महाराष्ट्रातील जिल्ह्यांची यादी
महाराष्ट्र राज्याची निर्मिती १ मे १९६० रोजी झाली. सुरुवातीला महाराष्ट्रात २६ जिल्हे होते. तेव्हापासून आतापर्यंत १० नवीन जिल्हे तयार करण्यात आल्यामुळे, २०१७ सालापासून राज्यातील जिल्ह्यांची संख्या ३६ झाली आहे. हे जिल्हे पुढे दर्शविलेल्या सहा प्रशासकीय विभागांमध्ये गटबद्ध आहेत.
याच विकीवर महाराष्ट्रातील जिल्ह्याची यादी या नावाचा आणखी एक लेख आहे. त्या लेखातील माहिती या लेखातील माहितीशी तंतोतंत जुळत नाही. तो लेख या लेखाखालीच छापला आहे.
प्रदेश आणि विभाग संपादन
प्रदेश संपादन
भौगोलिकदृष्ट्या, ऐतिहासिकदृष्ट्या, आणि राजकीय भावनांनुसार महाराष्ट्राच्या पाच मुख्य क्षेत्रांमध्ये:
- विदर्भ - (नागपूर विभाग आणि अमरावती विभाग)
- मराठवाडा - (औरंगाबाद विभाग)
- खानदेश आणि उत्तर महाराष्ट्र विभाग : (नाशिक विभाग)
- कोकण - (कोकण विभाग)
- पश्चिम महाराष्ट्र - (पुणे विभाग)
विभाग संपादन
| विभागाचे नाव (मुख्यालय) |
क्षेत्र | जिल्हे | मोठे शहर |
|---|---|---|---|
| अमरावती विभाग (मु:अमरावती) |
विदर्भ | अकोला, अमरावती, बुलढाणा, यवतमाळ, वाशिम | अमरावती |
| औरंगाबाद विभाग (मु:औरंगाबाद) |
मराठवाडा | औरंगाबाद, बीड, जालना, उस्मानाबाद, लातूर, नांदेड, हिंगोली, परभणी | औरंगाबाद |
| कोकण विभाग (मु: मुंबई) |
कोकण |
मुंबई शहर, मुंबई उपनगर, ठाणे, पालघर, रायगड, रत्नागिरी, सिंधुदुर्ग |
मुंबई |
| नागपूर विभाग (मु: नागपूर) |
विदर्भ | नागपूर | |
| नाशिक विभाग (मु: नाशिक) |
खानदेश | नाशिक | |
| पुणे विभाग (मु: पुणे) |
पश्चिम महाराष्ट्र | पुणे, सातारा, सांगली, सोलापूर, कोल्हापूर | पुणे |
जिल्ह्यांची यादी संपादन
| क्र. | नाव | क्षेत्रफळ (किमी वर्ग) | कोड | स्थापना | मुख्यालय | विभागाचे नाव | लोकसंख्या (२००१ जनगणना) |
राज्याच्या लोकसंख्येत % | घनता (प्रती किमी वर्ग) शहरी क्षेत्रफळ (%) |
साक्षरता दर (%) | लिंग गुणोत्तर | तहशिल | संकेतस्थळ | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| १ | अहमदनगर | १७,४१३ | AH | १ मे १९६० | अहमदनगर | नाशिक | ४०,८८,०७७ | साचा:Percentage | २३४.७७ | १९.६७ | ८०.२२ | ९४१ | १४ | जिल्हा संकेतस्थळ |
| २ | अकोला | ५,४१७ | AK | १ मे १९६० | अकोला | अमरावती | १८१८६१७ | साचा:Percentage | ३००.७८ | ३८.४९ | ८१.४१ | ९३८ | ७ | जिल्हा संकेतस्थळ |
| ३ | अमरावती | १२,६२६ | AM | १ मे १९६० | अमरावती | अमरावती | २६०६०६३ | साचा:Percentage | २०६.४० | ३४.५० | ८२.५ | ९३८ | १४ | जिल्हा संकेतस्थळ |
| ४ | औरंगाबाद | १०,१०० | AU | १ मे १९६० | औरंगाबाद | औरंगाबाद | २८९७०१३ | साचा:Percentage | २८६.८३ | ३७.५३ | ६१.१५ | ९२४ | ९ | जिल्हा संकेतस्थळ |
