या]]
[[वर्ग:Pages with unreviewed translations]]
[[वर्ग:बहुराष्ट्रीय कंपन्या]]
[[वर्ग:हिंदुजा कुटुंब]]

हिंदुजा समूह - आवृत्ती इतिहास

ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात