इंडियन प्रीमियर लीग

माहिती

इंडियन प्रिमिअर लीग (आय.पी.एल) ही भारतातील ट्वेंटी-ट्वेंटी क्रिकेट विजेतेपदासाठीची साखळी स्पर्धा आहे. भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळाने (बीसीसीआय) तिचा प्रारंभ केला. तिचे मुख्यालय मुंबईत आहे. बीसीसीआयचे उपाध्यक्ष राजीव शुक्ला हे या साखळी स्पर्धेचे चेअरमन आणि कमिशनर या नात्याने स्पर्धेचे पर्यवेक्षण करतात सन २००८ मध्ये पहिल्यांदा ही स्पर्धा घेण्यात आली. राजस्थान रॉयल्स या संघाने आय.पी.एल.चे पहिले विजेतेपद पटकावले. २०१२ मध्ये खेळवल्या गेलेल्या या स्पर्धेत नऊ संघांनी सहभाग घेतला. या संघांमध्ये जगभरातील खेळाडू सहभागी झाले.

सामने

सत्रानुसार आयपीएलचा निकाल

सत्र	अंतिम सामना			अंतिम सामन्याचे स्थळ	संघांची संख्या	सत्रातील सर्वोत्तम खेळाडू
	विजेता	विजयातील फरक	उपविजेता
२००८ माहिती	राजस्थान रॉयल्स साचा:Small	३ गडी राखून विजयी (धावफलक )	चेन्नई सुपर किंग्ज साचा:Small	डी.वाय. पाटील स्टेडियम, नवी मुंबई	८	शेन वॉटसन (राजस्थान रॉयल्स)
२००९ माहिती	डेक्कन चार्जर्स साचा:Small	६ धावांनी विजयी (धावफलक)	रॉयल चॅलेंजर्स बंगलोर १३७/९ (२० षटके)	वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग (South Africa)	८	ॲडम गिलख्रिस्ट (डेक्कन चार्जर्स)
२०१० माहिती	चेन्नई सुपर किंग्स साचा:Small	२२ धावांनी विजयी ([१])	मुंबई इंडियन्स १४६/९ (२० षटके)	डी.वाय. पाटील स्टेडियम, नवी मुंबई	८	Sachin Tendulkar (मुंबई इंडियन्स)
२०११ माहिती	चेन्नई सुपर किंग्स २०५/५ (२० षटके)	५८ धावांनी विजयी ([२])	रॉयल चॅलेंजर्स बंगलोर १४७/८(२० षटके)	एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई	१०	ख्रिस गेल (रॉयल चॅलेंजर्स बंगलोर)
२०१२ माहिती	कोलकाता नाईट रायडर्स १९२/५ (१९.४ षटके)	५ गाडी राखून विजयी ([३])	चेन्नई सुपर किंग्स १९०/३ (२० षटके)	एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई	९	Sunil Narine (कोलकाता नाईट रायडर्स)
२०१३ माहिती	मुंबई इंडियन्स १४८/९ (२० षटके)	Won by 23 runs ([४])	चेन्नई सुपर किंग्स १२५/९ (२० षटके)	इडन गार्डन्स, कोलकाता	९	Shane Watson (Rajasthan Royals)
२०१४ माहिती	कोलकाता नाईट रायडर्स २००/७ (१९.३ षटके)	Won by 3 wickets ([५])	Kings XI Punjab १९९/४ (२० षटके)	एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगलोर	८	Glenn Maxwell (Kings XI Punjab)
२०१५ माहिती	मुंबई इंडियन्स 202/5 (२० षटके)	Won by 41 runs ([६])	चेन्नई सुपर किंग्स 161/8 (२० षटके)	इडन गार्डन्स, कोलकाता	८	Andre Russell (कोलकाता नाईट रायडर्स)
२०१६ माहिती	Sunrisers Hyderabad 208/7 (२० षटके)	Won by 8 runs ([७])	रॉयल चॅलेंजर्स बंगलोर 200/7 (२० षटके)	एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगलोर	८	Virat Kohli (रॉयल चॅलेंजर्स बंगलोर)
२०१७ माहिती	मुंबई इंडियन्स 129/8 (२० षटके)	Won by 1 run ([८])	Rising Pune Supergiant साचा:Small	Rajiv Gandhi International Cricket Stadium, Hyderabad	८	Ben Stokes (Rising Pune Supergiant)
२०१८ माहिती	चेन्नई सुपर किंग्स साचा:Small	Won by 8 wickets ([९])	Sunrisers Hyderabad साचा:Small	Wankhede Stadium, Mumbai	८	Sunil Narine (कोलकाता नाईट रायडर्स)
२०१९ माहिती	मुंबई इंडियन्स 149/8 (२० षटके)	Won by 1 run ([१०])	चेन्नई सुपर किंग्स 148/7 (२० षटके)	Rajiv Gandhi International Cricket Stadium, Hyderabad	८	Andre Russell (कोलकाता नाईट रायडर्स)
२०२० माहिती	मुंबई इंडियन्स 157/5 (18.4 overs)	Won by 5 wickets ([११])	Delhi Capitals 156/7 (२० षटके)	Dubai International Cricket Stadium, Dubai	८	Jofra Archer (Rajasthan Royals)

संघांची कामगिरी

सत्र (संघांची संख्या)(S	२००८ (8)	२००९ (8)	२०१० (8)	2011 (10)	2012 (9)	2013 (9)	2014 (8)	2015 (8)	2016 (8)	2017 (8)	2018 (8)	2019 (8)	2020 (8)
यजमान देश	साचा:Flagicon	साचा:Flagicon	साचा:Flagicon	साचा:Flagicon	साचा:Flagicon	साचा:Flagicon	साचा:Flagicon साचा:Flagicon	साचा:Flagicon	साचा:Flagicon	साचा:Flagicon	साचा:Flagicon	साचा:Flagicon	साचा:Flagicon
राजस्थान रॉयल्स	1st	6th	7th	6th	7th	3rd	5th	4th	Suspended		4th	7th	8th
चेन्नई सुपर किंग्स	2nd	SF	1st	1st	2nd	2nd	3rd	2nd	Suspended		1st	2nd	7th
कोलकाता नाइट रायडर्स	6th	8th	6th	4th	1st	7th	1st	5th	4th	3rd	3rd	5th	5th
मुंबई इंडियन्स	5th	7th	2nd	3rd	4th	1st	4th	1st	5th	1st	5th	1st	1st
दिल्ली कॅपिटल्स	SF	SF	5th	10th	3rd	9th	8th	7th	6th	6th	8th	3rd	2nd
किंग्स XI पंजाब	SF	5th	8th	5th	6th	6th	2nd	8th	8th	5th	7th	6th	6th
रॉयल चॅलेंजर्स बंगलोर	7th	2nd	3rd	2nd	5th	5th	7th	3rd	2nd	8th	6th	8th	4th
सनरायझर्स हैदराबाद	संघ अस्तित्वात नव्हता					4th	6th	6th	1st	4th	2nd	4th	3rd
डेक्कन चार्जर्स†	8th	1st	4th	7th	8th	Team defunct
पुणे वॉरियर्स इंडिया†	संघ अस्तित्वात नव्हता			9th	9th	8th	Team defunct
कोची टस्कर्स केरळ†	संघ अस्तित्वात नव्हता			8th	Team defunct
रायझिंग पुणे सुपरजायंट†	संघ अस्तित्वात नव्हता								7th	2nd	Team defunct
गुजरात लायन्स†	संघ अस्तित्वात नव्हता								3rd	7th	Team defunct

^† No longer exists.

दूरचित्रवाणी करार

दूरचित्रवाहिनी	प्रादेशिक विभाग	माहिती
सोनी वाहिनी/वर्ल्ड स्पोर्ट्‌स ग्रुप	विश्व हक्क, भारत	१० वर्ष, USD 1.026 Billion
नेटवर्क टेन	ऑस्ट्रेलिया	५ वर्ष, १०-१५ दशलक्ष ऑस्ट्रेलियन डॉलर .
सेटंटा स्पोर्ट्‌स	इंग्लंड आणि आयर्लंड	५ वर्ष
अरब डिजिटल डिस्ट्रीब्युशन	मध्य-पूर्वेतील देशांमध्ये प्रसारणाचे हक्क अरब डिजिटल डिस्ट्रीब्युशनच्या एआरटी प्राइम स्पोर्ट वाहिनी कडे आहेत. ही वाहिनी पुढील देशांमध्ये प्रसारण करेल: संयुक्त अरब अमिराती, बहारीन, इराण, इराक, जॉर्डन, कुवेत, लेबेनॉन, ओमान, कतार, पॅलेस्टाइन, सौदी अरेबिया, सीरिया, तुर्कस्तान, अल्जीरिया, मोरोक्को, ट्यूनिशिया, इजिप्त, सुदान आणि लीबिया.	१० वर्ष.
विलो टीवी	उत्तर अमेरिकेत दूरदर्शन, रेडियो, ब्रॉड-बॅन्ड तसेच इंटरनेट प्रसारणाचे हक्क.	५ वर्ष
सुपरस्पोर्ट्‌स	दक्षिण आफ्रिका
जीइओ सुपर	पाकिस्तान
एटीएन/सीबीएन	कॅनडा

after that 2018-2019 star sport network deal of brodcast india and globaly to Rs. 6138.1 crore.

संघ

फ्रॅंचाईजी	मालक	किंमत (USD)
मुंबई इंडियंन्स	मुकेश अंबानी and रिलायन्स इंडस्ट्रीज लिमिटेड	$111.9 million
बंगलोर रॉयल चॅलेंजर्स	डॉ. विजय मल्ल्या and यू.बी. समूह	$111.6 million
डेक्कन चार्जर्स	डेक्कन क्रॉनिकल	$107 million
चेन्नई सुपर किंग्ज	इंडिया सिमेंट आणि एन. श्रीनिवासन	$91 million
दिल्ली डेअरडेव्हिल्स	जी.एम.आर. होल्डिंग्स	$84 million
किंग्स XI पंजाब	प्रीती झिंटा, नेस वाडिया, करन पॉल (अपीजे सुरेंद्र समूह) आणि मोहित बर्मन (डाबर)	$76 million
कोलकाता नाईट रायडर्स	शाहरुख खान, जुही चावला आणि जय मेहता	$75.09 million
राजस्थान रॉयल्स	इमर्जिंग मीडिया: (मनोज बडाळे, लाचलन म्युड्रॉक आणि सुरेश चेलाराम)	$67 million

खेळाडू करार

फेब्रुवारी २० २००८ रोजी खेळाडूंचा लिलाव करण्यात आला. राहुल द्रविड, सचिन तेंडुलकर, सौरभ गांगुली, युवराजसिंग आणि वीरेंद्र सेहवाग यांना आयकॉन खेळाडूचे पद देण्यात आले.

नियम

एखादा संघाला खेळाडू समाविष्ट करण्यासाठी पाच मार्ग आहेत.

१. वार्षिक खेळाडू लिलावातून

२. इतर संघातील भारतीय खेळाडूंना 'विकत' घेऊन.

३. कोणत्याही संघात नसलेल्या खेळाडूंना कंत्राट देऊन.

४. इतर संघांशी खेळाडूंची अदलाबदल करून.

५. असलेल्या एखाद्या खेळाडूच्या बदली इतर खेळाडू घेऊन.

प्रत्येक खेळाडूचा व्यवहार त्याच्या संमतीने हा ठरवलेल्या व्यापारी चौकटीत केला जाऊ शकतो. संघमालकला जुन्या व नवीन करारातील फरक द्यावा लागेल. जर नवीन करार हा पूर्वीच्या करारापेक्षा कमी किमतीचा असेल तर पूर्वीच्या संघमालक व खेळाडू हे फरक सोसतात.

संघाच्या बांधणीसाठीचे काही नियम असे आहेत:

• संघात किमान १६ खेळाडू आणि एक संघ फिजियो व एक संघ प्रशिक्षक असणे आवश्यक आहे.
• संघात ८ पेक्षा जास्त परदेशी खेळाडू व खेळताना ४ पेक्षा जास्त परदेशी खेळाडू खेळवले जाऊ नयेत.

२००९ पासून परदेशी खेळाडूंची संख्यामर्यादा १० करण्यात आली आहे.

• प्रत्येक संघात किमान ८ स्थानिक खेळाडू असणे बंधनकारक आहे.
• प्रत्येक संघामध्ये खालील २२ भारतीय संघांतील किमान २ खेळाडू असावेत.

राहुल द्रविड, सचिन तेंडुलकर, सौरव गांगुली, युवराजसिंग आणि वीरेंद्र सेहवाग यांना आयकॉन खेळाडूचे पद देण्यात आले. खेळाडूंच्या लिलावाकरिता संघाला५ दशलक्ष डॉलरचे बंधन घालण्यात आले. २२ वर्षाखालील किमान वार्षिक मानधन $२०००० निश्चित करण्यात आले, तर बाकीच्यांना $५०००० निश्चित करण्यात आले. आयकॉन खेळाडूंना त्या-त्या संघात सर्वांत महाग बोली लागलेल्या खेळाडूंपेक्षा १५% अधिक रक्कम द्यावी लागेल.