| ५ | बीड | १०,४३९ | BI | १ मे १९६० | बीड | औरंगाबाद | २१६१२५० | साचा:Percentage | २०७.०४ | १७.९१ | ६८ | ९३६ | ११ | जिल्हा संकेतस्थळ |
| ६ | भंडारा | ३,७१७ | BH | १ मे १९६० | भंडारा | नागपूर | ११३५८३५ | साचा:Percentage | ३०५.५८ | १५.४४ | ६८.२८ | ९८२ | ७ | जिल्हा संकेतस्थळ |
| ७ | बुलढाणा | ९,६८० | BU | १ मे १९६० | बुलढाणा | अमरावती | २२३२४८० | साचा:Percentage | २३०.६३ | २१.२ | ७५.८ | ९४६ | १३ | जिल्हा संकेतस्थळ |
| ८ | चंद्रपूर | १०,६९५ | CH | १ मे १९६० | चंद्रपूर | नागपूर | २०७११०१ | साचा:Percentage | १९३.६५ | ३२.११ | ७३.०३ | ९४८ | १५ | जिल्हा संकेतस्थळ |
| ९ | धुळे | ८,०६३ | DH | १ मे १९६० | धुळे | नाशिक | १७०७९४७ | साचा:Percentage | २११.८३ | २६.११ | ७१.६ | ९४४ | ४ | जिल्हा संकेतस्थळ |
| १० | गडचिरोली | १४,४१२ | GA | २६ ऑगस्ट १९८2 | गडचिरोली | नागपूर | ९७०२९४ | साचा:Percentage | ६७.३३ | ६.९३ | ६०.१ | ९७६ | १२ | जिल्हा संकेतस्थळ |
| ११ | गोंदिया | ४,८४३ | GO | १ मे १९९९ | गोंदिया | नागपूर | १२००१५१ | साचा:Percentage | २४७.८१ | ११.९५ | ६७.६७ | १००५ | ८ | जिल्हा संकेतस्थळ |
| १२ | हिंगोली | ४,५२६ | HI | १ मे १९९९ | हिंगोली | औरंगाबाद | ९८७१६० | साचा:Percentage | २१८.११ | १५.२ | ६६.८६ | ९५३ | ५ | जिल्हा संकेतस्थळ |
| १३ | जळगाव | ११,७६५ | JG | १ मे १९६० | जळगाव | नाशिक | ३६७९९३६ | साचा:Percentage | ३१२.७९ | ७१.४ | ७६.०६ | ९३२ | १५ | जिल्हा संकेतस्थळ |
| १४ | जालना | ७,६१२ | JN | १ मे १९८१ | जालना | औरंगाबाद | १६१२३५७ | साचा:Percentage | २११.८२ | १९.०९ | ६४.५२ | ९५२ | ८ | जिल्हा संकेतस्थळ |
| १५ | कोल्हापूर | ७,६८५ | KO | १ मे १९६० | कोल्हापूर | पुणे | ३५१५४१३ | साचा:Percentage | ४५७.४४ | २९.६५ | ७७.२३ | ९४९ | १० | जिल्हा संकेतस्थळ |
| १६ | लातूर जिल्हा|लातूर]] | ७,३७२ | LA | १५ ऑगस्ट १९८२ | लातूर | औरंगाबाद विभाग | २०८०२८५ | साचा:Percentage | २८२.१९ | २३.५७ | ७१.५४ | ९३५ | १० | जिल्हा संकेतस्थळ |
| १७ | मुंबई उपनगर | ६७.७ | MC | १ मे १९६० | वांद्रे/बांद्रा(पूर्व | कोकण | ३३२६८३७ | साचा:Percentage | ४९,१४०.९ | १०० | ८६.४ | ७७७ | ३ | जिल्हा संकेतस्थळ |
| १८ | मुंबई शहर | ३६९ | MU | १ ऑक्टोबर १९९० | अधिकृत मुख्यालय नाही | कोकण | ८५८७००० | साचा:Percentage | २३,२७१ | १०० | ८६.९ | ८२२ | ० | जिल्हा संकेतस्थळ |
| १९ | नागपूर | ९,८९७ | NG | १ मे १९६० | नागपूर | नागपूर | ४०५१४४४ | साचा:Percentage | ४०९.३६ | ६४.३३ | ८४.१८ | ९३३ | १३ | जिल्हा संकेतस्थळ |
| २० | नांदेड | १०,४२२ | ND | १ मे १९६० | नांदेड | औरंगाबाद | २८७६२५९ | साचा:Percentage | २७५.९८ | २८.२९ | ६८.५२ | ९४२ | १६ | जिल्हा संकेतस्थळ |
