भारतातील जागतिक वारसा स्थाने

संयुक्त राष्ट्रांची शैक्षणिक, वैज्ञानिक आणि सांस्कृतिक संघटना (UNESCO) ही सांस्कृतिक किंवा नैसर्गिक वारशासाठी उत्कृष्ट वैश्विक मूल्य असलेल्या जागतिक वारसा स्थळांना नियुक्त करते. ही यादी १९७२ मध्ये स्थापन झालेल्या युनेस्को जागतिक वारसा अधिवेशनावर स्वाक्षरी करणाऱ्या देशांनी नामांकित केलेल्या स्थळांमधून तयार केली जाते.^[१]

सांस्कृतिक वारशात स्मारके (जसे की वास्तुशिल्प, स्मारकशिल्प किंवा शिलालेख), इमारतींचे गट आणि स्थळे (पुरातत्त्व स्थळांसह) यांचा समावेश होतो. नैसर्गिक वैशिष्ट्ये (भौतिक आणि जैविक रचनांचा समावेश असलेला), भूगर्भीय आणि भौतिक रचना (प्राणी आणि वनस्पतींच्या धोक्यात आलेल्या प्रजातींच्या अधिवासांसह), आणि नैसर्गिक स्थळे जी विज्ञान, संरक्षण किंवा नैसर्गिक सौंदर्याच्या दृष्टिकोनातून महत्त्वाची आहेत, त्यांना नैसर्गिक म्हणून परिभाषित केले जाते.^[२] भारताने १४ नोव्हेंबर १९७७ रोजी हे अधिवेशन स्वीकारले. त्यानंतर भारतातील विविध स्थळे यादीत समावेश करण्‍यासाठी पात्र ठरली.^[३]साचा:Location map+ भारत देशातील खालील ऐतिहासिक स्थाने युनेस्कोद्वारा तयार करण्यात आलेल्या जागतिक वारसा स्थानांच्या यादीत आहेत. भारतात अशी ४० स्थाने आहेत. यामध्ये ३२ सांस्कृतिक, ७ नैसर्गिक आणि १ मिश्रित निकष स्थान समाविष्ट आहेत. जगातील सहाव्या क्रमांकावर भारत आहे. चीन आणि इटली या दोन्ही देशांमध्ये सर्वात जास्त अशी ५५ स्थाने आहेत. त्यानंतर अनुक्रमे स्पेन (४८), जर्मनी (४६), फ्रान्स (४५) आणि भारत आहेत.

यादी[संपादन | स्रोत संपादित करा]

साचा:विस्तार यादी

क्रमांक	नाव	प्रदेश	कालावधी	युनेस्को डेटा
१	अजिंठा लेणी	महाराष्ट्र	२ शतक इ.स.पू. पासून ६ व्या शतकापर्यंत	साचा:Sort
२	वेरूळची लेणी	महाराष्ट्र	६०० ते १००० इ.स.	साचा:Sort
३	आग्‍ऱ्याचा किल्ला	उत्तर प्रदेश	१६वे शतक	साचा:Sort
४	ताज महाल	उत्तर प्रदेश	१७वे शतक	साचा:Sort
५	कोणार्क सूर्य मंदिर	ओडिशा	१३वे शतक	साचा:Sort
६	महाबलीपुरम येथील स्मारके	तमिळनाडू	७वे ते ८वे शतक	साचा:Sort
७	काझीरंगा राष्ट्रीय उद्यान	आसाम	२०वे शतक	साचा:Sort
८	मानस राष्ट्रीय उद्यान	आसाम	२०वे शतक	साचा:Sort
९	केवलदेव राष्ट्रीय उद्यान	राजस्थान	१९८१	साचा:Sort
१०	गोव्याचे चर्च आणि कॉन्व्हेंट	गोवा	१६वे आणी १८वे शतक	साचा:Sort
११	खजुराहो येथील स्मारके	मध्य प्रदेश	९५० तो १०५० इ.स्.	साचा:Sort
१२
१३
१४