स्पर्धेचे नियम असे आहेत. here.

संघांची कमाई

इंडियन प्रीमियर लीगचे पहिले पर्व १ जून २००८ला संपले, पहिल्या पर्वात भरमसाठ भांडवली गुंतवणूक असल्याने, संघ फायद्यात असतील असे कोणालाही वाटले नव्हते. खालील सारणीत दाखवल्याप्रमाणे फायदा-तोटा आहे.

संघ	मिळकत	खर्च	नफा/तोटा (Rs. करोड)
[[साचा:Iplname]]	अ. प्रक्षेपण अधिकार - 35 ब. संघ प्रायोजक - 20 क. तिकीट विक्री - 14 एकूण मिळकत(अ+ब+क) - 69	अ.संघ फीज - 45 ब.संघ खर्च- 20 क.प्रचार आणि संचालन - 20 एकूण खर्च(अ+ब+क) - 85	तोटा - 16(To be profitable in season 2)
[[साचा:Iplname]]	अ. प्रक्षेपण अधिकार - 35 ब. संघ प्रायोजक - 0 क. तिकीट विक्री - 10 एकूण मिळकत(अ+ब+क) - 45	अ.संघ फीज - 48 ब.संघ खर्च - 22 क.प्रचार आणि संचालन - 18 एकूण खर्च(अ+ब+क) - 88	तोटा - 43
[[साचा:Iplname]]	अ. प्रक्षेपण अधिकार - 35 ब. संघ प्रायोजक - 17 ; क. तिकीट विक्री - 12 एकूण मिळकत(अ+ब+क) - 64	अ.संघ फीज - 45 ब.संघ खर्च - 24 क.प्रचार आणि संचालन- 13 एकूण खर्च(अ+ब+क) - 82	तोटा - 18
[[साचा:Iplname]]	अ. प्रक्षेपण अधिकार - 35 ब. संघ प्रायोजक - 25 क. तिकीट विक्री - 12.8 एकूण मिळकत(अ+ब+क) - 72.8	अ.संघ फीज - 36 ब.संघ खर्च - 24 क.प्रचार आणि संचालन - 13 एकूण खर्च(अ+ब+क) - 73	तोटा - 0.2(To be profitable in season 2)
[[साचा:Iplname]]	अ. प्रक्षेपण अधिकार - 35 ब. संघ प्रायोजक - 20 क. तिकीट विक्री - 15.4 एकूण मिळकत(अ+ब+क) - 70.4	अ.संघ फीज - 34 ब.संघ खर्च - 23 क.प्रचार आणि संचालन - 20 एकूण खर्च(अ+ब+क) - 77	तोटा - 6.6(To be profitable in season 2)
[[साचा:Iplname]]	अ. प्रक्षेपण अधिकार- 35 ब. संघ प्रायोजक - 22 क. तिकीट विक्री - 9 एकूण मिळकत(अ+ब+क) - 66	अ.संघ फीज - 30.4 ब.संघ खर्च - 25 क.प्रचार आणि संचालन - 13 एकूण खर्च(अ+ब+क) - 68.4	तोटा - 2.4(To be profitable in season 2)
[[साचा:Iplname]]	अ. प्रक्षेपण अधिकार - 35 ब. संघ प्रायोजक - 34 क. तिकीट विक्री - 20 एकूण मिळकत(अ+ब+क) - 89	अ.संघ फीज - 31 ब.संघ खर्च - 25 क.प्रचार आणि संचालन - 20 एकूण खर्च(अ+ब+क) - 76	नफा - 13
[[साचा:Iplname]]	अ. प्रक्षेपण अधिकार - 35 ब. संघ प्रायोजक - 16 क. तिकीट विक्री - 8 एकूण मिळकत(अ+ब+क) - 59	अ.संघ फीज - 27 ब.संघ खर्च - 13 क.प्रचार आणि संचालन - 13 एकूण खर्च(अ+ब+क) - 53	नफा - 6

• सर्व आकडे कोटीमध्ये आहेत. (1 कोटी = 10,000,000)

Source: Refer 16 in reference section

==हेसुद्धा पहा== in 2019 delhi teams name changed as delhi capitals. Delhi and chennai qualify in ipl 2019 season.

बाह्य दुवे

• Official Indian Premier League Site
• League Cricket Coverage in India - IPL and ICL
• cricket20 Coverage of the IPL