| २१ | नंदुरबार | ५,०३५ | NB | १ जुलै १९९८ | नंदुरबार | नाशिक | १३०९१३५ | साचा:Percentage | २६० | १५.५ | ४६.६३ | ९७५ | ६ | जिल्हा संकेतस्थळ |
| २२ | नाशिक | १५,५३० | NS | १ मे १९६० | नाशिक | नाशिक | ४९९३७९६ | साचा:Percentage | ३२१.५६ | ३८.८ | ७४.४ | ९२७ | १५ | जिल्हा संकेतस्थळ |
| २३ | उस्मानाबाद | ७,५१२ | OS | १ मे १९६० | उस्मानाबाद | औरंगाबाद | १४८६५८६ | साचा:Percentage | १९७.८९ | १५.७ | ५४.२७ | ९३२ | ८ | जिल्हा संकेतस्थळ |
| २४ | परभणी | ६,२५१ | PA | १ मे १९६० | परभणी | औरंगाबाद | १५२७७१५ | साचा:Percentage | २४४.४ | ३१.८ | ५५.१५ | ९५८ | ९ | जिल्हा संकेतस्थळ |
| २५ | पुणे | १५,६४२ | PU | १ मे १९६० | पुणे | पुणे | ७२२४२२४ | साचा:Percentage | ४६१.८५ | ५८.१ | ८०.७८ | ९१९ | १४ | जिल्हा संकेतस्थळ |
| २६ | रायगड | ७,१४८ | RG | १ मे १९६० | अलिबाग | कोकण | २२०७९२९ | साचा:Percentage | ३०८.८९ | २४.२ | ७७ | ९७६ | १५ | जिल्हा संकेतस्थळ |
| २७ | रत्नागिरी | ८,२०८ | RT | १ मे १९६० | रत्नागिरी | कोकण | १६९६७७७ | साचा:Percentage | २०६.७२ | ११.३ | ६५.१३ | १,१३६ | ९ | जिल्हा संकेतस्थळ |
| २८ | सांगली | ८,५७८ | SN | १ मे १९६० | सांगली | पुणे | २५८३५२४ | साचा:Percentage | ३०१.१८ | २४.५ | ६२.४१ | ९५७ | १० | जिल्हा संकेतस्थळ |
| २९ | सातारा | १०,४८४ | ST | १ मे १९६० | सातारा | पुणे | २७९६९०६ | साचा:Percentage | २६६.७७ | १४.२ | ७८.५२ | ९९५ | ११ | जिल्हा संकेतस्थळ |
| ३० | सिंधुदुर्ग | ५,२०७ | SI | १ मे १९८१ | सिंधुदुर्गनगरी(ओरोस बुद्रूक) | कोकण | ८६८८२५ | साचा:Percentage | १६६.८६ | ९.५ | ८०.३ | १,०७९ | ८ | जिल्हा संकेतस्थळ |
| ३१ | सोलापूर | १४,८४५ | SO | १ मे १९६० | सोलापूर | पुणे | ३८४९५४३ | साचा:Percentage | २५९.३२ | ३१.८ | ७१.२ | ९३५ | ११ | जिल्हा संकेतस्थळ |
| ३२ | ठाणे | ९,५५८ | TH | १ मे १९६० | ठाणे | कोकण | ८१३१८४९ | साचा:Percentage | ८५०.७१ | ७२.५८ | ८०.६७ | ८५८ | १५ | जिल्हा संकेतस्थळ |
| ३३ | वर्धा | ६,३१० | WR | १ मे १९६० | वर्धा | नागपूर | १२३०६४० | साचा:Percentage | १९५.०३ | २५.१७ | ८०.५ | ९३६ | ८ | जिल्हा संकेतस्थळ |
| ३४ | वाशीम | ५,१५० | WS | १ जुलै १९९८ | वाशीम | अमरावती | १०२०२१६ | साचा:Percentage | २७५.९८ | १७.४९ | ७४.०२ | ९३९ | ६ | जिल्हा संकेतस्थळ |
| ३५ | यवतमाळ | १३,५८४ | YTL | १ मे १९६० | यवतमाळ | अमरावती | २०७७१४४ | साचा:Percentage | १५२.९३ | १८.६ | ५७.९६ | ९५१ | १६ | जिल्हा संकेतस्थळ |
| ३६ | पालघर | ५,३४४ | PL | १ ऑगस्ट २०१४ | पालघर | कोकण | २९९०११६ (२०११) |
साचा:Percentage (२०११) |
५६२ | ५० | ८० | ९०० | ८ | |
| महाराष्ट्र | - | ३०७७१३ | - | - | - | - | ९६८७८,६२७ | - | ३१४.४२ | ४२.४३ | ७७.२७ | ९२२ | - | - |